Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Вьетнамдық троцкист саясаткер (1906–1945)
Vietnamese Trotskyist politician (1906–1945)
Тạ Thu Thâu (1906–1945) 1930 жылдары Вьетнамдағы троцкизмнің, ал отарлық Кочинкинадағы Нгуен Ай Куок (Хо Ши Мин) басқаратын Индокитай Коммунистік партиясына (ІКП) қарсы тұрған солшыл оппозицияның негізгі өкілі болды. 1920 жылдардың соңында Парижде студент кезінде ол Коммунистік Интернаттың Біріккен майдан саясатына қарсы солшыл оппозицияға қосылды. Саигондағы "La Lutte" газетінде "сталиншілдермен" белгілі бір уақыт бірлесіп жұмыс істегеннен кейін, ол 1939 жылғы Кочинкина отарлық кеңесіне сайлауда коммунистерді жеңіп, радикалды жер реформасы мен жұмысшылар бақылауын талап ететін бағдарламамен, сондай-ақ француз билігімен қорғаныс саласындағы ынтымақтастыққа қарсы шықты. 1945 жылдың қыркүйегінде коммунистік Вьетминь оны өлімге кесті.
Tạ Thu Thâu (1906–1945) in the 1930s was the principal representative of Trotskyism in Vietnam and, in colonial Cochinchina, of left opposition to the Indochinese Communist Party (PCI) of Nguyen Ai Quoc (Ho Chi Minh). He joined to Left Opposition to the United Front policy of the Commintern as a student in Paris in the late 1920s. After a period of uneasy co operation with "Stalinists" on the Saigon paper La Lutte, he triumphed over the Communists in the 1939 elections to the Cochinchina Colonial Council on a platform that called for radical land reform and workers' control, and opposed defense collaboration with the French authorities. He was executed by the Communist Viet Minh in September 1945.
Ерте өмір
Тạ Thu Thâu 1906 жылы француз колониясы Кочинкинаның (Оңтүстік Вьетнам) Тân Bình, An Phú, (Лонг Сюань маңы) қаласында дүниеге келді. Ол үлкен және өте кедей отбасының төртінші баласы болды: оның әкесі көшпелі ағаш шеберi болды. Ол Саигондағы жоғары мектепте оқыды және 1925 жылы мұғалім болып жұмыс істей бастады. 1926 жылы 20 жасында "Жас Анам" (Jeune Annam) ұйымына қосылып, "Анам" ұлттық газетінде мақалалар жазды. Сәуір айында Тхау 18 жылдық қамаудан кейін қайтыс болған көрнекті ұлтшыл Пхан Чоу Триннің өлімі мен Нгуен Ан Ниннің тұтқындалуына байланысты мыңдаған жұмысшылар мен студенттер қатысқан бір апталық наразылық акциясына қатысты. Нгуен Ан Нин Тхауға зор ықпал етті. 1927 жылы Тхау Францияға сапар шегіп, Париж университетінің Ғылым факультетіне оқуға түсті.
Tạ Thu Thâu was born in 1906 in Tân Bình, An Phú, (near Long Xuyên) in the French colony of Cochinchina (southern Vietnam), the fourth child of a large and very poor family: his father was an itinerant carpenter. As a scholar student he attended a high school in Saigon, and (with a Baccalauréat Franco Indigène) in 1925 began work as a teacher. In 1926, at age 20 he joined the Jeune Annam (Young Annam), and wrote for the nationalist newspaper Annam. In April Thâu took part in a week of protests attended by thousands of workers, and by students, sparked by the death, after 18 years penal servitude, of the veteran nationalist Phan Châu Trinh and by the arrest of Nguyễn An Ninh. Nguyễn An Ninh was an important influence on Thâu. In 1927 Thâu sailed for France, where he enrolled in the Faculty of Science, University of Paris.
"Ұлтшылдық немесе социализм", Париж 19271930
Тạ Thu Thâu Париждегі саяси қызметінің бастапқы күндерінен бастап Аннам Тәуелсіздік партиясының (An Nam Độc lập Đảng) мүшесі және 1928 жылдың басынан бастап оның жетекшісі ретінде Мәскеуге жақын коммунистермен қақтығысты. Ол "Француз Коммунистік партиясының Отарлық комиссиясының жалақылы анамиттерін" өзінің партиясына сіңіп, мүшелерін "Коммунистік партияның бұйрықтарын орындайтын марионеткаларға" айналдыруға тырысқанын айыптады. Егер колониялардың қысымға ұшыраған халқы өз "күн астындағы орнын" қамтамасыз етуі керек болса, Тхау олардың "Еуропалық империализмге де, қызыл империализмге де қарсы бірігуі керек" деп мәлімдеді. 1929 жылы Германияның Франкфурт қаласында өткен Антиимпериалистік Әлемдік Конгресс конференциясына қатысып, философ және адам құқықтарын қорғаушы Фелисьен Чаллимен, сондай-ақ Коммунистік партиядан шеттетілген Альфред Росмер мен Даниэль Геринмен байланыс жасағаннан кейін, Тхау Индокитай революциясы туралы өз пікірін білдірді. Революция Қытайдағы Үшінші Интернационалдың көрсеткен үлгісіне еліктемейді, онда кең ауқымды ұлтшыл фронт, Гоминьданға қолдау көрсету коммунистерді "құрдымға" әкеп соқты. "Сунь Ятсеншілдік" демократия, ұлтшылдық және социализмнің синтезі" – "ұлтшыл мистицизмнің бір түрі". Ол "нақты сыныптық қатынастарды және жергілікті буржуазия мен француз империализмінің нақты, органикалық байланысын" жасырады, сондықтан тәуелсіздікке шақыру "механикалық және формалистік" болып көрінеді. "Пролетариат пен шаруалардың ұйымдасқан күшіне негізделген революция ғана колонияларды азат етуге қабілетті. Тәуелсіздік мәселесі пролетариаттық социалистік революция мәселесімен тығыз байланысты болуы керек". 1934 жылдың күзінде Нгуен Ан Ниньтің көмегімен Күрес тобы қайта жанданды, ал "La Lutte" апталық басылым ретінде жарияланды. 1935 жылдың наурыз айында Кохинхина кеңесінің сайлауында олардың біріккен "Жұмысшылар тізімі" бірде-бір орын жеңіп алмады, бірақ дауыстардың 17 пайызын алды. Осы ерекше троцкистік-сталиндік келісімге қатысты ымыраға келіспегендер Төртінші Интернационалды құру үшін Интернационалистік коммунистер лигасына (Chanh Doan Cong San Quoc Te Chu Nghia Phai Tan Thanh De Tu Quoc) қосылды. Осы қиындыққа Нго Ван (Нго Ван Сюйет) кірді, ол кейіннен жер аударылғанда революциялық күрес тарихында Та Тху Тхауды еске алды. Тạ Thu Thâu мен Нгуен Ван Тạo 1937 жылдың сәуір айында өткен қалалық кеңес сайлауында соңғы рет кездесті, екеуі де сайланды. Мәскеудегі сот процестерінің күшейе бастауымен және Франциядағы ПКФ қолдаған жаңа Халықтық фронт үкіметі бойынша олардың арасындағы келіспеушіліктердің өсуі бөлінуге әкелді. Француз Ұлттық Ассамблеясының солға қарай жылжуы Тхаудың пікірінше, көп әсер етпеді. Ол және оның серіктері еңбек ереуілдері кезінде тұтқындала берді, ал үкіметтің отарлық кеңес беру туралы уәдесіне жауап ретінде халықтық конгресске дайындық тоқтатылды. Отарлық министр Мариус Муте, социалист, "халық [еркінің] барлық элементтерімен кеңінен кеңес өткізуге тырысқанын", бірақ "троцкистік коммунистердің ауылдарға кіріп, шаруаларды қорқытып, мемлекеттік қызметкерлерден билікті тартып алуы" нәтижесінде қажетті "формула" табылмағанын мәлімдеді. Тхаудың Халықтық фронт колониялардағы реформалар туралы уәделерін сатқаны үшін сынға алған ұсынысын ПКИ фракциясы қабылдамады, ал сталиндіктер "La Lutte" басылымынан бас тартты. Олар өзінің "L'Avant-garde" газетін шығарды, онда бұрынғы троцкистік әріптестерін "фашизмнің егіз бауырлары" деп айыптады. "La Lutte" енді "Tranh Dau" (Күрес) ашық троцкистік газет болғандықтан, Тхау мен Фан Ван Хум 1939 жылдың сәуір айында Кохинхина кеңесінің сайлауында конституционалистер мен ИКП-нің Демократиялық фронтынан басым түсті. "Күресшілердің" бағдарламасы ашық түрде революциялық болды (жерді радикалды қайта бөлу, жұмысшылар бақылауы). Бірақ ең бастысы, олардың коммунистік партия Франко-Совет келісімінің рухында қолдау көрсетуге міндетті болған "ұлттық қорғаныс салымына" қарсылық көрсетуі болды. 1939 жылдың 20 мамырында генерал-губернатор Бревье (сайлау нәтижелерін қарастырмаған) отарлық министр Манделге: "Татху Тхаудың басшылығымен троцкистер ықтимал соғыстан толық азаттық алу үшін пайдалануды көздейді" деп хабарлады. Ал сталиндіктер "Франция Коммунистік партиясының ұстанымын ұстанады" және "соғыс басталса, олар адал болады". Осылайша, ХКП-ға қарсы саяси мүмкіндік 1939 жылдың 23 тамызында Гитлер-Сталин келісімімен жабылды. Мәскеу француздықтармен тікелей қақтығысқа қайта оралуға бұйрық берді. Кохинхинада партия 1940 жылы осы бұйрықты орындады, нәтижесінде апатты шаруалар көтерілісі болды. Кейінірек, "Күресшілер", онда шамамен 3000 адам болды, және одан да аз санды "Октябристер" жаңадан құрылған Төртінші Интернационалдың ресми бөлімі ретінде бірікті. Олар Халықаралық Коммунистік Лигасын (Вьетнам) (ICL) құрды, немесе оны ресми емес "Төртінші Интернационалистік партиясы" (Trang Cau De Tu Dang) деп атады. Екінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде барлық бағыттағы коммунистер қуғынға түсті. 1939 жылдың 26 қыркүйегіндегі француз заңы, француздық Коммунистік партиясын заңсыз деп жариялаған, Индокитайда сталиндіктерге де, троцкистіктерге де қолданылды. Тạ Thu Thâu тұтқындалды және Пуло Кондор түрмесіне қамалды. Ол 1945 жылдың наурыз айына дейін, Виши Франциясының әкімшілігін жапондық оккупанттар толығымен таратып жібергенге дейін онда отырды.
Tạ Thu Thâu clashed with Moscow aligned Communists from the very outset of his political engagement in Paris as a member, and from early 1928 as the leader, of the Annamite Independence Party (An Nam Độc lập Đảng). He accused "salaried Annamites of the Colonial Commission of the French Communist Party" of infiltrating his party in order to turn members into "puppets carrying out the Communist Party's dictates." If the oppressed of the colonies" were to secure their "place in the sun," Thâu argued they would have to "unite against European imperialism against Red imperialism as well as White." In 1929, after attending a conference of the Anti Imperialist World Congress in Frankfurt, Germany, and contact with the philosopher and human rights activist, Felicien Challey, and the Communist Party dissidents Alfred Rosmer and Daniel Guérin, Thâu expressed his view of the Indo Chinese revolution in the Left Opposition La Vérité. The revolution would not follow the precedent set by the Third International in China, where support for a broad nationalist front, the Kuomintang, had led Communists "to the graveyard." The "'Sun Yat sen ist' synthesis of democracy, nationalism and socialism" is "a kind of nationalist mysticism." It obscures "the concrete class relationships, and the real, organic liaison between the indigenous bourgeoisie and French imperialism," in the light of which the call for independence is "mechanical and formalistic." "A revolution based on the organisation of the proletarian and peasant masses is the only one capable of liberating the colonies The question of independence must be bound up with that of the proletarian socialist revolution." In the autumn of 1934, partly through the intercession of Nguyễn An Ninh, the Struggle Group was revived with La Lutte being published as a regular weekly. In March 1935 Cochinchina Council elections their united "Worker's List" won no seats but 17 percent of the vote. Those unwilling to accept the accommodations involved in this unique Trotskyist Stalinist entente rallied to the League of Internationalist Communists for the Construction of the Fourth International (Chanh Doan Cong San Quoc Te Chu Nghia Phai Tan Thanh De Tu Quoc). The die hards included Ngô Văn (Ngô Văn Xuyết), who in later exile was to memorialise Tạ Thu Thâu in his history of the revolutionary struggle. Tạ Thu Thâu and Nguyễn Văn Tạo came together for the last time in the April 1937 city council elections, both being elected. Together with the lengthening shadow of the Moscow Trials, their growing disagreements over the new PCF supported Popular Front government in France ensured a split. The leftward shift in the French National Assembly in Thâu's view had brought little. He and his comrades continued to be arrested during labour strikes, and preparations for a popular congress in response to the government's promise of colonial consultation had been suppressed. Colonial Minister Marius Moutet, a Socialist commented that he had sought "a wide consultation with all elements of the popular [will]," but with "Trotskyist Communists intervening in the villages to menace and intimidate the peasant part of the population, taking all authority from the public officials," the necessary "formula" had not been found. Thâu's motion attacking the Popular Front for betraying the promises of reforms in the colonies was rejected by the PCI faction and the Stalinists withdrew from La Lutte. They established their own paper, L'Avant garde, in which they denounced their erstwhile Trotskyist colleagues as "the twin brothers of fascism." With La Lutte now as Tranh Dau (Struggle) an openly Trotskyist paper, Thâu and Phan Văn Hùm led a "Workers' and Peasants' Slate" into victory over both the Constitutionalists and the PCI's Democratic Front in the April 1939 Cochinchina Council elections. The lutteurs programme had been openly revolutionary (radical land redistribution, workers control). But the key was their opposition to the "national defence levy" that the Communist Party, in the spirit of Franco Soviet accord, had felt obliged to support. On May 20, 1939, Governor General Brévié (who set the election results aside) wrote to Colonial Minister Mandel: "the Trotskyists under the leadership of Ta Thu Thau, want to take advantage of a possible war in order to win total liberation." The Stalinists, on the other hand, are "following the position of the Communist Party in France" and "will thus be loyal if war breaks out." Such as it was, the political opening against he PCI closed with the Hitler Stalin Pact of August 23, 1939. Moscow ordered a return to direct confrontation with the French. In Cochinchina the Party in 1940 obliged, triggering a disastrous peasant revolt. Belatedly, the Luttuers, then numbering then perhaps 3000, and the smaller number of Octobrists united as the official section of the newly constituted Fourth International. They formed the International Communist League (Vietnam) (ICL), or less formally as The Fourth Internationalist Party (Trang Cau De Tu Dang). With the outbreak of World War II Communists of every stripe were repressed. The French law of September 26, 1939, which legally dissolved the French Communist Party, was applied in Indochina to Stalinists and Trotskyists alike. Tạ Thu Thâu was arrested and was incarcerated in the penal colony Poulo Condore. He was held until March 1945 when the occupying Japanese finally dispensed with the Vichy French administration.
Солтүстік миссия, тұтқындау және жазалау 1945
Тạ Thu Thâu Пуло Кондорда, Тонкинде болған кезде, Нгуен Ай Куок, қазір Хо Ши Мин деп танылатын, ұлттық биліктің негізін қалады. Ол Вьетнам Тәуелсіздік лигасы (“Вьетнам Док Лап Донг Мин Хой”) құрды. Көрінеу кең ұлтшылдық фронт болғанымен, Вьетмин (қытайлық Гоминьданнан өзгеше) партияның толық құралы болып қала берді (оның 1945 жылы ресми түрде таратылғанына қарамастан). Барлық басқа әлеуметтік мүдделерді бағындырып, мақсаты – “Француз және жапон фашистерін қуып шығып, Вьетнамның толық тәуелсіздігін орнату” болды. Поуло Кондордан босатылғаннан кейін, Нго Ван Тхау пен шағын топтың түстікке қарай Тонкинге жасырын сапар шеккенін жазды. Олар Chien Dau (Combat) атты бюллетень шығаратын туысқан топпен кездесіп, шахтерлер мен шаруалардың құпия жиналыстарына қабылданды. Алайда, аштық кеңінен тараған еді. 14 мамырда ол Сайгон газетінде жариялануға тиіс үндеу жариялады. Ол “Кочинкинадағы ағайындарыңыз тек тірі қалуға жеткілікті тамақпен ғана көрінуге және барлық мүмкіндігіңізді пайдаланып, дереу мұнда жіберуге шақырады”. Оның жас серігі, Ðỗ Bá Thế, олардың солтүстік миссиясы туралы 1960 жылғы “Thím Bảy giỏi” (“Жақсы тәте”) романында айтты. Тамыз айында Вьетминнің “жұмысшыларға қарсы элементтер” деп аңдып, қуғынға түсіргеніне байланысты Тхау мен оның тобы оңтүстікке қарай бет бұрды. 14 қыркүйекте Куанг Нгайда олардың қолына түсті. Оның тағдыры Куанг Нгайда көптеген каодаистер, тәуелсіз ұлтшылдар мен олардың отбасыларымен ортақ болды. 1989 жылы сұхбат алған Гиау, Париждегі күндерінен бері Тхауды білетінін және Сайгондағы Sûreté-ден қашып жүрген кезде оған көмектескенін мойындады, бірақ Вьетминнің қолындағы троцкистердің тағдыры туралы сұрақтарға жауап беруден бас тартты және Тхаудың өліміне қатысы жоқ екенін мәлімдеді. Қыркүйекте Сайгонда француз билігін қайта орнатуға қарсы жалпы көтеріліс кезінде Тхаудың қайта құрылған La Lutte тобы жұмысшылар жасағын құрды. Олардың арасында Нго Ван француздардың 3 қазанда Ти Нге көпірінде “жазалаған” екі жүзін ғана тіркеді. Француздар мен Вьетминнің арасында қалғандардың көбі аман қалмады. Бір жылдан кейін Парижде Дэниел Гуэрин Хо Ши Миннен Та Тху Тхаудың тағдыры туралы сұрады. Хо Ши Мин “шынайы эмоциямен” “Тхау ұлы патриот еді және біз оны жоқтап жатырмыз” деп жауап берді, бірақ бір сәттен кейін бекем дауыспен “Мен белгілеген жолдан аттағандардың бәрі сындырылады” деп қосты.
While Tạ Thu Thâu was in Poulo Condore, in Tonkin, Nguyen Ai Quoc, now known as Hồ Chí Minh , was laying the foundations for national power. He created the Viet Minh (“Viet Nam doc lap dong minh hoi”— Vietnam Independence League). A purportedly broad nationalist front, the Viet Minh remained (in contrast to the Chinese Kuomintang) entirely a creature of the Party (even after this was formally dissolved in 1945). Subordinating all other social interests, the objective was “To expel the French and Japanese fascists and to establish the complete independence of Vietnam." On his release from Poulo Condore, Ngô Văn records that Thâu and a small group secretly travelled north to Tonkin. They encountered a fraternal group publishing a bulletin, Chien Dau (Combat) and were received into clandestine meetings of mine workers and peasants. But famine was rife. On May 14 he managed to get an appeal published in the daily Saigon. He called on his "brothers in Cochinchina to eat only what you need to stay alive and to send here everything you possibly can, immediately. His young comrade, Ðỗ Bá Thế, drew on their northern mission in his 1960 novel, Thím Bảy giỏi ("The Good Auntie"). In August, hunted and pursued as "anti worker elements" by the Viet Minh, Thâu and his group turned south. On September 14, at Quang Ngai, he fell into their hands. His fate was shared at Quang Ngai by large numbers of Caodaists, independent nationalists and their families. Interviewed in 1989, Giau, who allowed that he had known Thâu since their days in Paris and been helped by him when on the run from the Sûreté in Saigon, refused to answer questions about the fate of Trotskyists at the hand of the Viet Minh and denied any connection to Thâu's death. In September, during the general uprising in Saigon against the restoration of the French, Thâu's reconvened La Lutte grouping formed a workers' militia. Of these, Ngô Văn records two hundred alone being "massacred" by the French, on October 3, at the Thị Nghè bridge. Caught between the French and the Viet Minh, there were few survivors. A year later in Paris, Daniel Guerin asked Ho Chi Minh about Tạ Thu Thâu's fate. Hồ Chí Minh had replied, "with unfeigned emotion," that "Thâu was a great patriot and we mourn him", but then a moment later added in a steady voice "All those who do not follow the line which I have laid down will be broken."
Оңтүстік Вьетнамда еске алу рәсімі
1975 жылдың тамызында Оңтүстік Вьетнам режимі Солтүстік Вьетнам әскері мен олардың Вьет Конг жасақтарына бас игенге дейін, оңтүстік қалалары мен кенттеріндегі бірнеше көшелерге Та Тху Тхаудың құрметіне ат қойылды. 1955 жылдың 22 наурызынан бастап, олардың ішінде ескі Сайгон/Хо Ши Мин қаласындағы Бэнь Тхан базарының Шығыс қақпасына дейін созылатын көше де болды, ол қазір Ханой бекіткен "патриот зиялы" Лью Ван Лан атымен аталады. Алайда, қаланың 9-ауданында, Thu Duc қиылысының жанында, đường Tạ Thu Thâu деп аталатын шағын көше әлі де бар. Сайгонның құлауына бір жыл қалғанда, 1974 жылдың қаңтарында Пхуонг Лан қала үшін жазған "Та Тху Тхау, Nhà cách mạng Tạ Thu Thâu, 1906-1945" (Революционер Та Тху Тхау) атты кітабы жарық көрді. Тхаудың әйелі 2010 жылы Парижде 101 жасында қайтыс болды.
Up until the capitulation of the South Vietnamese regime to the North Vietnamese army and their Việt Cộng auxiliaries in August 1975, streets in a number of southern towns and cities were named in honor of Tạ Thu Thâu. From March 22, 1955, these included the street leading to the East Gate of Bến Thành Market in old Saigon/Ho Chi Minh City, which now bears the name of the Hanoi approved "patriotic intellectual" Lưu Văn Lang. There is, however, a small street in District 9 of the city, near the Thu Duc intersection, that continues as đường Tạ Thu Thâu. The year before the fall of Saigon, in January 1974 a biography of Tạ Thu Thâu, Nhà cách mạng Tạ Thu Thâu, 1906 1945 (The Revolutionary Tạ Thu Thâu), was published in the city written by Phương Lan. Thâu had a wife who died in Paris in 2010 at the age of 101.