Кіріспе

Вирджиния штатындағы өзен. Элизабет өзені – АҚШ-тың оңтүстік-шығысындағы Вирджиния штатындағы Чесапик шығанағының оңтүстік жағалауындағы Хэмптон Роудс портының бір бөлігін құрайтын, 6 миль (10 км) ұзындығындағы таяз су айдыны. Ол Джеймс өзенінің сағасының оңтүстік жағында, Портсмут, Норфолк және Чесапик қалалары арасында орналасқан. Хэмптон Роудс портының негізгі бөлігі болып табылатын бұл өзен, оған қосылатын салаларының арқасында өркендейді. Оңтүстік саласы және Альбемарл мен Чесапик каналы арқылы Элизабет өзені Атлантикалық жағалау су жолы үшін оңтүстікке қарай қақпа ретінде қызмет етеді. Бұл теңізден Флоридаға дейін коммерциялық және демалыс қайықтары үшін қорғалған, кеме жүзуге қолайлы су жолы болып табылады.

Тарих

Елизавета өзеніне 17 ғасырдың басында Джеймстаун отаршылары Англия королі Джеймс I-нің қызы, сондай-ақ кейіннен король Чарльз I-нің әпкесі және оның үлкен ағасы Генри Фредерик, таққа мұрагер болған, бірақ жасөспін шағында обадан қайтыс болған Генри Фредерик есімдерімен құрмет көрсіп ат қойған. Капитан Кристофер Ньюпорттың 1607 жылғы саяхатындағы үш кішкентай кемемен келген қоныс аударушылар Кейп Генриге жеткеннен кейін бірнеше күн өткен соң Хэмптон Роудстың үлкен портын ашқанда, олар "Ұлы Үндістанға" жету үшін батысқа қарай жол іздеді. Көп ұзамай олар өзеннің ең үлкен және батысқа қарай ағып жатқан бөлігімен жоғары қарай саяхаттап, оны король атымен Джеймс деп атады. Олар Испания сияқты басқа еуропалық державалардан қорғаныс іздеп, мұхитқа жақын жерлерден өтті. Олардың Джеймстаундағы 35 миль (56 км) ішкі жердегі қонысы көптеген кемшіліктері болғанымен, қорғаныс талабын қанағаттандырды. Елизавета өзенінің бойындағы қоныстану бірнеше жылдан кейін басталды. АҚШ Тәуелсіздік соғысы кезінде лорд Данмор және британдық Корольдік армиясы Елизавета өзенімен жоғары қарай жүзіп, Норфолкке қонды. Британдық Корольдік армиясы мен АҚШ Континенттік армиясы 1775 жылдың 9 желтоқсанында Ұлы Көпір шайқасында қақтығысты. Британдықтардың жеңілісінен кейін лорд Данмор өзінің әскерімен бірге Британ Корольдік Әскери-теңіз флотының төрт кемесіне – "Данмор", "Ливерпуль", "Оттер" және "Кингфишер" – көшті. Лорд Данмордың басшылығымен бұл кемелер Норфолктің Елизавета өзенінің жағалауында патрульдеді және 1776 жылдың 1 қаңтарында Норфолктің қаласын бомбалауға кірісті, бұл оқиға кейін Норфолктің өртелуі ретінде танылды. 1812 жылғы соғыс кезінде Елизавета өзенінің екі жағасында орналасқан екі портовый бекініс британдықтардың Норфолк немесе Портсмутқа шабуыл жасауына жол бермеу үшін басып алынды. Бұл қорғаныс позициялары – Норфолк қаласының шығыс жағалауында орналасқан Форт Норфолк және Портсмут қаласының батыс жағалауында орналасқан Форт Нельсон болды. Бұл бекіністердің ешқайсысы 1812 жылғы соғыс кезінде ұрысқа қатыспады. Алайда Форт Норфолкке орналасқан сарбаздар Елизавета өзенінің сағасында орналасқан Крейни аралын нығайтып, Крейни аралы шайқасына қатысты.

География

Ағынның негізгі тармағы шамамен 6 миль (10 км) ұзындықта және аузында 2 миль (3 км) енді. Ол үш негізгі тармақтан тұрады, олардың барлығы толы сулы, және Елизавета өзенінің шығыс, оңтүстік және батыс тармақтары деп аталады, олар көршілес елді мекендерге дейін созылады. Батыс және оңтүстік тармақтары ішінара Ұлы Қараңғы батпақтан бастау алатын салалармен толысады.

Маңыздылығы мен қолданылуы

Элизабет өзенінің сағасы және оның салалары Норфолк пен Портсмут қалалары үшін маңызды әскери және коммерциялық порттарды қамтамасыз етеді, сондай-ақ үшінші ірі қала – Чесапик үшін де маңызды. Чесапик 1963 жылы Оңтүстік Норфолк қаласының кішкентай, тәуелсіз қаласы мен оны ұзақ жылдар бойы қоршап келген, әлдеқайда ірі Норфолк округінің ерікті саяси бірігуі арқасында құрылды. Үш қала Элизабет өзенін қоршап жатыр және оның үш негізгі саласы қызмет көрсететін аумақтың көп бөлігін қамтиды. Элизабет өзені – АҚШ-тың ең көне кеме құрылыс орны, Норфолк Әскери-теңіз кеме құрылыс зауытының орналасқан жері. 1767 жылы Госпорт кеме құрылыс зауыты ретінде құрылған бұл зауыт, Америка революциясы мен Азамат соғысынан аман қалды, сонымен қатар, соғыс кезеңдерінде зауытқа өрт қойылды. Өзен және оның салалары сауда және демалыс үшін пайдаланылады. Ішкі су жолы Элизабет өзені арқылы Хэмптон Роудс аймағымен байланысады. Олар сауда және АҚШ әскери қадағалаулары үшін зор маңызға ие.

Қоршаған ортаны қорғау

Элизабет өзені Чесапик шығанағының саласы болып табылады және өзінің де қоршаған ортаның ластануына байланысты елеулі мәселелерге тап болып отыр, бұл шығанақтың қалпына келуіне кедергі келтіреді. Элизабет өзенінің тарихы әртүрлі өнеркәсіптік нысандармен байланысты, мысалы, құрғақ доктар, Норфолк теңіз кеме жасаушылығы, өңдеу заводтары, сондай-ақ канализация және ливневка ағындары, бұл уақыт өте келе өзеннің денсаулығының нашарлауына әкелді. 1983 жылы EPA Элизабет өзенін бүкіл шығанақтың су алабындағы ең ластанған су объектілерінің бірі деп атады және 2011 жылға дейін АҚШ-тың шығыс жағалауындағы ең ластанған өзендердің бірі болып қала береді. Шөгіндінің ластануы Элизабет өзені ішінде "улы ошақтарды" құрады. Атап айтқанда, өзеннің оңтүстік тармағы Мони Пойнт маңында 35 акрлық биологиялық өлі аймаққа айналды, онда өмірге жарамсыз өзен төселі болды. 1963 жылы төгілген және ірі өрттен пайда болған креозот (полициклді ароматты көмірсутектерге жоғары концентрацияланған) сол жердегі өзен шөгінділерін ластауда маңызды рөл атқарды, ал кейбір аймақтарда оның қалыңдығы бес футқа дейін жетті. Вирджиния штаты 1995 жылы келісімге келді, ал Чесапик шығанағы бағдарламасы 1993 жылы Элизабет өзені жүйесін "Мазасыздық аймағы" деп белгіледі. 2003 жылы Элизабет өзені жобасының "Өзеннің жағдайы 2003" атты есебі жарияланды, онда 1999 және 2001 жылдар аралығында өзенді мониторингтеу нәтижесінде оңтүстік тармақтағы шөгіндінің ластануы және басқа да уытты заттар, соның ішінде кейбір балықтарда қатерлі ісіктерге себеп болатын заттар туралы мәліметтер келтірілді. 2009 жылы Мони Пойнтта пилоттық аймақ қазылып, таза құммен ауыстырылды және өсімдіктермен және жасанды острица рифтерімен қалпына келтірілді, ал 2010 жылы бұрын өмірге жарамсыз болған уытты жерде кем дегенде 17 түрлі балық және моллюскалар табылды. 2011 жылы Элизабет өзенін қалпына келтіруге көмектесетін үлкен бастаманың бір бөлігі ретінде Мони Пойнт маңындағы уытты шөгінділерді қазу жұмыстары басталды. Өзен бойындағы өнеркәсіптер де өз еріктерімен Чесапик шығанағындағы ең ірі қалпына келтіру жобаларының бірінде батпақтарды және острица рифтерін қалпына келтіруге өз үлесін қосуда.

Жол қиылыстары

Кеме қатынасы әрқашан құрлықтағы көлікпен өткелдер үшін бәсекелесіп келеді. Екі сала да аймақ үшін маңызды. Автокөліктер өзеннің басты бөлігін Downtown Tunnel және Midtown Tunnel арқылы кесіп өтеді. Өзеннің шығыс, оңтүстік және батыс салаларында әртүрлі жастағы және сыйымдылығы әртүрлі, көбінесе ашылатын бөлігі бар көптеген автомобиль және теміржол көпірлері бар. Чесапик қаласы өзеннің үш саласынан да теміржол және әртүрлі автомобиль жолдарымен өтетін ең көп көпірлерге ие, сондай-ақ ашылатын көпірлердің түрлері де бар. Чесапик қаласында заңды меншік және күтімге жауапкершілік қала, VDOT және теміржолдар арасында бөлінген. 2012 жылдың қараша айында Оңтүстік Норфолк-Иордан көпірі (SNJB) ашылды, бұл құрылыс компаниясына 50 жылға дейін жол ақысын алуға мүмкіндік беретін мемлекеттік-жеке серіктестік. Көпір Портсмут қаласындағы Элм даңғылымен және Чесапик қаласындағы Поиндекстер көшесімен жалғасады. Көпірде жол ақысын алу орындары жоқ, төлем VDOT EZ Pass құрылғылары арқылы жүзеге асырылады немесе автокөліктің нөмірінің фотосуретіне негізделген есептер жіберіледі.