Кіріспе

Англиялық кәсіпкер және өнертапқыш (1940–2021)
Somerset Maugham сыйлығының иегері

Сэр Клайв Марлс Синклер (30 шілде 1940 – 16 қыркүйек 2021) – ағылшын кәсіпкері және өнертапқышы, компьютер индустриясындағы пионер және 1970-ші жылдар мен 1980-ші жылдардың басында тұтынушыларға арналған электрониканы дамытқан бірнеше компанияның негізін қалаушы ретінде танымал. «Instrument Practice» журналының редакторының көмекшісі болып бірнеше жыл жұмыс істегеннен кейін, Синклер 1961 жылы Sinclair Radionics Ltd компаниясын құрды. 1972 жылы ол әлемдегі алғашқы жіңішке электрондық қалталық калькуляторын (Sinclair Executive) жасады. Содан кейін Синклер 1980 жылы Sinclair Research Ltd компаниясымен үй компьютерлерін өндіруге кірісті, нәтижесінде Sinclair ZX80 (Ұлыбританияда 100 фунт стерлингтен арзан тұратын алғашқы үй компьютері) және 1980-ші жылдардың басында ZX81, ZX Spectrum және Sinclair QL пайда болды. Sinclair Research компаниясы Ұлыбритания мен Еуропадағы үй компьютерлері индустриясының алғашқы кезеңдеріндегі маңызды рөлімен, сондай-ақ британдық бейне ойын индустриясының қалыптасуына көмектескенімен кеңінен танылды. Синклер бірнеше коммерциялық сәтсіздіктерге де ұшырады, олардың ішінде Sinclair Radionics Black Watch сағаты, Sinclair Vehicles C5 аккумуляторлық электр көлігі және Sinclair Research TV80 жалпақ экранды CRT портативті теледидары бар. C5-тің сәтсіздігі мен компьютер нарығының әлсіреуі Синклерді 1986 жылға дейін компанияларының көп бөлігін сатуға мәжбүр етті. 2010 жылға дейін Синклер жеке көлік құралдарына, соның ішінде қолға сыятын бүгілетін велосипедке, A bike-қа назар аударды. Клайв Синклер 30 шілде 1940 жылы Миддлсекстің Илинг қаласында Джордж Синклер мен Тора Эдит Элла Марлз отбасында дүниеге келді. Ол анасымен бірге қауіпсіздік үшін Лондоннан Девонға, әйеліне қонаққа барып, содан кейін Тейнмут қаласына көшті. Біраз уақыттан кейін Илингтегі үйлерінің бомбаға ұшырағаны туралы телеграмма келді. Синклердің әкесі Беркширдегі Бракнелл қаласында үй тапты. Оның інісі Иэн 1943 жылы, ал қарындасы Фиона 1947 жылы дүниеге келді. Ол он жасқа келгенде, әкесі қаржылық қиындықтарға тап болды. Ол машина жасау құралдарын шығарып, АҚШ-тан миниатюралық тракторларды импорттауды жоспарлаған еді, бірақ бизнестен бас тартуға мәжбүр болды.

Синклер радиотехникасы

Синклердің Микро жиынтығы 1958 жылғы 19 маусымда, оның A деңгейіне емтихан беруге үш апта қалғанда, жаттығу дәптерінде ресмилендірілді. Синклер радио схемасын, Mark I үлгісін, компоненттер тізімімен бірге салған: жиынтығына 9/11 (49½p), сондай-ақ түрлі түсті сым мен қосымша материалдар, гайкалар мен бұрандалар, сонымен қатар 9 шиллингке (45p) бұрғыланған целлюлоид шасси. Кітапта сол кездегі Radio Constructor журналының жарнама бағалары (9d (3¾p)/сөз, ең төменгі шегі 6/ (30p)) және Practical Wireless журналының (5/6 (27½p) әр жол немесе жолдың бөлігі) көрсетілген. Синклер айына 1000 дана өндіруді жоспарлап, жеткізушілерге әр компоненттен 10,000 данаға тапсырыс берді. Синклер Бернард баспасы үшін «Практикалық транзисторлық қабылдағыштар» кітабын жазды, ол 1959 жылдың қаңтарында жарық көрді. Ол сол жылдың соңында және одан кейін тоғыз рет қайта басылды. Оның «Практикалық стерео нұсқаулығы» 1959 жылдың маусымында жарық көрді және 14 жыл ішінде жеті рет қайта басылды. Синклер Бернардтың қызметкері ретінде жазған соңғы кітабы – 1962 жылдың мамырында жарық көрген «Жаңадан бастаушылар үшін қазіргі транзисторлар схемалары». Бернард Бабаниде ол 13 конструкторлық кітап жазды. 1961 жылы Синклер Sinclair Radionics Ltd. компаниясын тіркеді. Оның бастапқы таңдауы – Sinclair Electronics, бірақ ол тіркелген еді; Sinclair Radio қолда бар болғанмен, дұрыс естілмеді. Sinclair Radionics 1961 жылдың 25 шілдесінде құрылды. Содан кейін ол миниатюралық транзисторлық қалта радиосының дизайнын алып, оны жиынтық түрінде өндіруге демеуші іздеді. Ақырында ол компаниясының 55%-ын 3000 фунт стерлингке сатып алуға келіскен адамды тапты, бірақ келісім аяқталмады. Ол 1969 жылдың сәуір айында соңғы рет редактордың көмекшісі ретінде қызмет етті. UTP арқылы Синклер 36 өндірушінің мыңдаған құрылғыларына қол жеткізді. Ол Semiconductors Ltd (сол кезде Plessey компаниясы шығарған жартылай өткізгіштерді сатқан) компаниясымен байланысқа шығып, жөндеуге жарамсыз заттарды тапсырыс берді. Ол екі естіме аппарат батареясымен жұмыс істейтін миниатюралық радионың дизайнын жасады және Semiconductors компаниясымен микроаллоид транзисторларын 6d (2½p) әрқайсынан 10,000 данадан тұратын қораптарда сатып алу туралы келісім жасады. Содан кейін ол өзі сапаны бақылау сынақтарын жүргізіп, қайта аталған MAT 100 және 120 модельдерін 7s 9d (38¾p) және 101 және 121 модельдерін 8s 6d (42½p) бағасымен сатты. Sinclair Radionics 1975–1976 жылдары алғашқы қаржылық шығынға ұшырады, және Синклер жоғалған қаражатты қалпына келтіруге көмектесетін инвесторларды іздеді. Ол ақырында Ұлттық Кәсіпкерлік Кеңесімен (NEB) жұмыс істеді, ол 1976 жылы компанияның 43% үлесін сатып алды, бірақ бұл қаржы инъекциясы тым кеш болды, өйткені осы уақытқа дейін басқа компаниялар нарықта ұқсас өнімдерді арзан бағамен жасауды бастады. NEB Sinclair Radionics өнімдерін ықшамдап, сағаттар мен теледидар желілерін сатты және Синклерге көмектесу үшін Норман Хьюитті басқарушы директор ретінде тартты. Синклер Хьюитпен және NEB-мен жұмыс істеуге тырысса да, олармен арақатынасы нашарлады, өйткені NEB Синклердің көзқарасына сенімсіздік танытты. 1979 жылы NEB Sinclair Radionics компаниясын таратып, оның құралдар бөлімін Sinclair Electronics деп атады, ал теледидар бөлімін Binatone компаниясына, ал калькулятор бөлімін ESL Bristol компаниясына сатты. Синклер осы кезде компаниядан кетіп қалды. NEB Sinclair Radionics компаниясына салған 7 миллион фунт стерлингтік инвестицияны шығын ретінде жазды.

Синклер зерттеулері

Синклер NEB-мен айналысып, проблемалардың күшейте түскенін байқағанда, ол бұрынғы қызметкері Кристофер Карриге 1977 жылдың шілдесінде «Кембридж ғылымы» деп аталған «құтқару кемесі» компаниясын құруды тапсырды. Олар Кембридж университетіне жақын орналасқандықтан осылай атады және Карриге университеттен алынған идеялар негізінде технологияны дамытуды жоспарлады. «Кембридж ғылымының» алғашқы өнімдерінің бірі – компанияны қаржылық тұрақты ұстауға көмектескен қол калькуляторы жиынтығы болды. Синклер Radionics компаниясынан кетіп, Карриге «Кембридж ғылымында» қосылған кезде, нарықта арзан микропроцессорлар пайда бола бастады. Синклер микропроцессорды оқыту жиынтығын сату идеясын ойлап тапты және 1978 жылдың маусымында «Кембридж ғылымы» National SC/MP чипіне негізделген MK14 жиынтығын шығарды. 1979 жылдың мамырында Синклер Радионикстің бұрынғы қызметкері Джим Уэствуд, Синклердің осы жаңа компанияға алған қызметкері, «Кембридж ғылымында» ZX80 жобасын бастады; ол 1980 жылдың ақпанында жиынтық түрінде 79,95 фунт стерлингке және жиналған күйде 99,95 фунт стерлингке сатылды. ZX80 бірден табысқа ие болды, және Ұлыбританияда сатудан басқа, Синклер компьютерді АҚШ-қа енгізуге тырысты. BBC көрермендерге компьютерлік техника мен бағдарламалауды үйрету үшін телесериал дайындап жатқанын естіген Синклер мен Карри, BBC-ге өз компанияларының компьютерлерін негізгі құрал ретінде таңдауға қысым жасады. Бұл Синклердің ZX81 стандартын BBC үшін стандарт ретінде алға жылжытты. ZX81 жиынтық түрінде 49,95 фунт стерлингке және пошта арқылы тапсырыспен 69,95 фунт стерлингке сатылды. Ақырында, BBC Acorn-ды таңдады және Acorn Atom-ның ізбасары ретінде стандарттады, бастапқыда Acorn Proton деп аталды, бірақ соңында BBC Micro деп аталды. Бұл ZX желісіндегі түсті шығаруды қолдайтын алғашқы компьютер болды. ZX Spectrum нарықтағы басқа компьютерлерге қарағанда, соның ішінде BBC Micro, VIC 20 немесе Apple II-ге қарағанда қолжетімді болды және Ұлыбританиядағы экономикалық төмендеу мен жоғары жұмыссыздық кезінде Синклер оны өнімділік үшін арзан үй компьютері ретінде ұсынды. Алайда, ол сол жылы жасөспірімдер мен жас ересектерге танымал сыйлыққа айналды. Бұл көптеген жастардың ZX Spectrum-те бағдарламалауды үйренуіне, оның жаңа түс мүмкіндіктерін пайдаланып, британдық юморға негізделген қызықты бейне ойындар жасауына әкелді, олар ауызша және пошта арқылы сатылды. ZX Spectrum-ті пайдаланатын «бөлме кодтаушылары» деп аталатын жастар Ұлыбританияның бейне ойын индустриясының басталуына ықпал етті. 1984 жылға қарай ZX Spectrum үшін 3500-ден астам ойын шығарылды. ZX Spectrum танымалдылығы Батыс Еуропаға тарады. Синклер сол кездегі Кеңес блогының құрамында болған Шығыс Еуропа елдеріне импорттауға мүмкіндік алмағанмен, осы елдерде ZX Spectrum-ның көптеген арзан көшірмелері пайда болды, бұл ұқсас «бөлме кодтаушыларының» бейне ойынды дамытуын одан әрі серпілтті. ZX Spectrum Ұлыбританияда ең көп сатылатын компьютерге айналды, 1992 жылы өндірілімі тоқтатылғанға дейін 5 миллионнан астам дана сатылды. Қосымша қаражатпен Синклер 1982 жылы Баркер және Уодсворт минералды суды бөтелкеге толтыру зауытын компанияның бас кеңсесіне айналдырды. 1983 жылдың қаңтар айында американдық «Time» журналы персоналды компьютерді 1982 жылғы «Жылдың машинасы» деп атады, ал Синклер компьютер индустриясынан шыққан алты адамның бірі болып ерекшеленді.

Sinclair Vehicles және нарықтың құлдырауы

Sinclair Research табыстылығын жалғастыра келе, 1983 жылғы наурыз айында Sinclair Vehicles Ltd. жаңа компаниясын құрды. Бұл компанияны дамыту үшін Sinclair Research капиталының 10% және оның өзінің акцияларының бір бөлігі сатылып алынған қаржымен қамтамасыз етілді. Синклер 1970-жылдардан бері Sinclair Radionics кезінде электр көліктеріне қызығушылық танытқан және 1979 жылдан бері Radionics-тің бұрынғы қызметкері Тони Вуд Роджерспен бірлесіп, нарыққа жаңа көліктің прототипін жасау жұмыстарын жүргізіп келді. Компанияның жалғыз өнімі – 1985 жылғы қаңтарда ұсынылған Sinclair C5 болды. Sinclair C5 нарықты зерттеусіз жасалғандықтан, сәтсіздікке ұшырады. Ол жоғары бағасы, ойыншық сияқты көрінісі, қауіпсіздік мүмкіндіктерінің болмауы, ауа райының әсеріне ұшырауы және тік көтерілген жолдарда педальмен жүру қажеттілігі үшін көп сынға ұшырады және мазақталды. Синклер алғашқы жылы 100 000 C5 сатылатынын күткенімен, тек 14 000 дана өндіріліп, сол жылдың тамызында C5 өндірісі тоқтатылғанға дейін 4 500 дана сатылды. Синклер үшін тағы бір сәтсіздік – Sinclair Research TV80 болды. Бұл катодты сәулелі түтікпен жұмыс істейтін, дамыруы бірнеше жылға созылған миниатюралық, көшіруге қолайлы теледидар. TV80 1983 жылы нарыққа дайын болған кезде, 1982 жылы Жапонияда Sony Watchman ұсынылған еді. Осы коммерциялық сәтсіздіктерге қарамастан, C5 және TV80 кейіннен өз уақытынан бұрын жасалған өнімдер деп есептелді. C5 қазіргі электр көліктің алғы күші, ал TV80 – смартфонда бейне көрумен салыстырылады. Бағаның төмендеуі салдарынан тұтынушылар бұл компьютерлерді өнімділік құралдары емес, ойыншықтар деп қарады, және Sinclair Research 1984 жылғы мерекелік маусымдағы жоспарланған сату деңгейіне жетпеді. 1985 жылы Acorn компаниясы тергеуге түсті, бұл компьютер индустриясында, соның ішінде Sinclair Research компаниясында қаржылық тұрақтылыққа қатысты алаңдаушылықтарды тудырды. Daily Mirror және Pergamon Press иесі Роберт Максвелл, 1985 жылдың маусымында жарияланған 12 миллион фунт стерлингтік сатып алу арқылы Sinclair Research-ке көмектесуді жоспарлады. Алайда, 1985 жылдың тамызында Синклер Диксонс тобынан 10 миллион фунт стерлингтік ұсыныс алғандықтан келісім күшін жойды. Sinclair Research-ке қаражаттың жетіспеуі және C5 сәтсіздігі Синклер үшін қаржылық қиындықтар тудырды. 1985 жылдың қазанында Sinclair Vehicles банкротқа ұшырады, ал 1986 жылдың сәуірінде Синклер Sinclair Research компаниясының көп бөлігін Amstrad компаниясына 5 миллион фунтқа сатты. Sinclair Research Ltd компаниясы Ғылыми-зерттеу және әзірлеу жұмыстарын жүргізетін және компанияның дамытқан технологияларын пайдалану үшін құрылған бірнеше еншілес компаниялардағы үлестерді басқаратын холдингтік компанияға айналды. Олардың ішінде Anamartic Ltd (кеңдік масштабта интеграция) және Cambridge Computer Ltd (Z88 портативті компьютері және спутниктік теледидар қабылдағыштары) бар.

Кейінгі жылдар

1990 жылға қарай Синклер зерттеулері Синклерден және тағы екі қызметкерден тұрды, бұл 1985 жылығы өркендеген шағындағы 130 қызметкерден азайды. 2003 жылы Синклер зерттеулері Гонконгтағы Daka фирмасымен ынтымақтастыққа түсті. Daka үшін Кройдонның жанында авторлық төлемдер негізінде өнімдерді әзірлеу үшін зертхана құрылды. Екі фирма Sea Scooter және мүгедектер коляскасын жасау бойынша жұмыс істеді. 1997 жылы ол 10 пенс монетасының мөлшеріндегі Sinclair XI радиосын ойлап тапты. Бірақ X1 нарыққа шыға алмады.

Тану

Синклер Ұлыбританияда жеке компьютер индустриясын дамытуға қосқан үлесі үшін бірнеше награда алды. Ол 1983 жылы Патшайымның туған күніне орай жасалған наградалар тізімінде рыцарь дәрежесіне ие болды. 1988 жылы Лондонның Ұлттық портрет галереясы фотограф Саймон Льюистің Синклердің суретін өздерінің тұрақты коллекциясына сатып алды.

Жеке өмір

Синклер покер ойыншысы болды және Channel 4 телеарнасындағы Late Night Poker бағдарламасының алғашқы үш сериясында қатысты. Ол "Celebrity Poker Club" ойынының бірінші финалында жеңіске жетті. Ол сондай-ақ бірнеше Нью-Йорк марафонына қатысты, оның ішінде бірнеше Нью-Йорк марафонына қатысқан. Компьютерлік технологиямен айналысқанына қарамастан, Синклер Интернетті пайдаланбады, себебі "маған айналада техникалық немесе механикалық заттардың болуы ұнамайды, ол өнертабыс процесінен алаңдатады" деді. 2010 жылы ол өзі компьютерлерді пайдаланбайтынын және электрондық поштадан гөрі телефонды пайдалануды артық көретінін айтты. 2014 жылы ол: "Егер сіз адамдармен бәсекелесіп, олардан ақыл-ойымен озып кететін машиналар жасасаңыз, біздің аман қалуымыз өте қиын болады. Бұл – сөзсіз" деп болжады. Оның Эннмен бірінші некесі 1985 жыл шамасында компанияларымен байланысты қаржылық қиындықтардың салдарынан жиырма жылдан кейін ажырасып кетті. Эннмен некесінен үш баласы болды. 2021 жылдың 16 қыркүйегінде Синклер он жылдан астам уақыт бойы күрескен қатерлі ісіктен кейін Лондонда қайтыс болды. Ол 81 жаста еді. Синклердің өліміне орай Элон Маск, Сатья Наделла, Оливер Твинз, Дебби Бествик, Чарльз Сесил және Дэвид Брабен сияқты көптеген адамдар оның компьютерлік және бейне ойындарына қосқан үлесін еске алды. "Таймс" газетінің бас редакторы оның өлімінен кейін Синклерді "жетістікке жету үшін сәтсіздік өте маңызды" екенін еске түсіретін, сэр Джеймс Дайсон және Александр Грэм Белл сияқты Ұлыбританияның ұлы өнертапқыштарының табандылығымен тең өнертапқыш ретінде сипаттады.