Жак Шнайдер куәсі: Гидроұшақтар жарысының тарихы

Кіріспе

Жыл сайынғы су ұшақтары үшін әуе жарысы (1913–1931)

Жак Шнайдердің Теңіз авиациясы кубогы, сондай-ақ Шнайдер Трофи, Шнайдер жүлдесі немесе (бұрыс) Шнайдер кубогы деп белгілі, су ұшақтары мен ұшатын қайықтар жарысының жеңімпазына алғаш жыл сайын, кейін екі жылда бір рет берілетін кубок. 1931 жылы Ұлыбритания кубокты тұрақты түрде өз иелігінде қалдыру үшін қажетті шарттарды орындады; ол Лондонның Оңтүстік Кенсингтон ауданындағы Ғылым мұражайында сақталады. 1912 жылы француз қаржыгері, аэростатшы және ұшақтарға құмар Жак Шнайдер жариялаған бәйгеде шамамен 1000 фунт стерлинг мөлшерінде жүлде қарастырылған. Жарыс 1913 жылдан 1931 жылға дейін он екі рет өткізілді, осы жылы британдықтар оны толығымен жеңіп алды. Оның мақсаты – азаматтық авиациядағы техникалық прогресті ынталандыру болған, бірақ ол әдетте үшбұрышты трассадағы айналымдармен таза жылдамдық үшін күреске айналды. Бәйгелер уақытқа қарсы сынақтар түрінде ұйымдастырылды, ұшақтар белгіленген интервалмен, әдетте 15 минуттық үзіліспен жеке-жеке ұшып шықты. Бұл жарыстар өте танымал болды және кейбіреулері 200 000-нан астам көрерменді қамтыды. Жарыс ұшақ құрылымын, әсіресе аэродинамика және қозғалтқыш дизайнын дамытуда маңызды рөл атқарды және оның нәтижелері Екінші дүниежүзілік соғыстағы ең үздік ұшақтарда көрінді. Шнайдер Трофи дизайндарының негізінде жасалған, ағынды пішін және төмен кедергісі бар, сұйықпен салқындатылатын қозғалтқыш британдық Supermarine Spitfire, американдық North American P-51 Mustang және итальяндық Macchi C.202 Folgore ұшақтарында айқын байқалады. Францияда Жак Шнайдер ұсынған 1910 жылғы құрлықтағы ұшақтарға арналған трофей, Grande Semaine d'Aviation de Tours, RAF College Cranwell иелігінде де Шнайдер кубогы деп белгілі.

Ережелер

Қатысушы ұшақтар теңізге лайықты болуы керек, алты сағат бойы су үстінде қалып, су бетінде шамамен 550 ярд (503 метр) қашықтықты жүзуге тиіс болды. Ұшу барысында екі рет суға қонуға немесе сумен "қағысуға" тура келді (бұл қатысушыларға жылдам секіріп тұру маневрін орындауға мүмкіндік берді). Егер ұшақтағы понтонға су жиналса, ұшуды қосымша салмақпен жалғастыру қажет болды. Әр жарысты кубокты қазіргі уақытта ұстап тұрған ел ұйымдастырып, басқаратын еді. Егер бір ел үш рет қатарынан жарысқа жеңіске жетсе, британдықтардың соңғы жеңісі сияқты, олар кубокты толығымен өздерінде қалдырады және жеңімпаз ұшқыш алғашқы үш жеңісі үшін әрқайсынан 75 000 француз франкіне ие болады. Жарыстарды Халықаралық Аэронавтика Федерациясы және жарыс өткізіліп жатқан елдегі аэрокеңес қадағалап отырды. Әр кеңес үш қатысушыны және олармен тең санда қосалқы қатысушыларды тіркеуге құқылы болды.

Жеңіс

Шнайдер Кубогы – мәрмәр негізге орнатылған күміс және қоладан жасалған мүсін. Ол толқындарды сызып өтетін желпік бейнесін көрсетеді, ал жалаңаш қанатты тұлға толқын үстінде жатқан желпікті сүйіп тұрғандай көрінеді. Екі желпіктің және Теңіз құдайы Нептунның бас жағы сегізаяқтар мен қабылдақтардың арасында көрінеді. Бұл символизм жылдамдықтың теңіз және ауа стихияларын жеңіп алуын білдіреді. Кубоктың құны 25 000 франкқа бағаланған.

Тарих

Шнайдер – бай отбасынан шыққан гидроплан жарысшысы болатын. 1908 жылы Уилбур Райтпен танысқаннан кейін ол ұшқыштарға қызығушылық танытты, бірақ 1910 жылы қайық апаты оны мүгедек қылды және оның жарыс және ұшу мансабын мерзімінен бұрын аяқтады. Сенімді жұмыс істеуге, ұзақ қашықтыққа ұшуға және лайықты жүк көтеруге қабілетті ұшақтарды жасау мақсатымен, ол 5 желтоқсанда өткен жарыс банкетінде жыл сайынғы Шнайдер Трофи жарысын жариялады, оның қашықтығы кем дегенде болмауы керек. Алғашқы жарыс 1913 жылдың 16 сәуірінде Монакода өтті, ол алты айналымнан тұрды, жалпы қашықтығы болды. Морис Превост француздық Deperdussin Monocoque (Coupe Schneider) ұшағымен орташа жылдамдықпен ұшып, жеңіске жетті. Превост орташа жылдамдығы жоғарырақ болғанымен, айналымдарды дұрыс санамағандықтан ерте қонды және 50 минут уақыт жоғалтты. Барлық төрт қатысушы француз жасаған ұшақтармен ұшты; екеуі жарысты аяқтамай-ақ бас тартты. 1914 жылы британдықтар Говард Пикстон ұшқан Sopwith Tabloid ұшағымен жеңіске жетті. 1915 жылдан 1918 жылға дейін Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде жарыс тоқтатылды. Соғыстан кейін, жарыс 1919 жылы Боурнмут қаласында қайта басталды, онда тұманды ауа-райында итальяндық команда жеңіске жетті. Бірақ кейін олар дисквалификацияланды және жарыс нәтижесі жойылды, ал 1921 жылы француздық команда жарысқа қатыспады. Егер 1919 жылы дисквалификация болмағанда, Италия кубокты мәңгілікке иеленген болар еді. Олар екі Macchi M.17 және Savoia S.51 ұшағымен қатысты.

Ұлтшылдық

1923 жылы Коуста өткен жарыстың жүлдесі Гленн Кертис жобалаған, сұйықпен салқындатылатын қозғалтқышы бар американдық ұшаққа бұйырды. Ол Curtiss D 12 қозғалтқышын пайдаланды. АҚШ Әскери-теңіз күштерінің лейтенанты Дэвид Риттенхаус кубокты жеңіп алды. Үкіметтік қолдаумен және әскери жарыстардан дамытылған Curtiss жарыс бипландарының көмегімен АҚШ командасының дайындығы жеңіске жету жылдамдығын және инвестицияны едәуір арттырды. 1924 жылы жарыс басқа елдердің американдықтарға қарсы шықпауына байланысты тоқтатылды: итальяндықтар мен француздар жарыстан бас тартты, ал екі британдық ұшақ жарысқа дейін сынақтарда құлады. Р. Дж. Митчеллдің Supermarine S.4 және Gloster III ұшақтары жарысқа дейін зақымданып, қатыса алмады. Америкалық екі ұшақ жарысты аяқтамады. 1927 жылы Венецияда британдықтар Supermarine, Gloster және Shorts ұшақтарына үкіметтік қолдау көрсетіп, RAF ұшқыштарын (Жоғары жылдамдықты ұшу тобы) шақырды. Supermarine компаниясының Митчелл жобалаған S.5 ұшақтары бірінші және екінші орындарды иеленді, ал басқа қатысушылар жарысты аяқтамады. Жарыстың куәсі шамамен 250 мың көрермен болды. 1927 жыл соңғы жыл сайынғы жарыс болды, содан кейін жарысқа қатысушыларға дамуға көбірек уақыт беру үшін екі жылда бір рет өткізуге келісті. Франция 1928 жылы Бернард пен Ниупорт Делагеден жарысқа арналған су ұшақтарын тапсырыс бергенімен, оларды 1929 жылғы жарысқа дейін аяқтауға үлкермеді, бұл Supermarine-ге бәсекелестікке қатысуға мүмкіндік берді. Француз және итальян командалары жарыстан бас тартқаннан кейін, 13 қыркүйекте британдық команда жалғыз өтіп, 1929 жылғы жарыстың уақыт рекордын ұрып, Шнайдер кубогін толығымен жеңіп алды. Жағажай бойында шамамен жарты миллион көрермен жиналды. Италия, Франция және Германия командалары жарысқа өздерінің ұшақтарын уақытында дайындамады. Қалған британдық команда жаңа әлемдік жылдамдық рекордын орнатып, үшінші рет жеңіс алып, кубокты толығымен жеңіп алды. Жарыстарға қатысқан ұшақтардың толық тізімін «Schneider Trophy ұшақтарының тізімі» деген мақаладан қараңыз.

The 1923 trophy, contested at Cowes, went to the Americans with a sleek, liquid cooled engined craft designed by Glenn Curtiss. It used the Curtiss D 12 engine. US Navy Lieutenant David Rittenhouse won the cup, The preparation of the United States team, backed by government support and using Curtiss racing biplanes derived from inter military competitions, increased the speed and the investment of a winning entry significantly. In 1924 the competition was cancelled as no other nation turned out to face the Americans: the Italians and the French withdrew; and both British craft crashed in pre race trials. R. J. Mitchell's Supermarine S.4 and the other Gloster III were damaged before the race and did not compete. Two of the American planes did not finish. In 1927 at Venice the British responded by enlisting government backing and RAF pilots (the High Speed Flight) for the Supermarine, Gloster, and Shorts entries. Supermarine's Mitchell designed S.5s took first and second places; no other entrants finished. The race was witnessed by an estimated 250,000 spectators. 1927 was the last annual competition, the event was then mutually agreed to be held biennially to allow more development time. Although France had ordered racing seaplanes from Bernard and Nieuport Delage in 1928, they were unable to complete them in time for the 1929 race. allowed Supermarine to compete. When the French and Italian teams dropped out, leaving no other competitors, the British team flew the course alone on 13 September and won the coveted Schneider Trophy outright, having beaten the time record from the 1929 competition. Reportedly half a million spectators lined the beachfronts. The Italian, French, and German entrants failed to ready their aircraft in time for the competition. The remaining British team set both a new world speed record of and won the trophy outright with a third straight win. For a complete list of the aircraft which competed in the competitions, see List of Schneider Trophy aircraft.

Жеңімпаздар

Күн Жер Жеңімпаз ұшақ Бейне Ұлт Ұшқыш Орташа жылдамдық 1913 Монако Депердуссин Купе Шнайдер Франция Морис Превост 1914 Монако Сопвит Таблоид Говард Пикстон 1915–18 Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде жарыс тоқтатылды 1919 Борнмут, Ұлыбритания Савойя S.13 Италия Гвидо Джанелло DQ 1920 Венеция, Италия Савойя S.12 Италия Луиджи Болонья 1921 Венеция, Италия Macchi M.7bis Италия Джованни де Бриганти 1922 Неаполь, Италия Супермарин Sea Lion II Генри Биард 1923 Коусс, Ұлыбритания Curtiss CR 3 Дэвид Риттенхаус 1924 Жарыс жойылды 1925 Балтимор, АҚШ Curtiss R3C 2 Джеймс Дулитл 1926 Хэмптон Роудс, АҚШ Макчи M.39 Италия Марио де Бернарди 1927 Венеция, Италия Супермарин S.5 Сидней Вебстер 1929 Калшот Спит, Ұлыбритания Супермарин S.6 Ричард Вагхорн 1931 Калшот Спит, Ұлыбритания Супермарин S.6B Джон Бутман

Түлектер

Реджинальд Дж. Митчелл, жеңімпаз Supermarine Schneider Trophy жарысына қатысушы ұшақтардың дизайнері, сонымен қатар Supermarine Spitfire истребителін жасады. Марио Кастольди, 1926 жылы жеңімпаз атанған Macchi M.39 ұшағының дизайнері, сондай-ақ M.52, M.52R, M.67 және M. C.72 сияқты басқа да қатысушыларды жобалады. M. C.72 ұшағынан кейін Кастольди екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ұшқан MC.202 сияқты итальяндық истребительдерді жобалады. 1925 жылғы жарыстың жеңімпазы Джеймс Дулиттл көптеген басқа да салаларда жетістіктерге жеткен. Ол 1942 жылдың сәуір айында бірнеше жапон нысандарына жасалған америкалық бомбалау шабуылының, әйгілі "Дулиттл рейдінің" жетекшісі болды.

1981 жылы қайта жаңғыру

1981 жылы жарыс қайта жаңғыртылды, енді ол гидросамолеттер үшін емес, жаңа ережелер бойынша Ұлыбритания Корольдік Аэро клубының ұйымдастыруымен, Ұлыбританияның Шнайдер Трофейін соңғы рет сақтап қалуының 50 жылдығын атап өту мақсатында өткізілді. Түпнұсқа трофей Ғылым мұражайында сақталды, оның толық көлемдегі көшірмесі жасалды, ал жарысқа кез келген винттік қозғалтқышы бар және тікелей, тегіс ұшу режимінде ұша алатын, салмағы белгілі бір шекте (70 кг дейін) болатын құрлықтағы ұшақтар қатыса алды. Ұшқыштардың кемінде 100 сағат ұшу тәжірибесі және жарамды әуе жарысы лицензиясы болуы қажет болды. Осы оқиғадан кейін, АҚШ-тың Digital Equipment Corporation (DEC) компьютерлік компаниясының Ұлыбританиядағы еншілес компаниясы Шнайдер Трофейін ұзақ мерзімді қайта жаңғыртуға демеушілік етуді шешті. Алғашқы жарыс 1984 жылы өтті, содан бері, кейбір тоқтап қалулармен, жыл сайын жарыстар өткізіліп келеді. Бұл идеяны DEC-тің сол кездегі Ұлыбританиядағы PR-консалтингі Infopress компаниясы ұсынды, бұл DEC-тің сол кездегі Ұлыбритания нарығындағы беделін арттыруға бағытталған кең ауқымды коммерциялық демеушілік бағдарламасының бір бөлігі болды. DEC 1984 жылдан 1991 жылға дейін осы қайта жаңғыртылған жарыс сериясын демеушілік етті, бұл сонымен қатар алғашқы сериядағы соңғы жарыстың алмаз мерейтойымен сәйкес келді. DEC және Infopress Royal Aero Club Records, Racing & Rally Association-ның тәжірибесіне жүгінді, олар жарыстарды ұйымдастырып, өткізуді қайтадан өздеріне алды. 1981 жылғы Солент трассасы, 1929 және 1931 жылдардағы Шнайдер Трофей жарыстарының трассасына өте жақын болды және жылдар өте келе өзгерістерге ұшырады. Бұл демеушілік Ұлыбританияда және одан тыс жерлерде мүгедектерге арналған әуе жарыстарының танымалдылығын арттырды, сондай-ақ DEC-тің Ұлыбританиядағы коммерциялық беделін едәуір арттырды. Жарыстың тартымдылығы, оның тарихи байланыстары және жүлде қорының ұсынылуы жарысқа қатысуға ниет білдіргендердің санының артуына себеп болды, нәтижесінде 1985 жылдан бастап іріктеу кезеңдері енгізілді. (1984 жылғы жарысқа 62 қатысушы тіркелді, сол кезде бұл барлық әуе жарыстарының арасындағы ең көп көрсеткіш деп есептелді.) Іс-шара 1986 жылы Йорк герцогы Эндрю мен оның болашақ әйелі Сара Фергюсонның қатысуымен, 1987 жылы BBC телеарнасындағы деректік фильмнің бір бөлігі ретінде, және 1988 жылы ITV телеканалының қайырымдылық акциясының орталық бөлігі ретінде тағы да маңызды жаңалықтарға ие болды. DEC әр жылғы іс-шараға өз клиенттері мен серіктестерін шақырып, ал жалпы жұртшылық серияның өсуімен бірге көрермендер санының артуын байқады. Ұшқыштар үшін бұл жарыс, Король кубогымен бірге, Ұлыбританияның әуе жарысы маусымының ең маңызды оқиғасына айналды және континенттік Еуропадан да қатысушыларды тартты. DEC 1991 жылға дейін жарыстарды демеушілік етуді жалғастырды. Осы уақыттан бері жарысты Royal Aero Club Records Racing and Rally Association Король кубогымен және британдық әуе жарысы чемпионатымен бірге өткізіп келеді. Жарыс өткізілетін жер әр түрлі болғанымен, көбінесе Солент аймағындағы трассада, әдетте жыл сайын қыркүйек айында ұшырылады.

In 1981 the race was revived, no longer for seaplanes and under different rules, by the Royal Aero Club of Great Britain to commemorate the 50th anniversary of Britain's ultimate retention of the Schneider Trophy. The original trophy remained in the Science Museum, a full size replica was cast, and the race opened on a handicapped basis to any propeller–driven landplane capable of maintaining in straight and level flight, and weighing up to Pilots had to have a minimum of 100 hours as pilot in command, and a valid air racing licence. Following that event, the UK subsidiary of US computer company Digital Equipment Corporation (DEC) independently decided to sponsor a long term revival of the Schneider Trophy, with the first race held in 1984, and races held annually, with a few omissions, since then. The idea was submitted by DEC's then UK PR consultancy Infopress as part of a broader commercial sponsorship programme designed to increase DEC's presence in the UK market at that time. DEC sponsored this revived race series from 1984 until 1991, which also marked the diamond jubilee of the final race in the original series. DEC and Infopress turned to the expertise of the Royal Aero Club's Records, Racing & Rally Association which again administered and ran the actual races. The 1981 Solent course, itself a close approximation of the original 1929 and 1931 Schneider Trophy courses over the Solent, was also used and adapted from year to year. This sponsorship had a profound effect on the awareness and popularity of handicapped air racing in the UK and further afield, as well as markedly increasing DEC's commercial profile in the UK. The appeal of the race, its historic connections, and the fact that prize money was now on offer, meant that the entry list for the race was large enough to warrant the introduction of heats from 1985 onwards. (There were 62 entrants to the 1984 race, believed at the time to be the largest ever in all forms of air racing.) The event received further boosts in 1986, when it was started by Prince Andrew, Duke of York and his fiancée Sarah Ferguson; in 1987, when the event was featured as one episode in a BBC television documentary series; and in 1988, when it was a central part of that year's ITV Telethon Appeal. DEC invited customers and partners to each year's event as guests, and the general public watched in increasing numbers as the series grew in size and popularity. For the pilots taking part, the event became, along with the King's Cup air race, the highlight of the UK's air racing season, and regularly attracted entrants from continental Europe. DEC continued to sponsor the races until 1991. Since that time, the race has been run by the Royal Aero Club Records Racing and Rally Association along with the King's Cup and the British air racing championship. The venue has varied but is still flown on most occasions around a Solent based course, usually around September of each year.

Танымал мәдениетте

Шнайдер кубогы 1992 жылы түсірілген «Porco Rosso» анимациялық фильмінде жиі еске алынады, тіпті режиссер Хаяо Миядзаки фильмнің антагонисті Дональд Кертисті американдық ұшақ жасаушылар Гленн Кертисс пен Дональд Дуглас есімімен атаған. Арчи Фишердің «Билл Хози» әнінде басты кейіпкер 1927 жылғы Шнайдер Трофи жарысынан аман қалған Supermarine S.5 теңіз ұшағын қайта жасайды. Ән бойында ұшақ, жарыс және кубок туралы айтылады. (Билл Хози және оның көшірмесінің екеуі де нақты тұлғалар. Хози 1985 және 1986 жылдарғы DEC Шнайдер Трофи жарыстарында қатысты, ал DEC оның S.5 көшірмесін қайта жасауға ішінара қаржы жұмсады. Ол 1987 жылдың 23 мамырында Ұлыбританиядағы Корнуолл графтығындағы Майлор қаласының жанында осы көшірмені сынап ұшыру кезінде апатқа ұшырады, бұл сол жылғы DEC Шнайдер Трофи жарысынан бір ай бұрын болды. Хози қаза тапты. Апаттың мән-жайы мен себептері Ұлыбританияның Көлік министрлігінің Аварияларды зерттеу бөлімі жариялаған 1987 жылғы AIB бюллетенінің 9/87 санында жазылған.) «The First of the Few» (1942) фильмінде Лесли Ховард Р.Дж. Митчелл рөлін ойнайды. Фильм Митчеллдің бірнеше Шнайдер Трофиін жеңіп алған теңіз ұшақтарын, содан кейін Spitfire истребителін жасаушы ретіндегі өмірін көрсетеді.