Кіріспе
Британдық актер (1891–1958)
Рональд Чарльз Колман (9 ақпан 1891 – 19 мамыр 1958) – ағылшын туған актер, мансабын туған елінде театр және үнсіз фильмдерде бастап, кейін Америка Құрама Штаттарына көшіп, Голливудта сәтті кино мансабын құрды. Ол үнсіз фильмдерде ойнаған және ерекше, жағымды дауысының арқасында дыбысты фильмдерге де сәтті ауысты. Ол 1920-шы, 1930-шы және 1940-шы жылдары ең танымал болды. Ол «Булдог Драммонд» (1929), «Қылмыстық жаза» (1929) және «Кездейсоқ орындар» (1942) фильмдері үшін «Оскар» сыйлығына ұсынылды. Колман «Екі қаланың әңгімесі» (1935), «Жоғалған көкжиегі» (1937) және «Зенда тұтқыны» (1937) сияқты бірнеше классикалық фильмдерде ойнады. Ол Марлен Дитрихпен бірге «Кисмет» (1944) Technicolor фильмінде басты рөлді ойнады, ол төрт «Академия» сыйлығына ұсынылды. 1947 жылы «Екі өмір» фильмі үшін «Оскар» және «Алтын глобус» сыйлығын «Ең үздік актер» номинациясы бойынша жеңіп алды. Колман кинодағы еңбегі үшін Голливудтың Даңқ аллеясындағы жұлдызды алғашқылардың бірі болды. Телевизиядағы жұмысы үшін тағы бір жұлдызға ие болды.
Алғашқы жылдар
Рональд Чарльз Колман Англияның Суррей графтығындағы Ричмонд қаласында туған. Ол үшінші ұл болды (оның үлкен ағасы 1882 жылы нәресте кезінде қайтыс болды). Оның тірі қалған бауырлары Глэдис, Эдит, Эрик және Фреда болды. Ол Литтлхэмптондағы пансионда оқыды, онда ұялшақтығына қарамастан актерлік өнерді ұнататынын білді. Кембриджде инженерлік мамандық алуды жоспарлаған, бірақ 1907 жылы әкесінің пневмониядан кенеттен қайтыс болуы оған қаржылық жағынан мүмкін болмады. 1909 жылы ол Аумақтық күштер қатарына сарбаз болып қосылды. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, ол жұмылдырылып, 1914 жылдың қыркүйегінде Францияға жіберілді. 1914 жылдың 31 қазанында Мессин шайқасында жарақат алды және соғыста алған жараларына байланысты күміс соғыс белгісімен марапатталды. Оның голливудтық әріптестері Клод Рейнс, Герберт Маршалл, Седрик Хардвик және Базил Ратбоун да соғыста Лондондық шотланд полкімен бірге қызмет етті.
Театр
Кольман 1916 жылы 19 маусымда Лондон Колизейінде Лена Эшвеллмен бірге "Араканның Махарани" спектаклінде Рахмат Шейх рөлінде, сол жылдың желтоқсан айында "Плейхауста" Чарльз Годдард/Пол Диккидің "Жалған ханым" пьесасында Стивен Уэзерби рөлінде, ал 1917 жылы наурыз айында "Корт" театрында "Серіктестікте" Веббер рөлінде өнер көрсетті. Келесі жылы ол сол театрда Эжен Бриедің "Бұзылған тауарлар" спектаклінде ойнады. 1918 жылдың ақпан айында "Амбасадорлар" театрында "Кіші аға" спектаклінде Джордж Любинді сомдады. 1918 жылы ол Ұлыбритания бойынша "Бұршақ" спектаклінде Дэвид Голдсмит рөлінде гастрольдік сапармен болды. 1920 жылы Кольман Америкаға барып, Роберт Уорвикпен "Батыл үштік" спектаклінде, содан кейін Фэй Бэйнтермен "Шығыс – Батыс" спектаклінде гастрольде болды. 1920 жылы ол өзінің алғашқы әйелі Тельма Рейге үйленді; олар 1934 жылы ажырасты. 1921 жылдың қаңтарында Нью-Йорктегі Бут театрында Уильям Арчердің "Жасыл құдай" пьесасында ғибадатхананың діни қызметкері рөлін ойнады. 1921 жылдың тамызында 39-шы көшедегі театрда Джордж Арлиспен бірге "The Nightcap" спектаклінде Чарльз рөлін сомдады. 1922 жылдың қыркүйегінде ол Нью-Йорктегі Империя театрында Ален Сергилл рөлінде үлкен жетістікке қол жеткізді, бұл оның сахнадағы соңғы жұмысы болды.
Фильм
Кольман алғаш рет 1917 және 1919 жылдары Ұлыбританияда режиссер Сесил Хепворттың фильмдерінде пайда болды. Кейін ол "Шөлдегі қар" фильмінде ескі "Broadwest Film Company" кинокомпаниясында ойнады. Нью-Йоркте "La Tendresse" қойылымында ойнап жүргенде, режиссер Генри Кинг оны көріп, 1923 жылы Лилиан Гишпен бірге "Ақ қарындас" фильмінде басты рөлге шақырды. Ол бірден танымал болды. Содан кейін Кольман сахнаны тастап, киноға көшті. Ол романтикалық және оқиғалы фильмдерде өте танымал болды, олардың ішінде "Қара періште" (1925), "Стелла Даллас" (1926), "Бью Гесте" (1926) және "Барбара Уорттың жеңісі" (1926) бар. Оның қара шашы мен көзі, дене шынықтыру және атқа міну шеберлігі (карьерасының соңына дейін көптеген трюктерді өзі орындады) сыншыларды оны "Валентино сияқты" деп сипаттауға итерді. Ол көбінесе осыған ұқсас, экзотикалық рөлдерде ойнады. Үнсіз кино дәуірінің соңында Кольман Сэмюэл Голдуиннің жетекшілігімен венгр актрисасы Вильма Банкимен бірге түсті; екеуі Грета Гарбо мен Джон Гилбертпен бәсекелесіп, танымал киножұлдыздар жұбы болды. Ол үнсіз фильмдерде үлкен жетістікке жеткенімен, сөйлейтін кино пайда болғанға дейін өзінің басты артықшылығын толыққанды пайдалана алмады – "оның әдемі үйлесімді және мәдениетті дауысы", сонымен қатар "ұсыныс ететін, нәзік үйлесімді, керемет дауыс" деп сипатталды. Кольманды көбінесе әдепті ағылшын джентльмені ретінде қарастырды, оның дауысы ерлік пен "стереотиптік ағылшын джентльменінің" бейнесін көрсететін. Кольманның сүйкімділігі туралы пікір білдірген ағылшын киносыншысы Дэвид Шипман Кольманды "арман сүйген адам – тыныш, абыройлы, сенімді" деді. Ол оқиғалы фильмдерде жіңішке болғанымен, оның шынайы сүйкімділігі оның сыйлы болуынан туындады; ол оқшауланбаған аристократ еді. Оның алғашқы үлкен сөйлейтін кинодағы жетістігі 1930 жылы болды, ол екі рөлі үшін "Оскар" сыйлығына "Ең үздік актер" номинациясына ұсынылды – "Айыпталу" және "Бульдог Драммонд". Содан кейін ол бірқатар танымал фильмдерде ойнады: 1930 жылы "Раффлз", 1935 жылы "Үндістан кливі" және "Екі қаланың әңгімесі", 1936 жылы "Екі тудың астында", 1937 жылы "Зенда тұтқыны" және "Жоғалған көкжиек", 1938 жылы "Егер мен патша болсам" және 1942 жылы "Кездейсоқ егін" және "Қаланың әңгімесі". 1948 жылы "Қос өмір" фильміндегі рөлі үшін "Оскар" сыйлығын жеңіп алды. 1950 жылы "Шампанское для Цезаря" комедиясында түсті. Ол қайтыс болған кезде Кольман Metro Goldwyn Mayer компаниясымен "Қаралғандардың ауылы" фильміндегі басты рөлге келісімшарт жасаған еді. Алайда, Кольманның қайтысынан кейін фильм британдық туындыға айналды, оның басты рөлінде Джордж Сандерс ойнады, ол Кольманның жесірі Бенита Хьюмге үйленді.
Атак-даңқ
Колман көптеген романда есімдері жиі кездеседі, бірақ Ральф Эллисонның "Көрінбейтін адам" романында оның әдемі әрі танымал дауысы үшін ерекше айтылады. Романның басты кейіпкері Колман сияқты дауысқа ие болса еді дейді, себебі ол өте әдемі, және оны джентльменнің немесе "Эскуайр" журналынан шыққан адамның дауысына теңейді. Шындығында, Колман дауысымен өте танымал болған. "Британ энциклопедиясы" Колманның "қанықты, балдай тәтті әрі ерекше, жағымды тембрі бар дауысы" болғанын айтады. Ғажап дауысымен қатар, Колманның өте сенімді өнер көрсету манері оның дыбысты фильмдердің жарқын жұлдызы болуына көмектескен.
Радио және теледидар
1942 жылы Колман Нельсон Рокфеллер басқарған Америкааралық істер координаторының кеңсесінің бақылауымен CBS радиожелісі арқылы «Ла Кадена де лас Америка» (Америка желісі) халықаралық хабарларын таратуды бастау үшін бірнеше басқа да Голливудтың көрнекті тұлғаларымен бірікті. Осы процесте ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Оңтүстік Америкада президент Франклин Рузвельттің мәдени дипломатиялық бастамаларын іске асыруға зор үлес қосты. Колманның вокалдық таланты 1944 жылдың 6 маусымында, D күні Ұлттық хабар тарату компаниясының (NBC) эфирінде пайда болды. Сол күні Колман NBC радиосы үшін эксклюзивті түрде пайдалануға арналған Эдна Сент-Винсент Миллейдің «Басқын армияға арналған өлең және дұға» туындысын оқыды. 1945 жылдан бастап Колман радиодағы «Джек Бенни бағдарламасында» екінші әйелі, сахна және кино актрисасы Бенита Хьюммен бірге көптеген рет қонақ ретінде пайда болды. Олардың Беннидің әрдайым ашуланған көршілері рөліндегі комедиялық жұмысы 1950 жылдан 1952 жылға дейін «The Halls of Ivy» жеке радио комедиясын тудырды. Бұл комедияны «Фибер МакГи және Молли» жобасының авторы Дон Куинн жасады, онда Колманс орталық Америка колледжінің білімді, тартымды президенті және оның бұрынғы актриса әйелінің рөлін сомдады. Көрермендер 1951 жылдың 24 қаңтарындағы «Гойя мұрасы» атты эпизодтың авторы Колман екенін білгенде таң қалды. Бұл эпизод Гойя картинасының мұрасы туралы, оның соңғы иесі АҚШ-қа әкелген кезде кедендік төлемдерден жалтарту үшін жалған екенін айтқан. Колман өзінің жетістігіне әзілмен қарап, шоу соңында сирек кездесетін кешкі титрлерді оқыды. «The Halls of Ivy» 1950 жылдан 1952 жылға дейін NBC радиосында, ал 1954–1955 маусымда CBS телеарнасында көрсетілді. Колман сонымен қатар 1946–1949 жылдар аралығындағы «Favorite Story» синдикатталған антологиясының жүргізушісі және эпизодтық жұлдызы болды. 1948 жылғы «Рождество әні» романының бейімделуіндегі Скрудж рөліндегі ойнаған ойыны және оның суреттелуі ерекше көзге түсті.
Өлім
1957 жылы Колман өкпе инфекциясы үшін операция жасады және содан кейін денсаулығы нашарлап қалды.
Сыйлықтар, марапаттар және мұра
Колман үш рет «Оскар» сыйлығының «Үздік актер» номинациясына ұсынылған. 3-ші «Оскар» салтанатында ол екі фильмдегі еңбегі үшін бір номинация алды: «Булдог Драммонд» (1929) және «Сотталған» (1929). Ол қайтадан «Кездейсоқ орындар» (1942) үшін ұсынылды, содан кейін «Қос өмір» (1947) үшін жеңіске жетті, онда ол Энтони Джон рөлін ойнады – Отелло рөлін ойнап, кейіпкермен біртегіктейтін актер. Ол сондай-ақ 1947 жылы «Қос өмір» үшін «Алтын глобус» сыйлығын «Үздік актер» номинациясы бойынша жеңіп алды. 2002 жылы Колманның «Оскар» статуэткасы Christie’s аукционында 174 500 АҚШ долларына сатылды. Колман кино өнеріне қосқан үлкен үлесі үшін Джордж Истман үйімен берілген Джордж Истман сыйлығының иегері болды. Кольманның Лос-Анджелестегі «Голливудтың Даңқ аллеясында» екі жұлдызы бар: біреуі – 6801 Голливуд бульвары мекенжайындағы кинофильмдер үшін, екіншісі – 1623 Вайн-стриттегі теледидар үшін. Ол 1975 жылы қызы Джульет Бенита Колман жазған өмірбаянның тақырыбы болды: «Рональд Колман: Өте жеке адам». Дублин сленгіндегі «ронни» термині, мұртқа қатысты қолданылатын сөз, Колманның жұқа мұртынан шыққан.