Кіріспе

Неміс теологы (1809–1872)

Генрих Абекен (19 тамыз 1809 – 8 тамыз 1872) – неміс теологы және Берлиндегі Сыртқы істер министрлігінде Пруссияның жекелеген өкілдігінің кеңесшісі.

Ерте өмір

Абекен Оснабрюк қаласында саудагердің ұлы болып туып өскен. Оны туысы Бернхард Рудольф Абекеннің мысалы жоғары білім алуға ынталандырды. Оснабрюктегі гимназияны бітіргеннен кейін, 1827 жылы Берлин университетіне теологияны оқуға барып, философия мен филологияны да бірге зерттеді. Ол сондай-ақ өнер мен заманауи әдебиетке қызығушылық танытты.

Мансап

1831 жылы Абекен теология бойынша лиценциат алды. Жыл соңында ол Римге сапар шекті және Кристиан Карл Иосиас, Фрайхерр фон Бунсеннің үйінде құрметпен қарсы алынды. Абекен Бунсеннің жұмыстарына қатысты, атап айтқанда, евангелистік дұғалар мен әндер жинағын дайындауға көмектесті. 1834 жылы ол Римдегі Пруссия елшілігінің капелланы болып тағайындалды. Бірақ көп ұзамай қайтыс болған әйеліне үйленді. 1838 жылы Бунсен Римнен кеткен соң, Абекен де Германияға оралды. 1841 жылы ол Иерусалимде неміс-ағылшын миссионерлік епископты құруға көмектесу үшін Англияға жіберілді. Сол жылы Пруссияның Фридрих Вильгельм IV оны Мысыр мен Эфиопияға жіберді, онда ол профессор Карл Ричард Лепсиус басқарған экспедицияға қосылды. 1845 және 1846 жылдары Иерусалим мен Рим арқылы Германияға қайтып келді. Берлинде Легация кеңесшісі, кейін Сыртқы істер министрлігінде кеңесші болып қызмет етті. 1848 жылы Пруссияның Сыртқы істер министрлігіне тағайындалды, ал 1853 жылы легация кеңесшісі (Geheimer Legationsrath) дәрежесіне көтерілді. Абекен Пруссия саясатында жиырма жылдан астам уақыт бойы жетекшілік етті, Ото Теодор Фрайхерр фон Мантеуффель мен канцлер Ото фон Бисмаркқа көмектесті. Бисмарк Абекеннің еңбегіне осыншалықты риза болғандықтан, шенеуніктер оны «Бисмарктің қаламы» деп атады. 1866 жылы Абекен қайтадан үйленді; оның екінші әйелі – Хедвиг фон Ольфферс, патшалық мұражайлардың бас директоры, құпия кеңесші фон Ольфферстің қызы. Ол Бисмаркпен ресми хаттарды жазуда тығыз жұмыс істеді және Вильгельм патшаның үлкен құрметіне ие болды, ол оны сыртқы істер министрлігінің өкілі ретінде көптеген сапарларына алып жүрді. Ол 1866 және 1870-71 жылдардағы науқандарда патшамен бірге болды. 1851 жылы «Вавилон мен Иерусалим» атты еңбегін жасырын жариялады, онда Ида, графня фон Хан Ханның көзқарастарын қатаң сынға алды. 1866 жылы Австрияға қарсы соғыста, сондай-ақ 1870 және 1871 жылдары Францияға қарсы соғыста Абекен Пруссия штаб-пәтерінде болды. Ол кездегі көптеген жеделхаттарды өзі жазды. Алайда, осы сапарлардың салдарынан денсаулығы нашарлап, бірнеше ай ауырғаннан кейін қайтыс болды. Император Вильгельм I жесіріне жолдаған көңіл айту хатында Абекенді былай деп сипаттады: «Менің ең сенімді кеңесшілерімнің бірі, ең қиын сәттерде менің жанымда болды; Оның жоғалуы – мен үшін ауыр қайғы; Отаны ең асыл және адал адамдарының бірінен айырылды». Саясатқа қатысқанына қарамастан, Абекен теологияға деген қызығушылығын жоғалтпады және өмір бойы осы салада жариялап, сөз сөйлеуді жалғастырды. Ол өнер мен археологияға қызығушылық танытты, Рим археологиялық институтының демеушісі және Рим археологиялық қоғамының мүшесі болды. Берлинде грек әдебиетін жақтаушылар үйірмесін құрды және патшалық Шиллер сыйлығын беру жөніндегі комиссияның мүшесі болды.