Камиль Фламмарион: Француз астрономы және жазушысы

Кіріспе

Француз астрономы және жазушысы (1842–1925)

Николя Камиль Фламмарион FRAS (nikɔla kamij flamaʁjɔ̃; 26 ақпан 1842 – 3 маусым 1925) – француз астрономы және жазушысы. Ол астрономия туралы танымал ғылыми еңбектер, бірнеше көрнекті ерте ғылыми фантастикалық романдар және психикалық зерттеулер мен оған байланысты тақырыптар бойынша елуден астам кітаптың авторы болды. Ол 1882 жылдан бастап "L'Astronomie" журналын шығарды. Францияның Джувизи-сюр-Орже қаласында жеке обсерватория ұстады.

Өмірбаян

Камиль Фламмарион Франциядағы Монтиньи-ле-Руа қаласында дүниеге келген. Ол Groupe Flammarion баспасының негізін қалаушы Эрнест Фламмарионның (1846–1936) інісі болды. 1858 жылы Париж обсерваториясында есептеуші болып жұмыс істеді. Ол Société astronomique de France қоғамының негізін қалаушы және алғашқы президенті болды, қоғамның дербес журналы – BSAF (Bulletin de la Société astronomique de France) 1887 жылы жарық көрді. 1895 жылдың қаңтар айында L'Astronomie журналының 13 томы мен BSAF журналының 8 томы біріктіріліп, L’Astronomie журналы оның бюллетеніне айналды. Біріктірілген журналдың 1895 жылғы томы BSAF томдарының нөмірлеуін сақтау үшін 9-шы том ретінде нөмірленді, бірақ осының салдарынан L'Astronomie журналының 9-дан 13-ге дейінгі томдары бес жылдық аралықта екі түрлі басылымға сілтеме жасай алады. "Flammarion гравюрасы" алғаш рет Фламмарионның 1888 жылғы L’Atmosphère басылымында пайда болды. 1907 жылы ол Марстағы тұрғындардың бұрын Жермен байланыс орнатуға тырысқан деп сенетінін жазды. Сондай-ақ 1907 жылы жеті құйрықты комета Жерге қарай келе жатыр деп ойлады. 1910 жылы Галлей кометасы пайда болғанда, оның кометаның құйрығынан шыққан газ "Жер атмосферасын толтырып, планетадағы барлық тіршілікті құртады" деп ойлағаны туралы кеңінен, бірақ жалған хабар тарады. Жастығында Фламмарион батыс әлеміндегі екі маңызды әлеуметтік қозғалысқа тап болды: Дарвин мен Ламарктың ойлары мен идеялары және бүкіл Еуропа бойынша спиритизмнің күшеюі. Ол "астроном, мистик және әңгімеші" деп сипатталды, ол "өлімнен кейінгі өмірге және басқа әлемдерге құмар болды, және олардың арасында ешқандай айырмашылықты көрмейтін" болды. Ол Жан Рейноның (1806–1863) және оның 1854 жылғы Terre et ciel еңбегінен әсер алды, онда христиандық және плюрализммен үйлесімді деп саналатын жандардың көшуіне негізделген діни жүйе сипатталған. Ол жанның дене өлгеннен кейін бір планетадан екінші планетаға көшіп, әрбір жаңа өмірде жақсаратынына сенді. 1862 жылы ол өзінің алғашқы кітабын – "Тұрғын әлемдердің көптігі" жариялады және сол жылы Париж обсерваториясындағы лауазымынан босатылды. Бұл екі оқиғаның байланысты екені белгісіз. "Нақты және қиял әлемдері" (1864) және "Люмен" (1887) еңбектерінде ол "азықтандыру және тыныс алу процестерін біріктіретін саналы өсімдіктерді қоса алғанда, бірқатар экзотикалық түрлерді сипаттайды. Фламмарион бұл ғарышқа тіршілік бар деген сенімін өзі өскен католик дінінен емес, Жан Рейноның жазбаларынан және олардың жандардың көшуіне баса назар аударуынан алды. Ол адамды "аспанның азаматы" деп санады, ал басқа әлемдерді – "адам еңбегінің шеберханалары, жаны кеңейіп, білімді сіңіріп, дамитын және тағдырының соңына жақындайтын мектептер" деп атады. Lumen-де адам кейіпкері ғарышкердің жанымен кездеседі, ол жарықтан жылдам жүре алатын және әрқайсысы өзінің эволюциялық тарихы бар көптеген әлемдерде қайта туылатын. Басқа әлемдер туралы оның жазғандары эволюциялық теория мен астрономиядағы қазіргі заманғы идеяларға жақын болды. Оның пікірінше, барлық планеталар дамудың шамамен бірдей кезеңдерінен өтеді, бірақ олардың мөлшеріне байланысты әртүрлі жылдамдықпен. Ғылымның, ғылыми фантастиканың және руханилықтың қосылуы басқа оқырмандарға да әсер етті: "Ол ғылыми болжамдарды ғылыми фантастикамен үйлестіріп, "жоғары" дамыған ғарыштық түрлер көптеген планеталарда мекендейді және адам жаны ғарыштық реинкарнация арқылы дамиды деген сияқты қазіргі мифтерді таратуға үлкен үлес қосты. Фламмарионның ықпалы оның заманындағы кең таралған ойларға ғана емес, сондай-ақ, ұқсас қызығушылықтары мен сенімдері бар кейінгі жазушыларға да зор әсер етті". Lumen ағылшын тіліндегі аудармасында Брайан Стейблфорд Олаф Степлдон мен Уильям Хоуп Ходжсонның Фламмарионнан әсер алған болуы мүмкін деп санайды. Артур Конан Дойлдің 1913 жылы жарық көрген "Уыт белдеуі" романында Фламмарионның Галлей кометасының құйрығы Жер тіршілігі үшін улы болады деген алаңдаулығымен байланысты көптеген ортақ нәрселер бар.

Camille Flammarion was born in Montigny le Roi, Haute Marne, France. He was the brother of Ernest Flammarion (1846–1936), the founder of the Groupe Flammarion publishing house. In 1858 he became a computer at the Paris Observatory. He was a founder and the first president of the Société astronomique de France, which originally had its own independent journal, BSAF (Bulletin de la Société astronomique de France), which was first published in 1887. In January 1895, after 13 volumes of L'Astronomie and 8 of BSAF, the two merged, making L’Astronomie its bulletin. The 1895 volume of the combined journal was numbered 9, to preserve the BSAF volume numbering, but this had the consequence that volumes 9 to 13 of L'Astronomie can each refer to two different publications five years apart. The "Flammarion engraving" first appeared in Flammarion's 1888 edition of L’Atmosphère. In 1907, he wrote that he believed that dwellers on Mars had tried to communicate with Earth in the past. He also believed in 1907 that a seven tailed comet was heading toward Earth. In 1910, for the appearance of Halley's Comet, he was widely but falsely reported as believing the gas from the comet's tail "would impregnate [the Earth’s] atmosphere and possibly snuff out all life on the planet". As a young man, Flammarion was exposed to two significant social movements in the western world: the thoughts and ideas of Darwin and Lamarck and the rising popularity of spiritism with spiritualist churches and organizations appearing all over Europe. He has been described as an "astronomer, mystic and storyteller" who was "obsessed by life after death, and on other worlds, and [who] seemed to see no distinction between the two". He was influenced by Jean Reynaud (1806–1863) and his Terre et ciel (1854), which described a religious system based on the transmigration of souls believed to be reconcilable with both Christianity and pluralism. He was convinced that souls after the physical death pass from planet to planet and progressively improve at each new incarnation. In 1862 he published his first book, The Plurality of Inhabited Worlds, and was dismissed from his position at the Paris Observatory later the same year. It is not quite clear if these two incidents are related to each other. In Real and Imaginary Worlds (1864) and Lumen (1887), he "describes a range of exotic species, including sentient plants which combine the processes of digestion and respiration. This belief in extraterrestrial life, Flammarion combined with a religious conviction derived, not from the Catholic faith upon which he had been raised, but from the writings of Jean Reynaud and their emphasis upon the transmigration of souls. Man he considered to be a “citizen of the sky,” other worlds “studios of human work, schools where the expanding soul progressively learns and develops, assimilating gradually the knowledge to which its aspirations tend, approaching thus evermore the end of its destiny.”

His psychical studies also influenced some of his science fiction, where he would write about his beliefs in a cosmic version of metempsychosis. In Lumen, a human character meets the soul of an alien, able to cross the universe faster than light, that has been reincarnated on many different worlds, each with its own gallery of organisms and their evolutionary history. Other than that, his writing about other worlds adhered fairly closely to then current ideas in evolutionary theory and astronomy. Among other things, he believed that all planets went through more or less the same stages of development, but at different rates depending on their sizes. The fusion of science, science fiction and the spiritual influenced other readers as well; "With great commercial success he blended scientific speculation with science fiction to propagate modern myths such as the notion that “superior” extraterrestrial species reside on numerous planets, and that the human soul evolves through cosmic reincarnation. Flammarion's influence was great, not just on the popular thought of his day, but also on later writers with similar interests and convictions." In the English translation of Lumen, Brian Stableford argues that both Olaf Stapledon and William Hope Hodgson have likely been influenced by Flammarion. Arthur Conan Doyle's The Poison Belt, published 1913, also has a lot in common with Flammarion's supposed worries that the tail of Halley's Comet would be poisonous for earth life.

Отбасы

Камилль Эрнест Фламмарион мен Берта Мартин Фламмарионның бауыры, және Зелинда есімді әйелдің ағасы болды. Оның бірінші әйелі Сильви Петьё Уго Фламмарион, ал екінші әйелі Габриэль Ренодот Фламмарион, ол да танымал астроном болған.

Марс

Джованни Шиапареллидің 1877 жылғы бақылауларынан бастап, 19 ғасырдағы Марсты зерттеген астрономдар оның бетінде сызықтардың желісін көрді деп ойлады, олар Шиапареллидің өзі "каналдар" деп атады. Кейіннен бұл сол кездегі бақылау құралдарының жетілмегендігінен туған көз иллюзиясы екені анықталды, мұны 1920 жылдары жақсырақ телескоптар көрсетті. Шиапареллидің замандасы Камиль 1880 және 1890 жылдары осы "каналдар" деп аталатын құбылысты жан-жақты зерттеді. Американдық астроном Персиваль Лоуэлл сияқты, ол да "каналдардың" жасанды екенін және "құрлықтардың бетіне суды тарату мақсатында ежелгі өзендерді қалпына келтіру" нәтижесі екенін есептеді. Ол планетаның өмірге жарамдылығының жоғары сатыда екенін және каналдардың өліп бара жатқан әлемде өмір сүруге тырысатын зиялы жандардың туындысы екенін болжады.

Галлей кометасы

Астрономдар 1910 жылы мамыр айында Жер Галлей кометасының құйрығынан өтеді деп хабарлағанда, Фламмарионның құйрықтағы улы газдар "планетадағы барлық тіршілікті құртуы мүмкін" деп сенгендігі туралы көптеген американдық газеттерде кеңінен жарияланды. Бірақ ол мұндай ештеңе демеген. 1909 жылы қарашада «Нью-Йорк Геральд» газетінде басқалардың осындай мәлімдемелеріне жауап ретінде ол «адамзаттың зиянды газдармен улануы ықтимал емес» деп мәлімдеді және кометаның құйрығындағы заттардың тым жұқа екендігіне, оның ешқандай көзге көрінетін әсері болмайтынына дұрыс баға берді. Дегенмен, ол атмосфераға түрлі газдар еніп, қандай жағдай тууы мүмкін екенін қарастырып, «ой эксперименті» жасады. Сенсация іздейтін газеттер оның сөзінен тек соңғы бөлігін ғана келтіріп, Фламмарион шынымен соған сенген деген жалған түсінік тудырды. 1910 жылы 1 ақпанда Фламмарион «Геральд» газетінде жаңа хабарлама жариялап, журналистерді «мені 19 мамырда әлемнің соңы болады деп айыптаудан» ескертіп, «19 мамырда әлемнің соңы болмайды» деді. Ол өз позициясын одан да анық білдіре алмасы жоқ, алайда көптеген газеттер бұл қарсылықты назарға алмады және сенсациялық тақырыптар үшін қате цитаталар мен өтіріктерді таратуды жалғастырды. Шындығында, Фламмарион газет сату үшін қасақана жала жапқанның құрбаны болды!

Мұра

Ол Нептунның Титон және Юпитердің Амальтея деген спутниктеріне атау беруді алғаш ұсынған, бірақ бұл атаулар көп жылдар өткен соң ғана ресми түрде қабылданды. Джордж Гамов Фламмарионның өзінің бала кезінде ғылымға қызығушылығына зор әсер еткенін айтты.