Кіріспе

Американдық музыкант (1911–1979)

Стэнли Ньюкомб Кенттон (15 желтоқсан 1911 – 25 тамыз 1979) – американдық танымал музыка және джаз өнерісінің шебері. Ол пианист, композитор, аранжировщик және оркестр жетекшісі ретінде дерлік төрт он жылдық бойы инновациялық және ықпалды джаз оркестрін басқарды. Кенттон 1940-шы жылдардың басынан 1960-шы жылдарға дейін бірнеше хит-поп әндерге ие болғанымен, оның музыкасы әрқашан болашаққа бағытталған еді. Кенттон джаз білімін тарату саласында да пионер болды, 1959 жылы Индиана университетінде Стэн Кентон атындағы джаз лагерін құрды.

Ерте өмір

Стен Кенттон 1911 жылғы 15 желтоқсанда Канзас штатының Вичита қаласында дүниеге келді; оның екі әпкесі (Бьюла және Эрма Мэй) одан үш және сегіз жыл кейін дүниеге келді. Оның ата-анасы Флойд пен Стелла Кенттон отбасын Колорадоға, ал 1924 жылы Лос-Анджелес аймағына көшіріп, Калифорнияның Белл қалашығында қоныстанды. Кентонның Нью-Йорктегі алғашқы өнері 1942 жылдың ақпанында Розеланд бал залында болды, маңдайшада Фред Астердің мақтауы жазылған. 1943 жылдың соңына қарай, жаңа құрылған Capitol Records компаниясымен келісімшарт жасасып, "Eager Beaver" атты танымал әнімен және даңқының артуымен, Стен Кенттон оркестрі бірте-бірте таныла бастады; ол 1940 жылдардың Батыс жағалауындағы ең белгілі ансамбльдердің біріне айналды. Соғыс жылдарындағы оның солистерінің қатарында Арт Пеппер, қысқа мерзімге Стан Гетц, альтист Бутс Муссулли және әнші Анита О'Дэй болды. 1945 жылға қарай оркестр өзгерді. Пит Руголо бас аранжировщик болды (Кентонның идеяларын дамыта отырып), Боб Купер мен Видо Муссо өте ерекше тенор стилінде орындады, ал Джун Кристи Кентонның жаңа әншісі болды; оның хиттері ("Тампико" және Гриннің "Аламодан аллеяның арғы жағында") Кентонға өзінің ауқымды жобаларын қаржыландыруға мүмкіндік берді.

Әдебиеттің ырғағы

Композитор/аранжировщик Пит Руголо 1945 жылдың соңында Стэн Кенттон оркестріне штаттағы аранжировщик ретінде келгенде, ол өзімен бірге джазға, Стравинскийге және Бартокқа деген құмарлығын әкелді. Кенттон оған толық еркіндік берді, соның арқасында Руголо тәжірибелер жасады. Кенттонның өзі Руголо келгенге дейін жаңашылдыққа ұмтылғанмен, оркестрді көркемдік тұрғыдан алға жылжыту үшін қажетті джаз және классикалық ықпалдарды енгізген – Руголо болды. Штаттағы алғашқы алты айда Руголо Кенттонның дыбылын қайталауға тырысты, бірақ жетекшінің ынталандыруымен өзінің жеке стильін іздеді. Оқыған қазіргі заманғы классикалық музыкадан композициялық тәсілдерді пайдалана отырып, Руголо Кенттонның ең өнімді және шығармашылық кезеңдерінің біріне үлкен үлес қосты. Көптеген аранжировкалардан кейін Руголо үш авторлық туындысын жазды, олар 1946 жылы оркестрдің алғашқы альбомында ("Artistry in Rhythm") орын алды: "Artistry in Percussion", "Safranski" және "Artistry in Bolero". 1947 жылдың басында осы жиынтыққа "Machito", "Rhythm Incorporated", "Monotony" және "Interlude" қосылды (бірақ олардың кейбіреулері сол жылдың соңында ғана жазылды). Бұл композициялар, Джун Кристинің вокалымен бірге, "Artistry in Rhythm" тобының ерекшелігін анықтады. Руголоның "Machito" сияқты шығармалары арқасында Кенттонның репертуарына афро-кубиндық музыка енгізілді. Осының нәтижесінде, көп мөлшерде латуль аспаптары қолданылып, құрамы "дыбыс қабырғасы" деп аталды (кейін Эндрю Луг Олдхэм Фил Спектордың студиялық жұмысы үшін дербес термин ретінде қолданды). "Artistry in Rhythm" ансамблі – көрнекті солистері бар, қалыптасқан топ болды. 1947 жылдың басына қарай Стэн Кенттон оркестрі қаржылық және халыққа танымал болудың шыңына жетті. Олар Американың ең жақсы театрларында және балл залдарында концерт берді, көптеген хит-жазбалары болды. Бал залындағы билер әдетте түніне төрт сағатқа созылатын, ал театрларда әр көрсетім арасында шағын концерттер орындалатын. Кейде бұл күніне бес-алты рет қайталанып, таңнан кешке дейін жалғасатын. Көбінесе концерттік күндер жолға, автобустар мен машиналарда өтетін. Концерттен бос күндер сирек кездесетін. Кенттон үшін олар жаңа пластинкаларға қол қоюға, радиостанцияларға сұхбат беруге және Capitol Records компаниясы үшін жарнама жасауға мүмкіндік берді. Қаржылық және жеке қажеттіліктерге байланысты, Tuscaloosa қаласындағы сәуір айындағы өнер көрсетімінен кейін ол "Artistry in Rhythm" құрамын таратып жіберді.

Прогрессивті джаз

Бес айлық үзілістен кейін Кенттон прогрессивті джаз концерттерін ұсыну үшін жаңа, үлкен ансамбль құрды. Ансамбльді өздігінен ұстап тұру көбінесе мүмкін болды, бірақ топтың кестесін билер мен кинотеатрлардағы жұмыстармен, әсіресе жаз айларында толтыру қажет болды. Пит Руголо жаңа музыканың басым бөлігін жазды және оркестрледі; Кенттон осы шығармаларды прогрессивті джаз деп жариялады. Танымал композитор және педагог Расс Гарсияның шәкірті Боб Греттингер топ үшін көптеген шығармалар жазды, оның бірі – «Термопила». Оның «Шыны қала» композициясы 1948 жылдың сәуір айында Чикагода тұсаукесерін өткізді, бірақ тағы екі жарым жылдан кейін, Innovations Orchestra үшін қайта өңделген нұсқада ғана жазылды. Турнеге трубашы ретінде келген Кен Ханна жаңа топқа бірнеше композиция қосты, соның ішінде «Соммамбулизм». Кенттон прогрессивті джаз тобына жаңа ноталар жазбады, бірақ оның бірнеше ескі шығармалары концерттерде орындалды, олардың ішінде «Concerto to End All Concertos», «Eager Beaver», «Opus in Pastels» және «Artistry in Rhythm» болды. Прогрессивті джаз кезеңіндегі кубалық әсерлі атаулардың қатарында Руголоның «Латын ырғағына кіріспе», «Куба карнавалы», «Жержегуші», «Бразилияға саяхат» және Боб Греттингердің «Куба пасторалі» бар. Топқа толық уақытты бонго ойнаушы және бразилиялық гитарист қосылуы Кенттонның композиторлар тобына афро-латындық ырғақтарды зерттеуге жаңа мүмкіндіктер берді. Прогрессивті джаз кезеңі 1947 жылдың 24 қыркүйегінде Стэн Кенттон оркестрінің Rendezvous Ballroom-да концерт бергенімен басталды және 14 айға созылды. Ол 1948 жылдың 14 желтоқсанында Нью-Йорктегі Paramount Theatre-дағы соңғы қойылымнан кейін аяқталды. Америка музыканттар федерациясының 1948 жыл бойына жазба жасауға тыйым салғандықтан, топ тек бір альбом және бірнеше сингл шығарды. «A Presentation of Progressive Jazz» атты жалғыз пластинка DownBeat журналында Том Херрик 4 баллдан 3 балл берді. Metronome оны «C» деп бағалады, оны «эффекттер мен контраэффекттердің жиынтығы» деп сипаттап, «бұл альбом джаз немесе прогрессив деп атауға лайықты өте аз нәрсені ұсынады» деді. Billboard оған 100 баллдан 80 балл қойды, бірақ оны «көкпе-көкпе сөздердің жиынтығы, ешкімге ештеңе айтпаған жұртшылыққа тасталған» деп мәлімдеді. Artistry тобының көптеген мүшелері оралды, бірақ маңызды өзгерістер де болды. Лориндо Алмейда классикалық гитарада, ал Джек Костанцо бонгода топтың тембрін күрт өзгертті. Екеуі де Кенттон тобы үшін, тіпті кез келген джаз тобы үшін жаңалық болды. Ритм бөліміне Эдди Сафрански (бас) және Шелли Манн (доп) оралды, екеуі де Down Beat сыйлығының бірінші орынын жеңіп алуға тағайындалды. Бес трубашының төртеуі оралды: Бадди Чайлдерс, Рэй Ветцель, Чико Альварес және Кен Ханна. Ал Порчино бұрыннан бар күшті бөлімге қосылды. Конте Кандоли 1948 жылдың ақпан айында Порчиноның орнына топқа қосылды. «Artistry in Rhythm» тобының жұлдызды тромбонисі Кай Виндинг прогрессивті джаз дәуірінің бір бөлігі болмады, тек бірнеше рет басқа музыканттардың орнына ойнады. Милт Бернхарт жетекші тромбонда ойнады. Барт Варсалона бас тромбонда қайта оралды. Бернхарттың Кенттон тобымен алғашқы үлкен солосы «Жержегуші» болды және ол үлкен сәттілікке жетті. Саксофон бөлімі жақсарып, жаңартылды. Оралған саксофонистердің қатарында баритон Боб Джиога, ол басынан бері креслосын ұстап тұрды, және тенор Боб Купер болды. Видо Муссо кеткеннен кейін Купер және оның модернистік дыбысы танымал тенор солисті болды. Арт Пеппер екінші альт, «джаз» креслосы ретінде келді. Ал жаңа жетекші альт – Джордж Вейдлер болды. Бұл шын мәнінде жұлдыздар тобы еді. Олар 1947 жылдың соңында Down Beat сауалнамасында бес рет бірінші орынды және басқа журналдардан ұқсас жүлделерді алды. Аранжировщиктер осы керемет музыканттардың шектерін өз шығармаларында үздіксіз кеңейтіп отырды. Бұл кезеңдегі шығармалар «Artistry» тобы үшін жазылған шығармалардан гөрі күрделірек және алғашқы және ең сәтті «үшінші ағым» композицияларының бірі болып табылады. Топ елді шарлап, елдің ең үздік концерттік орындарында өнер көрсетті, соның ішінде Карнеги залында, Бостон симфониялық залында, Чикаго азаматтық опера үйінде, Музыка академиясында (Филадельфия) және Голливуд боулында. Олар Нью-Йорктегі Paramount Theatre және Hotel Commodore-да, Филадельфиядағы Click-те, Детройттегі Eastwood Gardens-та, Миннеаполистегі Radio City Theatre-да және Кенттонның музыкалық өмірінде ерекше орын алған Rendezvous Ballroom-да ұзақ уақыт болды. Кенттонның тобы алғаш рет әйгілі ашық аренада, Голливуд боулында концерт берді. 1948 жылдың 12 маусымындағы оның концерті 15 000-нан астам адамды тартты және бұл оның өнері мен коммерциялық табысы болды. Кенттон кешкі концерттен 13 000 АҚШ долларына (1948 жылғы 13 000 доллар қазіргі жылдарда шамамен <есептелген сомаға> тең) ие болды. Топ елдің барлық аймақтарында көрермендердің рекордтарын жаңартты. Кенттонның жарнамалық шеберлігінің арқасында ол концертке келушілерді және пластинка сатып алушыларды өзінің музыкасының маңыздылығына көндіре алды. Комедиялық нөмірлер мен Джун Кристидің вокалы жаңа музыканың қатыгездігін жұмсартты. Кенттонның табыстары баршаға ұнамады. «Джаздағы экономика және нәсіл» атты эссесінде Лесли Б. Раут кіші былай жазды:

1948 жылдың соңында, топ Нью-Йорктегі Paramount Theatre-дағы ұзақ мерзімді қойылымдарын аяқтағанда, жетекші өз мүшелеріне, брокерлеріне және баспасөзге, ол тағы да тобын таратуды жоспарлап отырғанын хабарлады. Кенттонның ең өнері мен коммерциялық жағынан сәтті тобы өзінің шыңында тоқтады. 1948 жылдың 14 желтоқсанында Стэн Кенттон оркестрі бір жылдан астам уақытқа дейін соңғы ноталарын орындады. Олар жаңа жүздермен, жаңа музыкамен және скрипкалық бөліммен қайта оралады.

Мұра

Кентон американдық музыкалық аренаның маңызды тұлғасы болды және ұйымдастырылған биг-бенд джазына есімдік із қалдырды. Кенттонның музыкасы 1940 жылдан 1970 жылдарға дейін уақытпен бірге өрістеді. Ол Стэн Кенттон тобының клиникалары арқылы педагог ретінде қызмет етіп, джаз бен джаз импровизациясын насихаттауда алдыңғы қатарда болды. "Кентон стилі" жоғары және жоғары оқу орындарындағы биг-бендтерде кең тарады, ал оның "джаз клиникасы" үшін жасаған моделі бүгінгі күнге дейін жиі қолданылады. Биг-бенд дәуірінің аяқталу кезеңінде Кенттон өнерін дамытудың көптеген жолдарын тапты. Оның басқаруымен джаз оркестрінің құрамы айтарлықтай кеңейді, кейде музыканттардың саны қырықтан асып кетті. Бас тромбондар мен туба, баритон және бас саксофондардың қолданылуымен жиілік диапазоны (жоғары және төмен ноталар) да ұлғайтылды. Динамикалық диапазон екі жағынан да кеңейтілді; топ басқа биг-бендтерге қарағанда тыныш және дауысты ойнай алды. Кенттон биг-бендті би залдарынан концерт залдарына көшіруге жауапты жетекші болды, сондай-ақ үшінші ағым қозғалысының ең маңызды және табысты тұлғаларының бірі еді. Оның музыкасына қызығушылық жаңадан оянды, музыкасын сын тұрғысынан қарастыру және жазбаларын қайта шығару арқасында. Оның есімімен аталған түлектер тобы гастрольдік сапарларға шығады, оны жетекші трубашы Майк Вакс басқарады. Олар классикалық Кенттон аранжировкаларын ғана емес, сонымен қатар топ мүшелері жазған және орындаған жаңа музыканы орындайды (Кенттонның өзінің топтары сияқты). Кенттон өзінің барлық ноталық материалдарын Солтүстік Техас мемлекеттік университетінің (қазіргі Солтүстік Техас университеті) музыкалық кітапханасына сыйға берді, ал Стэн Кенттон атындағы джаз концерттік залы оның құрметіне аталды, бірақ оның жыныстық қанағаттандыруға қатысты тарихына байланысты жақында аты өзгертілді. Оның аранжировкалары қазір Sierra Music Publications баспасынан шығады. Төрт ең ұзақ гастрольдік джаз оркестрімен (Стан Кенттон, Вуди Герман, Каунт Бэйси және Дьюк Эллингтон) салыстырғанда, Кенттонның тобында құрамы ең көп ауыстырылды: Боб Джиога, Бадди Чайлдерс және Дик Ширер – Кенттон үшін он жылдан астам уақыт ойнаған санаулы музыканттардың ішінде. Ленни Нихаус, Билл Перкинс және Чико Альварес сияқты басқа да маңызды солистер де топта ұзақ уақыт болды. Белгілі джаз орындаушыларының, студиялық музыканттардың және т.б. толық тізімі өте әсерлі, сондай-ақ 1941 жылдан бастап Кенттонтың 1979 жылы қайтыс болғанға дейін топтың тұрақты жұмыс істеуі де таң қалдырады. Кенттонның басшылығы мен музыкалық көрегендігі шамамен төрт онжылдық бойы дамып, өзгеретін әртүрлі музыканттар мен аранжировщиктердің күштерін біріктірді.

Жеке өмір

Кентонның туған күні 1911 жылдың 15 желтоқсаны, оның туу туралы куәлігінде көрсетілгендей, британдық биограф Майкл Спарк жазғандай. Кентон некеден тыс туған, ал оның ата-анасы оны жасыру үшін екі ай кейін, 1912 жылдың 19 ақпанында туылған деп айтқан. Кентон ересек болғанға дейін ақпан айында туғанына сеніп, 1973 жылдың 19 ақпанында «Birthday In Britain» концерттік альбомын жазды. Ол, бұл оқиғадан эмоционалды түрде жараланғанын айтса да, оның әйелімен жақын қарым-қатынаста болды. Ол мас күйінде зорлық көрсеткенін айтты. 20 жылдан кейін ол кешірім сұрады. 1955 жылы Стэн Кенттон өзінен 23 жас кіші Сан-Диегода туған әнші Энн Ричардсқа үйленді. Олардың екі баласы болды. 1961 жылы Ричардс «Плейбой» журналының 1961 жылғы маусымдық саны үшін жалаңаш суретке түсті. Ол күйеуінің білмеуімен Atco Records компаниясымен келісімшартқа қол қойды. «Плейбой» фотосессиясы Кентонның білмеуімен жасалды; ол Чикагодағы Арагон концерт залында ойнап жатқанда, сол кезде Down Beat журналының редакторы болған Чарльз Сьютер оған журналды ұсынғанда бұл туралы білді. Ричардс көбінесе топпен бірге гастрольде болмаса да, 1960 жылы Кентонмен бірге «Two Much!» альбомын жазды. Ричардс 1961 жылдың тамызында ажырасуға өтініш берді, ол 1962 жылы ресімделді. Ол екі баласының күтімін өзіне алды. Кентонның ұлы Лэнс Калифорниядағы Синанон жаңа дәуір қауымдастығының мүшесі болды және оның «Императорлық теңізшілерінің» бірі болды, бұл топқа бұрынғы мүшелерге және қауымның жаулары деп саналатын адамдарға қарсы зорлық-зомбылық жасау міндеті жүктелді. 1978 жылы ол Синанонға қарсы адвокаттың пошта жәшігіне жылан салуға көмектескені үшін тұтқындалды және бір жылға бас бостандығынан айырылды. Кентон екі рет ауыр құлап, бірі 1970 жылдардың басында, екіншісі 1977 жылдың мамырында Пенсильвания штатының Рединг қаласында гастрольдік сапарда болғанда болды, екінші құлауда бас сүйегі сынды. 1979 жылдың 17 тамызында ол инсульттан кейін Лос-Анджелестегі үйіне жақын орналасқан Мидуэй ауруханасына түсті; сегіз күннен кейін, 25 тамызда қайтыс болды. Кентон Лос-Анджелестегі Вествуд Вилидж Мемориал Парк зиратында жерленді.

Кентон және барабандар корпусы

Кентон тобының көптеген аранжировкалары барабандық корпус арасында танымал болды, себебі контрастты динамикасы мен күрделі мыс аспаптарында орындалуы бұл іс-шараның бәсекелестік сипатына өте қолайлы. Атап айтуға болады, 1988 жылы Мададон Скауттарының «Малагена» жеңісі, Suncoast Sound-тың 1986 жылғы «Adventures in Time» негізіндегі репертуары және Blue Devils Drum and Bugle Corps-тың 1992 жылғы «Cuban Fire» шығармаларынан жасалған попурриі.