Кіріспе

Фризияның аңыздағы патшасы Фин шіркеу салу туралы аңызға қатысты. Жұмысты аяқтау үшін, қасиетті адам мен тролль немесе алып арасында келісім жасалды, жеңілген жаққа қорқынышты салдарлар күтілуде. Даниялық нұсқасында Данияның Зеландия аймағындағы Калундборгтан келген тролль суреттелген. Ал швед аңызында Лундтан шыққан алып, оның аты – Яттен Финн ("Алып Финн") баяндалады.

Даниялық аңыз

Аңыз бойынша, Эсберн Снаре Калундборг қаласында шіркеу салдырған. Шіркеудің құрылысы аяқталар алдында бір жарым тіреуі ғана орнатылуы керек болғанда, Эсберн қорқып кетті, өйткені ол тролльдің атын білмеді. Ол үлкен алаңдаумен далаға шығып, Ольшой жағасына барып демалды. Сол жерде ол тролль әйелдің іштен дауысын естіді: "Ұйықта, балам, тыныш жат! / Ертең әкең Фин келеді, / Саған Эсберн Снаренің / көзін де, жүрегін де / ойнау үшін әкеледі." Аңыздың толыққанды баяндамасын 1654 жылы Йенс Лорицен Вольф жариялаған. Көбінесе кейінгі нұсқалар осы нұсқаға негізделген сияқты. Вольфтің баянында айтылғандай, Әулие Лоуренс Лунд соборын салған, бірақ оның жеткілікті қаржысы да, құрылыс материалы да болмаған. Құрылысты жылдамдату үшін ол трольмен келісім жасасқан. Троль соборды салуға көмектеседі, бірақ егер соңғы күні Әулие Лоуренс оның атын білмесе, әулие оған күн мен айды әкелуге тиіс еді. Егер ол мұны істей алмаса, трольге оның көзін алуға рұқсат беріледі. Трольдің көмегімен құрылыс тездетілді. Әулие Лоуренс көбірек алаңдап, уайымын азайту үшін бір күні қала сыртына алыс серуендеді. Ол демалу үшін отырды, сонда трольдің әйелі баласына жұбаныш айтып, оған жыламау керектігін, өйткені оның әкесі Финн ертең әулиенің көзін ойыншық ретінде әкелетінін естіді. Лоуренс асығыс оралып, собордың соңғы тасын орнатып жатқан трольді тапты. Ол оны атымен шақырды, Финн. Ашуға буған Финн мен оның әйелі склептің негізін дірілдетіп жіберді, бірақ әулиенің күші басым болды, соның салдарынан бүкіл отбасы қозғалмай қатты.

Финн мен оның әйеліне арналған мүсіндер

Кориландер 1750 жылы атап өткендей, Лунд соборындағы мүсіндерді Финн мен оның әйелі бейнелеу үшін жасау ықтимал емес. Керісінше, аңыз мүсіндердің мағынасын түсіндірудің танымал тәсілі болған болуы мүмкін. Шындығында, өнер тарихшылары мүсіндер қандай сюжетті бейнелейтінін әлі күнге дейін толық анықтай алмайды. Қазіргі күні ең көп қабылданатын теория – мүсін бібліялық Самсонды бейнелейді, ол филистиндер ғибадатханасының бағаналарын құлатып, өзін құрбан еткен.

Ұқсас аңыздар

Шіркеу құрылысына көмектесу үшін жасалған келісім туралы аңыз Швеция, Норвегия және Даниядағы басқа шіркеулермен де байланысты. Швецияның Вәрмланд аймағындағы Эскеллзаттердің Нас шіркеуіне қатысты әңгімеде Эскил есімді дін қызметкерінің атын естігеннен кейін Кинн есімді алып құлап қаза табады. Норвегия аңызында Скаль есімді троль мен Тронхеймдегі собордың салынуы туралы айтылады. Сондай-ақ, "Жел мен ауа райы" деп аталған троль крест орнатып жатқанда, Әулие Олаф оның атын атағанға ұқсас аңыз да бар.