Кіріспе

Вараждин (немесе; Varasd, сондай-ақ басқа атаулармен белгілі) – Хорватияның Солтүстігіндегі қала, Загребтің солтүстігінде орналасқан. Жалпы халқы 46 946 адамды құрайды, ал қаланың өзінде 38 839 адам тұрады (2011 жылғы мәліметтер). Қала барокко стиліндегі ғимараттарымен, музыкасымен, тоқыма, тағам және IT саласымен әйгілі.

Атауы

Венгр тілінде бұл қала Варасд, латын тілінде Варасдинум, ал неміс тілінде Варасдин деп аталады. Varaždin атауының түбірі – varoš, бұл «қала» деген мағынаны білдіретін венгр сөзі (város) қарызы болып табылады.

14-15 ғасырлар

14 ғасырдың соңында Вараждин бекінісі Целье графтарының қолына өтті. Келесі ғасырларда Вараждиннің бірнеше иелері болды, ең ықпалдысы Беатрис Франкопан (1480–1510), Бранденбург-Ансбах маркграфы Георгтың әйелі, ол қала әкімшілігін (ратушаны) салдырды; оның ізбасары барон Иван Уннад (1493–1564), ол қолда бар бекіністі нығайтты. 16 ғасырдың соңында граф Томас Эрдёди оның иесі болды, Вараждин префектілерінің (župan) мұрагерлік лауазымын алды, және бекініс 1925 жылға дейін Эрдёди отбасының меншігінде қалды.

Ескерткіштер мен көрнекі орындар

Вараждин – континенттік Хорватиядағы ең жақсы сақталған және ең бай қалалық кешенді білдіреді. Ол ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұралар тізіміне енгізілуді көздейді. Ескі және заманауи шеберлер галереясы 1750 жылы рококо стилінде салынған Сермаж сарайында орналасқан. 1523 жылы Бранденбург маркграфы Георг мұнара табанында Вараждин гербімен кеш барокко стилінде қала әкімдігін салдырып, ол бүгінгі күнге дейін өз қызметін атқарып келеді. Әр сенбі сайын күзетшілерді алмастыру рәсімі өткізіледі. Вараждин соборы – бұрынғы иезуит шіркеуі, 1647 жылы салынған, барокколық кіреберісімен, XVIII ғасырдың алтарімен және картиналарымен ерекшеленеді. Қалада барокко және рококо стиліндегі көптеген сарайлар мен үйлер бар. Атап айтуға лайық – 1873 жылы салынған және австриялық архитекторлар Герман Хельмер мен Фердинанд Фелнердің жобасымен салынған Вараждиннің Хорват ұлттық театры. 1971 жылдан бері Вараждинде жыл сайын барокко музыка фестивалі өткізіліп келеді, ол Хорватия мен әлемнің ең талантты музыканттары мен олардың жанкүйерлерін тартады. Тамыз айында өтетін тарихи көше фестивалі – Шпанцир фестивалі де келушілерге ұсынылады. Қаладағы түрлі шараларда және апта сайын қала әкімдігі алдындағы «күзет алмасу» рәсімінде Пургари деп аталатын ескі қала күзетшілері қатысады. Сонымен қатар, жылы айларда Вараждин полиция қызметкерлері велосипедпен патрульдік қызмет атқарады.

Ескі қала (Stari Grad)

Ескі қаланың қамал-мұнарасы – Вараждин қаласының ең ірі ескерткіштерінің бірі және қаланың танымал туристік орталықтарының бірі. Ол қала орталығының солтүстік-батыс бөлігінде орналасқан. Бүгінде қамал-мұнара ішінде Вараждин қалалық мұражайы орналасқан. Бұл қамал-мұнара алғаш рет 12 ғасырда айтылған және Вараждин округінің өмірінің орталығы болған деп есептеледі. Ғимараттар ғасырлар бойы бірнеше рет қожайындары ауысып, қайта жаңартылған. Ескі қала бұрын қолданыста болған 5 куна банкнотада бейнеленген.

Вараждин зираты

Қабірстан 1773 жылға дейін созылады және 1905 жылға дейін ол қарапайым жер болып келді, содан кейін Герман Холлер азаматтардың серуендеуі үшін үлкен ағаштар мен аллеялармен оны саябаққа айналдыру идеясын ұсынды. Қабірстанның қайта құрылысы 1905-1947 жылдар аралығында жүзеге асырылды, ал қазіргі ландшафты мен архитектурасы осы жұмыстардың нәтижесі. Қазір ол қорғалатын мәдени және табиғи парк болып табылады.

Мұражайлар

Ескі қала мұражайы Мәдени және тарихи жинақты қамтиды. Ескі қала мұражайы 1925 жылдан бері Вараждин қалалық мұражайы ұйымының құрамында. Бүгінде мұнда: шыны, керамика және сағаттар жинағынан 400-ден астам зат, хронологиялық кезеңдерде безендірілген 10 бөлме (ренессанс, барокко, рококо, Эмпир, Бидермейер, историзм және арт-деко стилінде), шапель және сакристия, сондай-ақ Вараждин қаласынан шыққан екі көрнекті тұлға – Ватрослав Ягич және Иван Кукулевич Сакцинскийге арналған 2 бөлме бар. ГЕРЗЕР САРАЙЫ "Көмекейлілер әлемі" тақырыбындағы энтомологиялық жинақты ұсынады. Мұнда 4500-ден астам экспонат бар, олар бірнеше тақырып бойынша жәндіктердің биологиясын көрсетеді: Орманда, орман шетінде және шалғында, суда және су жағасында, түнгі уақытта және жер астында. СЕРМАГИЯ САРАЙЫ – Ескі және заманауи шеберлердің сурет галереясы. Онда 15-20 ғасырлар аралығындағы 10 жинаққа бөлінген 5300-ден астам өнер туындылары сақталған.

География

Жалпы ауданы (2001 ж.). Қалалық елді мекені – Вараждин облысының орталығы Драва өзенінің жанында, .

Климат

Вараждинде жаз айларындағы жылы және ылғалды континенттік климат (Кёппен климаттық жіктелуі Dfb) теңіз климатына (Cfb) жақын.

Экономика және туризм

Вараждин – 1991 жылғы соғыстан тікелей зардап көрмеген сирек хорват қалаларының бірі. «Вартекс» (Вараждин Текстиль) тоқыма өнеркәсібінің алып компаниясынан өзге, оның ұлттық маңызы бар азық-түлік («Виндижа»), металлургия және құрылыс салалары дамыған. Ақпараттық технологиялар және қаржы-банкинг секторы да жақсы дамыған. Экономикалық дамуды одан әрі қолдау үшін еркін инвестициялық аймақ құрылды.

Геотермиялық әлеует

2023 жылдың қазан айында мемлекеттік «Букотермаль» энергетикалық компаниясы Луньковец және Кутняк қалаларының жанында 16 МВт геотермальдық электр стансасын құруға мүмкіндік беретін, орташа температурасы 142 °C (288 °F) болатын қуыс судың жер асты көзін тапқанын хабарлады.

Көлік

Загреб пен Горичан (Мажарстан шекарасы) арасындағы A4 тас жолынан басқа, Вараждин аумағына жететін үш мемлекеттік жол бар: D2, D3 және D35. Қала толығымен Вараждин айналма жолымен қоршалған. Вараждин сонымен қатар "AP Varaždin" автобус тасымалдау компаниясының торабы болып табылады, ол көптеген округтік (жергілікті), округ аралық және қала аралық қызметтерді ұсынады, сондай-ақ халықаралық бағыттар да бар. Вараждин теміржол станциясы – Солтүстік Хорватиядағы ең ірі және маңызды теміржол станцияларының бірі. Ол жолаушылар мен жүк тасымалы үшін қолданылатын үш хорват теміржол дәлізінің қиылыс нүктесі болып табылады. Ол R201 теміржолында (Запрешич – Чаковец) орналасқан, сонымен қатар бір жергілікті желінің (Голобовецке дейінгі L201) және бір аймақтық желінің (Копривница, Вировитица және Осиек арқылы Дальджге дейінгі R202) соңғы станциясы болып табылады. Вараждиннен басталатын, аяқталатын немесе өтетін барлық теміржол дәліздері бір рельсті және электрлендірілмеген.

Мектептер

Вараждинде жеті бастауыш мектеп, 10 орта мектеп (2 мемлекеттік гимназия, 2 жеке гимназия, кәсіптік-техникалық училищенің және түрлі бағыттар бойынша мамандандырылған жоғары мектептердің бар. Вараждинде Загреб университеті мен Солтүстік университетінің құрамына кіретін 2 факультет бар (Ұйымдастыру және ақпараттық технологиялар факультеті және Геотехникалық факультет).

Университеттер

Қазіргі уақытта Вараждин қаласында 2 мемлекеттік университет қызмет етеді: Вараждин мен Копривница қалалары 2015 жылдан бері екі қалада қызмет ететін мемлекеттік ұлттық University North университетін құруға қатысты. Загреб университетінің өзінен 2 факультеті Вараждин қаласына көшіріліп келген.