Кіріспе

Ресейлік дипломат (1780–1862) Карл Роберт Райхсграф фон Нессельроде Эрешовен, сонымен қатар Чарльз де Нессельроде (Карл Васильевич Нессельроде; 14 желтоқсан 1780 – 23 наурыз 1862) – неміс тегінен таралған орыс дипломаты. 40 жыл бойы (1816–1856) Нессельроде сыртқы істер министрі ретінде Ресей саясатын басқарды. Ол сондай-ақ Ыстық Одақтың жетекші еуропалық консервативті мемлекет қайраткері болды.

Өмірбаян

1787 жылы әкесі Пруссия сарайына Ресей елшісі тағайындалғаннан кейін, Нессельродтың Берлин гимназиясында алған білімі оның германдық тамырларын нығайтты. Нессельроде өмірінің келесі он жылдықтарында ресейліктерге қызмет етсе де, орыс тілін оқи да, жаза да алмады және оны қиын-қыстан сөйлейтін. 1788 жылы 8 жасында ол Ресей империясының теңіз флотына ресми түрде қабылданды. Әкесінің ықпалымен император Павелге теңізшіл көмекшісі лауазымын иеленді. Кейін Ресей империясының армиясына ауысты, Павел I-нің ұлы және мұрагері, император Александр I басшылығымен дипломатиялық қызметке кірді. Ол Берлиндегі Ресей елшілігіне бекітілді, содан кейін Гаагаға ауыстырылды. 1806 жылдың тамызында Нессельроде Оңтүстік Германияға француз әскерлері туралы есеп беру үшін сапарға жіберілді; ол генерал Михаил Каменскийдің, содан кейін (неміс текті) генералдар Фридрих Вильгельм фон Букшёведен және Левин Август фон Беннигсеннің дипломатиялық хатшысы болды. 1807 жылдың қаңтарында граф фон Беннигсен басқарған Эйлау шайқасына қатысты және Тильзит бейбіт шартының (1807 жылдың шілдесі) келіссөздеріне көмектесті, осы қызметі үшін испандық бонапартист Диего Фернандес де Веласко, Фриастың 13-ші герцогы (1811 жылы Париде жер аударылудан қайтыс болды) мақтады. Келіссөздер кезінде ол Наполеон I-мен бір үстелге отырды. 1808 жылы Эрфурт конгресінен кейін Нессельроде Александрдың өзі және Талейран арасындағы ақпараттың бейресми арнасы ретінде жұмыс істеуге құпия түрде аккредиттелді. 1814 жылы Нессельроде мемлекеттік хатшы болды және Вена конгресінде Ресейдің ресми делегациясын басқарды, бірақ Александр I көбінесе өзінің сыртқы істер министрі ретінде әрекет етті. 1816 жылы Нессельроде Ресейдің сыртқы істер министрі болды, граф Иоаннис Каподистрия зейнеткерлікке шыққанға дейін 1822 жылға дейін осы лауазымды бөлісті. Қырық жыл бойы Нессельроде Ресей саясатын басқарды және Киелі одақтың жетекші консервативті еуропалық мемлекет қайраткері болды. Ол Наполеон соғыстарынан кейін бейбіт конгресс жүйесін құруға маңызды үлес қосты. 1845 және 1856 жылдары Ресей империясының канцлері болды. 1824 жылы Сыртқы істер министрі ретінде ол Ресей Америкасы мен Орегон аймағы деп аталатын американдық талаптардың арасындағы шекараны анықтау бойынша АҚШ-пен келіссөздерде өкілетті болды, бұл мәселе 1824 жылғы Ресей-Америка келісімімен және Ұлыбританиямен Ұлыбританияның талаптарына қатысты келісіммен шешілді. Бір ғасыр өткен соң, 1924 жылы Аляска-Британ Колумбиясы шекарасындағы Boundary Ranges тауларындағы тау Нессельроде тауы деп аталды. Нессельроде алғаш "Көлбеулер турнирі" деген атауды ойлап тапқан адам ретінде танымал, бұл Ресей империясы мен Британ империясы арасындағы ұзаққа созылған қарсыластыққа орысша берілген есім. Бұл қарсыластық XVIII ғасырдың соңында басталып, XIX ғасырдың жақсы бөлігіне дейін жалғасты, негізінен Орталық Азия мен Үндістандағы шекаралық шиеленістерден туындады. 1849 жылы Нессельроде Ресей әскерін Австрияға Лайош Кошут басқарған венгр революциясын басуға көмектесу үшін жіберді. Нессельроде қызметінің жиі назардан тыс қалған бір қыры – Жапонияның өзін-өзі оқшаулау саясатын бұзуға жасаған әрекеттері. 1853 жылы ол Евфимий Путятинды шогунға хатпен жіберді; Путятин Санкт-Петербургке Шимода шартымен (1855 жылы қол қойылған) оралды. Нессельроде Балқан және Жерорта теңізінде Ресейдің ықпалын кеңейтуге жасаған әрекеттері Осман империясы, Ұлыбритания, Франция және Сардиния Корольдігімен қақтығыстарға әкелді, олардың барлығы Крым соғысында (1853–1856) Ресейге қарсы одақтас болды. Ресейдің өсіп келе жатқан ықпалына наразы болған Ұлыбритания мен Франция Түркияны қолдап, Ресейді шектеуді шешті. Нессельродедің өмірбаяны 1866 жылы оның қайтысынан кейін жарық көрді.