Кіріспе
Уильям Суррей Харт (6 желтоқсан 1864 - 23 маусым 1946) – американдық үнсіз фильм актері, сценарист, режиссер және продюсер. Ол үнсіз дәуірдегі ең белгілі батыс жұлдызы ретінде танымал, және ол "өз кейіпкерлерінің барлығына ар-ұяты мен адалдық қасиеттерін сіңірді". 1910 жылдардың соңы мен 1920 жылдардың басында ол үздіксіз танымал киножұлдыздардың бірі болды, кино әуесқойлары журналдары ұйымдастырған дауыс берулерде ер адамдар арасында көбінесе жоғары орындарға ие болды.
William Surrey Hart (December 6, 1864 – June 23, 1946) was an American silent film actor, screenwriter, director and producer. He is remembered as a foremost Western star of the silent era who "imbued all of his characters with honor and integrity." During the late 1910s and early 1920s, he was one of the most consistently popular movie stars, frequently ranking high among male actors in popularity contests held by movie fan magazines.
Ерте өмір
Харт Нью-Йорк штатының Ньюбург қаласында Николас Харт (1834–1895) және Розанна Харт (1839–1909) отбасында дүниеге келген. Уильямның екі інісі, ерте жасында қайтыс болған, және төрт әпкесі болған. Оның әкесі Англияда, ал анасы Ирландияда туған. Ол батыс жұлдызы Нил Харттың алыс туысы еді. Ол 20 жасында актерлік карьерасын сахнада бастады, 1888 жылы Дэниел Э. Бандман басқарған труппаның мүшесі ретінде алғашқы өнер көрсетті. Келесі жылы ол Нью-Йорктегі Лоуренс Барретт труппасына қосылды, содан кейін Млль Хортенс Реяның көшпенді труппасымен бірнеше маусым өткізді. Актер ретінде танымал болуға тырысқанда ол көп саяхаттады, гастрольдік сапарлар жасады және шамамен 1900 жылы Солтүстік Каролина штатындағы Ашвилл опера үйінде спектакльдер қойды. Ол Бродвейде Шекспир актерi ретiнде сәттілікке жетті, Маргарет Мэзер және басқа да жұлдыздармен бірге жұмыс істеді; ол 1899 жылы Бен-Хурдың алғашқы сахналық қойылымында ойнады. Оның отбасы Ашвиллге көшкен, бірақ кіші қарындасы Лотта 1901 жылы қызбадан қайтыс болғаннан кейін, Уильям қайта гастрольге кеткенге дейін бәрі бірге Бруклинге көшті.
Кино мансабы
Харт кинотеатрдың алғашқы үлкен жұлдыздарының біріне айналды. Ол Ескі Батысқа қызығушылық танытып, Билли Кидтің «алты атысшысын» сатып алды және аңызға айналған заңгер Уайт Эрп пен Бэт Мастерсонның досы болды. 1914 жылы киноға түседі, екі қысқа фильмде қосалқы рөлдерді ойнағаннан кейін, сол жылы «Байлық» фильмінде басты рөлді сомдап, атаққа ие болды. Харт реалистік батыс фильмдерін түсіруге ерекше қызығушылық танытты. Оның фильмдері шынайы костюмдері мен реквизиттерімен, сондай-ақ Харттың актерлік шеберлігімен танымал, ол АҚШ пен Англиядағы Шекспир театрларында қалыптасқан. 1915 жылдан бастап Харт продюсер Томас Инс үшін екі рулондық батыс қысқа фильмдерінің жеке сериясында ойнады, олар соншалықты танымал болды, кейін көркем фильмдер сериясымен алмастырылды. Харттың көптеген ерте фильмдері тағы он жыл бойы жаңа атаулармен көрсетіле берді. 1915 және 1916 жылдары көрмеге қатысушылар оны АҚШ-тағы ең көп ақша тапқан жұлдыз деп таныды. 1917 жылы Харт Адольф Цукордан Paramount Pictures-ке қосылған Famous Players–Lasky компаниясына қосылу туралы тиімді ұсынысты қабылдады. Фильмдерде Харт қоңыр-ақ пинто жылқысына мініп, оны Фриц деп атады. Фриц кейінірек өзінің атымен танымал болған жылқылардың алға басушысы болды, мысалы, Том Микстің Тони, Рой Роджерстің Триггер және Клейтон Мурдың Silver сияқты жылқылар. 1917 жылы «оның патриотизмі мен Сам ағаға деген адалдығын» көрсету үшін «оның сүйікті жылқысының атын Фрицтен шынайы американдыққа өзгерту» туралы хабарланды. Ол 1917 жылдан 1918 жылға дейін «Төрт минуттық ерлер» бағдарламасына ерікті болып, ел бойынша соғысқа қолдау білдіретін қысқа сөздер айтты. Харт енді тек көркем фильмдер түсіріп, Square Deal Sanderson және The Toll Gate сияқты фильмдер жанкүйерлер арасында танымал болды. 1919 жылы Харттың John Petticoats фильмінде жас актриса Виннифред Вестовер де ойнады. Фильм Нью-Орлеанда түсірілді және Харттың әдеттегі рөлдерінен ерекшеленді, өйткені ол әйелдерге арналған киім сататын дүкенге мұрагерлік алған ағаш ұстасының рөлін ойнады. 1921 жылы Голливудтың комедиялық актері Роско Арбакл болашақ актриса Вирджиния Рапптың өліміне байланысты зорлау және адам өлтірумен айыпталды. Даудың арасында Арбаклдың көптеген актер әріптестері бұл жағдайға қатысты пікір білдіруден бас тартты. Алайда, Арбаклмен ешқашан жұмыс істемеген және тіпті онымен кездеспеген Харт актердің кінәсін болжаған бірнеше зиянды мәлімдеме жасады. Ақырында ақталған, бірақ мансабының құлдырағанын көрген Арбакл кейінірек Хартты ұры, зорлықшы және әйелін ұрып-соққыға жыққан адам ретінде пародиалайтын фильмнің тұжырымдамасын жазды, оны Бастер Китон сатып алды. Келесі жылы Китон 1922 жылы «Қатып қалған солтүстік» комедиялық фильмінің сценарийін жазып, режиссерлік етіп, басты рөлде ойнады. Соның салдарынан Харт көптеген жылдар бойы Китонмен сөйлесуден бас тартты. 1920-ші жылдардың басында Харттың қарапайым костюмдері мен моральдық тақырыптары бар қатал батыс фильмдерінің имиджі біртіндеп модадан шықты. Көрермендер Том Микс сияқты жаңа ковбойдың түріне қызығушылық танытты, ол жарқын костюмдер киіп, көбірек экшн сахналарында ойнады. Paramount Харттан бас тартты, содан кейін ол өзінің батыс фильмі үшін соңғы ұсынысын жасады. Ол «Тамблвидс» (1925) фильмін өз қаражатымен түсіріп, оны United Artists арқылы өз бетінше шығаруды ұйымдастырды. Фильм эпикалық жер шапқыны сахнасымен жақсы шықты, бірақ кассада тек орташа табыс тапты. Харт United Artists компаниясының өзінің фильмін дұрыс жарнамаламағанына ашуланып, студияны сотқа берді. Сот процестері бірнеше жылға созылды, содан кейін 1940 жылы сот Харттың пайдасына шешім шығарды. «Тамблвидс» фильмінен кейін Харт өзінің Ньюхолл, Калифорниядағы «La Loma de los Vientos» ранчосына көшті, оны сәулетші Артур Р. Келли жобалаған. 1939 жылы ол өзінің жалғыз дыбысты фильмінде, «Тамблвидс» фильмінің қайта шығарылуына түсірілген сөздік прологта ойнады. Бұл эпизодта 74 жастағы Харт өзінің ранчосында түсірілген, ол Ескі Батысты еске алып, өзінің үнсіз фильмдердегі салтанатты күндерін еске алды. Бұл сөз оның экранмен қоштасуы болды. Бүгінде таралған «Тамблвидс» фильмінің көптеген нұсқаларында осы сөз бар.
Жеке өмір
Харт әрқашан қарындасы Мэриге жақын болған, ол Калифорнияға көшіп келгенде онымен бірге келді. Өзінің «Менің өмірім – Шығыс және Батыс» атты автобиографиясында ол Мэриді «тұрақты кеңесшім» деп атады және оның жанкүйерлер поштасын басқарып, күтім жасағанын айтты. Мэри оның екі жарияланған кітабының – «Пинто Бен және басқа да әңгімелер» (1919) және «And All Points West» (1940) – бір авторы ретінде тізілген. Харттың «Джон Петикоатс» фильміндегі әріптесі Уинифред Вестовер Нью-Йоркте жұмыс істегенде, Харт онымен кездесуге келді, оны кешкі асқа және көрсетулерге қатыстырды. Ол Льюис Селзникпен бес жылдық келісімшартқа қол қоюға азықтанғанда, Харт оған телеграмма жіберіп, оған жіберген хатын алғанға дейін ештеңеге қол қоймауын айтты. Хатта оған үйлену туралы ұсыныс жазылған. Ол телеграмма арқылы келісімін білдірді. 1921 жылдың 7 желтоқсанында Харт Лос-Анджелесте Вестоверге үйленді. Ол 22 жаста болса, Харт 57 жаста еді. Той күні Вестовер актерлік мансабынан бас тарту туралы келісімге қол қойды. Вестовер Харт пен оның қарындасы Мэримен бірге тұратын үйге көшіп келді. Некеге тұрғаннан кейін алты ай өткен соң, Харт жүкті әйеліне үйден кетуін бұйырды, ол Санта-Моникаға анасымен бірге тұруға кетті. 1922 жылдың 22 қыркүйегінде олардың ұлы Уильям С. Харт кіші дүниеге келді. 1927 жылдың 11 ақпанында Вестовер Невада штатының Рино қаласында ажырасып кетті.
Өлім
Харт 1946 жылғы 23 маусымда Калифорния штатының Ньюхолл қаласында 81 жасында қайтыс болды. Ол Нью-Йорк штатының Бруклин қаласындағы Грин Вуд зиратында жерленген. Оның соңғы өсиетнамасында: "Мен өмірімде ұлымды жеткілікті қамтамасыз еткендіктен, осы өсиетнамада оған ешқандай қаражат бөлмедім".
Бағышталу рәсімі
Киноиндустриясына қосқан үлесі үшін Уильям С. Харт Голливуд Даңқы аллеясында, 6363 Голливуд бульвары мекенжайында жұлдызға ие. 1975 жылы ол Оклахома штатының Оклахома қаласындағы Ұлттық каубойлар және батыс мұрасы мұражайының Батыс өнерпаздарының Даңқ залына енгізілді. Калифорния штатының Лос-Анджелес округінің Табиғи тарих мұражайының бөлігі ретінде Харттың бұрынғы үйі және Ньюхоллдағы 260 акр (1,1 км²) ранчосы қазір Уильям С. Харт паркі болып табылады. Лос-Анджелес округінің солтүстік бөлігіндегі Санта-Кларита аңғарында орналасқан Уильям С. Харт орта мектебі ауданы және Уильям С. Харт аға орта мектебі оның құрметіне аталған. Санта-Кларитадағы бейсбол алаңы да оның есімімен аталады. Харт тапсырыс беріп, тірідегі бейнесінен жасалған "Йеллоустоуннің аулаушысы" мүсіні Монтана штатының Биллингс қаласындағы әуежайдың алдындағы Римрокс үстінде орналасқан. Харт оны 1927 жылы қалаға сыйға тартқан, ол оның естелігіне арналған ескерткіш ретінде сақталған. 1962 жылдың 10 қарашасында Харт ABC телеарнасының қысқа ғасырлық батыс жанрындағы "Рой Роджерс және Дейл Эванс шоуы" бағдарламасының бір бөлімінде қайтыс болғаннан кейін құрметпен еске алынды.
Уильям С. Харт ранчосы мен мұражайы
Харт қайтыс болғаннан кейін, ол үйін Лос-Анджелес округіне мұра қалдырды, осылайша оны саябаққа және мұражайға айналдыруға болатын болды. Оның Ньюхоллдегі бұрынғы үйі, Санта-Кларита, Калифорния, Лос-Анджелес округінің Табиғи тарих мұражайының бөлімшесіне айналды және ол тегін және жалпы жұртқа ашық. Үй испандық отаршылдық жаңарту стиліндегі сарай және киножұлдыздың көптеген мүліктері, соның ішінде американдық индейлердің артефакттары және Чарльз Марион Рассел, Джеймс Монтгомери Флаг және Джо де Йонг сияқты суретшілердің туындылары сақталған. Харт саябағы мен мұражайы 24151 Ньюхолл даңғылы, Санта-Кларита, Калифорния 91321 мекенжайында орналасқан. 2015 жылдан бері саябақта Санта-Кларита каубойлар фестивалі және жыл сайынғы «Батыстың жүрегі» (Hart of the West) Поувоу өтіп келеді. Бұрынғысы Мелоди ранчосында өткізілген.