Кіріспе
Сұлқи қаласы (грекше Σολκοί, Steph. B., Птол. ; Σοῦλχοι, Страбон; Σύλκοι, Паус. ), ежелгі Сардинияның ең маңызды қалаларының бірі болды. Ол аралдың оңтүстік-батыс бөлігінде, қазіргі Isola di Sant'Antioco деп аталатын шағын аралда орналасқан, алайда тар құмды тілше немесе мойын арқылы құрлыққа жалғасқан. Бұл тілшенің оңтүстігінде, арал мен материк арасында, қазіргі Голфо ди Палмас деп аталатын кең шығанақ орналасқан, ол ежелгі дәуірде Сулцитанус Портус (Птол. ) деп белгілі болған.
Sulci or Sulki (in Greek Σολκοί, Steph. B., Ptol. ; Σοῦλχοι, Strabo; Σύλκοι, Paus. ), was one of the most considerable cities of ancient Sardinia, situated in the southwest corner of the island, on a small island, now called Isola di Sant'Antioco, which is, however, joined to the mainland by a narrow isthmus or neck of sand. South of this isthmus, between the island and the mainland, is an extensive bay, now called the Golfo di Palmas, which was known in ancient times as the Sulcitanus Portus (Ptol. ).
Шығу тегі
Сулки (пуникалық:) қаласының негізі нақты Карфагендіктерге жатқызылады (Паус. x. 17. § 9; Клаудиан, Б. Гилд. 518), және бұл халықтың кезінде Сардинияның ең маңызды қалаларының біріне айналып, аралдағы олардың билігінің басты орталықтарының бірі болған. Дегенмен, археологтардың атап көрсетуінше, қала б.з.д. 9 ғасырдың соңында тириандықтар тарапынан негізделген, ал тұрғындарының көп бөлігі, болжам бойынша, сардиниялықтар болған. Қала Карфаген б.з.д. 6 ғасырдың соңында оны жаулап алғанға дейін тәуелсіздігін сақтап келген. Оның аты алғаш рет Бірінші Пуникалық соғыс кезінде тарихта айтылды, Карфаген генералы Ганнибал Гиско, Гай Сулпиций Патеркулмен теңіз шайқасында (б.з.д. 258 жылғы Сулки шайқасы) жеңілгеннен кейін Сулкиге паналады, бірақ өз әскерлерінің көтерілісінен қаза тапты (Zonaras viii. 12).
Цезарьдің азаматтық соғысы
Тарихта Помпей мен Цезарь арасындағы азаматтық соғысқа дейін бұл аттың басқа еш жерде еске алынбағаны белгілі. Сулки қаласының тұрғындары өз портында Помпейдің адмиралы Насидийдің флотын қабылдап, Помпейді жабдықтармен қамтамасыз еткендігі үшін, Цезарь Африкадан оралғаннан кейін, б.з.д. 46 жылы қатты жазаланды. Цезарь қалаға 100 000 сестерций салық салды және жылдық астық салымын едәуір арттырды (Хирт. B. Aft. 98). Осы жазаға қарамастан, Сулки Рим империясы кезеңінде аралдағы ең гүлденген қалалардың бірі болып қала берді. Страбон мен Мела екеуі де оны Сардиниядағы екінші қала деп еске алады; ал қаланың муниципалдық мәртебесі жазулармен, сондай-ақ Плинийдің еңбектерінде де расталған. (Страб. v. б. 225; Мел. ii. 7. § 19; Плин. iii. 7. s. 13; Птол. iii. 3. § 3; Inset. ap De la Marmora, том. ii. б. 479, 482.) Саяхат жолдары Тибуладан (Сардинияның солтүстігінде) тікелей Сулкиге дейінгі жолды көрсетеді, бұл соңғы орынның маңыздылығын дәлелдейді. (Itin. Ant. б. 83, 84.) Сондай-ақ, Сардиния төрт негізгі епископтық округке бөлінген кезде, Сулки олардың бірі болды және орта ғасырдың көп бөлігінде халқы бар болды, бірақ 13 ғасырға дейін тоқтатылды.
Қазіргі күн
Ежелгі қаланың қирандылары қазіргі Сант-Антиоко қаласынан сәл солтүстікке қарай, сол аттас аралда немесе түбекте анық көрінеді: және онда табылған өнер туындылары римдіктер кезінде оның гүлденгендігіне куәлік етеді. (De la Marmora, II том, 357 б.; Smyth's Sardinia, 317 б.) Бүгінде Сульцис атауы Сант-Антиоконың тікелей қарсысында орналасқан материктің бүкіл ауданына берілген, ол Сардинияның ең құнарлы және жақсы өңделген аймақтарының бірі болып табылады. Птолемейдің «Сульцитани» (III. 3. § 6) осы ауданның тұрғындары екендігі анық. Саяхат жолдары Сардинияның шығыс жағалауында Сулчи деген қала немесе ауылды еске алады, оны осы аттас, көне қаламен шатастыруға болмайды. (Itin. Ant. 80 б.) Ол, мүмкін, Жирасоледе (De la Marmora, 443 б.) немесе Тортолиде орналасқан.