Кіріспе

Терезе жабыны – терезеге арналған жабынның бір түрі. Әртүрлі басқару жүйелеріне ие көптеген терезе жалюзилері бар. Әдеттегі терезе жалюзиі бірнеше ұзын көлденең немесе тік ламельдерден тұрады, олар ағаш, пластик немесе металл сияқты әртүрлі қатты материалдардан жасалған және жалюзи ламельдері арқылы өтетін арқандармен байланыстырылған. Тік жалюзилер ашылып, жабылып, бір жаққа жылжи алатын рельс жүйесімен қозғалады. Терезе жалюзилерін қолмен немесе қашықтан басқару арқылы айналдырып, ламельдері аралап тұрған ашық күйден ламельдері жабысып, жарықтың көп бөлігін тосқан жабық күйге келтіруге болады. Сондай-ақ, ламельдердің орнына бір жұмсақ материалдан жасалған терезе жабындары да бар, олар көлеңке деп аталады. "Терезе жалюзиі" термині терезе жабындарын жалпылама сипаттау үшін де қолданылуы мүмкін. Бұл жағдайда терезе жалюзиіне қатты немесе жұмсақ материалдан жасалған терезе жабындарының барлық түрлері кіреді, мысалы: жалюзи, роликтер, ұяшық көлеңкелер (немесе бал күпері көлеңкелер), ағаш жалюзи, римдік көлеңкелер, стандартты тік және көлденең жалюзилер (венециялық жалюзилер деп те аталады). Ұлыбританияда кейде күн қорғағыштарды жалюзи немесе көлеңке деп атайды.

Панель

Панельді жалюзилер, кейде жапондық жалюзилер деп те аталады, себебі олар жапондық шөджиге негізделген. Бұл жалюзилер тікбұрышты панельдер түрінде болып, рельс бойымен жылжиды. Кез келген мата немесе қағаз қолданылуы мүмкін, алайда шөджи жалюзилерінің 90% жапондық "ваши" қағазын имитациялайтын ақ полиэстерден жасалған.

Ұялы реңктер

Ұялы көлеңкелер немесе ұялы жалюзилер, кейде бал арасының ұясы тәрізді көлеңкелер деп те аталады, ашылғанда ұялы құрылымға ие болатын және жабылғанда өздігінен бүктелетін, ұзын, үздіксіз матадан жасалған терезе жалюзилерінің бір түрі. Мата көбінесе жұмсақ қағаз немесе матаға ұқсас материалдан жасалады және бір ұялы, екі ұялы немесе үш ұялы сияқты әртүрлі құрылымдарда болуы мүмкін. Ұялы жалюзилер ашылғанда ұялы құрылымның ішінде ауаны тұтқындап, терезе беті мен бөлме арасында тосқауыл құрайды. Стандартталған сынақтардың болмауына байланысты, қазіргі уақытта осы жалюзилердің тиімділігін салыстыруға арналған рейтинг жүйесі жоқ. Энергетика министрлігінің (Ұлыбритания) мәліметтері бойынша, үйдің жалпы жылу шығындарының шамамен үштен бірі терезелер мен есіктер арқылы болады. Бұл қыста жылудың жоғалуына және жаздағы немесе ыстық ауаның кіруіне қатысты. Бөлмедегі ауа терезеге тигенде салқындайды немесе жылынады. Конвекция арқылы бұл ауа бөлмеде айналысады. Көлеңкелердегі ұялы пішіндер ауаны тұтқындап, терезе беті мен бөлме арасында тосқауыл құрап, жылудың берілуін азайтады. Дегенмен, көлеңкелер ауаның кіруін толығымен бақылай алмайды. Барлық жалюзилер сияқты, ұялы көлеңкелер де жазда күн сәулесінің мөлшерін азайтуға және ұйықтау үшін бөлмені қараңғылатуға немесе толығымен қараңғытуға мүмкіндік береді. Басқа терезе жабдықтары сияқты, олар да арқанмен көтеріліп, төмендетіледі. Кішкентай балалардың мойынға арқан ілініп қалу қаупін азайту үшін сымсыз ұялы көлеңкелер де қолжетімді. Сонымен қатар, көлеңкенің жоғарғы жағын төмендету және/немесе көлеңкенің төменгі жағын көтеру мүмкіндігі де болуы мүмкін, бұл әдетте "Жоғарыдан төменге, төменнен жоғары" механизмі деп аталады.

Римдік

Римдік көлеңке – күн сәулесін тоқтатуға көмектесетін терезе жалюзиінің бір түрі. Көбінесе жалюзи деп аталғанымен, терезе жабындары саласында олар "көлеңкелер" деп аталады. Ұлыбританияда оларды римдіктер немесе римдік жалюзи деп жиі айтады. Ашылғанда римдік көлеңкелер біркелкі жиналады, ал терезені толығымен жапқанда, бірінің үстіне бірі жабыспай, тегіс болады. Римдік жалюзилерді күн сәулесін толығымен тоқтату үшін арт жағына қараңғы мата тігілген күйінде сатып алуға болады. Дегенмен, жалюзи терезе қаптамасының ішкі жағына орнатылса немесе терезенің айналасындағы қаптамаға орнатылса, көлеңкенің шеттерінен кішкентай жарық сәулесі кіріп тұрады. Роликті жалюзилерге, винил тік жалюзилерге немесе винил көлденең жалюзилерге қолданылатын кейбір маталардан айырмашылығы, римдік көлеңкелер ылғалды орталарға, мысалы, ванна бөлмелеріне немесе ас үй раковинасының үстіндегі терезелерге қоюға қолайлы емес.

Ролик

Роликті жалюзи - бұл терезе жалюзилерінің бір түрі, олар әдетте пластик немесе металл роликке оралған полиэстер матадан жасалады. Ролик сыртқа шығып тұруы немесе раманың ішінде жасырылуы мүмкін, сондай-ақ терезенің үстіне немесе терезе қуысының сыртына орналастырылуы мүмкін. Роликті жалюзині басқару үшін әдетте жалюзидің екі жағында тізбек немесе жіп болады. Тізбекті бір жаққа тартқанда ролик көтеріледі, ал кері жаққа тартқанда төмен түседі. Кейбір өндірушілер екі қабаттама матадан жасалған, кейде қос роликті жалюзилер деп аталатын роликті жалюзилердің нұсқасын да шығарады, бұл терезенің арқылы өтетін жарықты одан да жақсы реттеуге мүмкіндік береді. Әдетте, бір қабаттамасы жеңіл матадан жасалады, оны жарықтың шағылысуын азайту үшін пайдалануға болады, ал екінші қабаттамасы көбінесе қараңғылату қабатын қамтиды, бұл қажет болған жағдайда жарықты толығымен сүзуге мүмкіндік береді.

Венеция тілі

Венециялық жалюзи – бұл қабаттасқан көлденең ламелдерден жасалған терезе жалюзилерінің бір түрі, олар әдетте арқанды тартып төмен түсіріліп, біріктіріледі. Ламелдер әдетте алюминий, пластик немесе ағаш сияқты берік материалдан жасалады және жалюзи ішінде орналасқан сымдар тізбегі арқылы бірдей қозғалады. 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында венециялық жалюзилер кеңселерде жарық пен ауаны реттеу үшін кеңінен қолданылды. АҚШ-та венециялық жалюзилерді қолданған ірі заманауи кешен – 1930 жылдары құрылысы аяқталған Нью-Йорктегі Рокфеллер орталығының RCA ғимараты (Радио Сити ғимараты деп жақсы танымал). Венециялық жалюзилерге жасалған ең ірі тапсырыстардың бірі – Вермонт штатының Берлингтон қаласындағы Burlington Venetian Blind Co. компаниясына жасалған, ол Нью-Йорктегі Эмпайр Стейт Билдинг терезелеріне жалюзилерді жеткізді. 1994 жылы терезе әйнегі панельдерімен біріктірілген венециялық жалюзи дизайнына патент алынды. Бұл жаңа типтегі жалюзилер зақымдану және ластанумен байланысты мәселелерді шешеді. Әдетте, оқшаулағыш әйнектің ішіндегі герметикалық жабындыны сақтау үшін моторды беріліс үшін магниттер қолданылады.

Тік

Көлденең жалюзилерден өзгеше, тік жалюзилерге шаң жиналу ықтималдығы аз, себебі олар тік орналасқан. Олар көтеріліп-түсірілудің орнына қабаттап жылжиды, сондықтан оларды қолдану оңай және жылдам. Олар сырға жылжитын есіктер мен терезелерде ең жақсы жұмыс істейді. 1970 жылдары мата таңдауы шектеулі болды, көбінесе беж немесе ақ түсті мата қолданылды, олар тозуды болдырмау үшін қатайтқышпен нығайтылуы керек еді, бұл ролик жалюзи матасына ұқсас, бірақ қалың тоқыма қолданылды. Тік жалюзилер жалпақ пластиктен (PVC), матадан, рельефті PVC-ден және S-тәрізді ламельдерден жасалды. Заманауи модификация – жоғары және төменгі жиегінде ағаштан жасалған жиекпен ұсыну, кейде ортасында да болады. Олар көбінесе «жапон тік жалюзилері» деп аталады, себебі олар жиі жапондық стильдегі Шоджи жалюзилерімен үйлесімді, бірдей ағаштан жасалған. Тік жалюзилер 1990 жылдары Ұлыбританияда ең танымал болды, содан бері сатылымы төмендеді, себебі жас буын арасында танымалдылығын жоғалтты. Кейбір үйлер мен кеңселердің есіктерінде тұрақты тік жалюзилер орнатылады, олар көбінесе есікті ашық қалдырады. Жалюзидің қозғалысы ауа ағынының өзгеруін немесе кімнің кіріп келе жатқанын білдіруі мүмкін. Бірақ көбінесе олар қалың пластиктен жасалған. Азық-түлік кәсіпорындарының салқындатқыш бөлмелерінде бұл жылудың шығуына кедергі келтіреді. Жылы аймақтарда тік жалюзилер шыбықтар мен басқа да жәндіктердің кіруін болдырмайды. Ұлыбританияның кейбір аймақтарында кеңселерде компьютерлер бар екенін жасыру үшін терезе жалюзилері қолданылады және қарақшыларға қарсы құрал ретінде пайдаланылады.

Басқалар

Терезе жалюзилерінің басқа түрлеріне кіші жалюзилер (әдетте алюминийден жасалған, венециялық стильдегі, өте жіңішке ламелдері бар, көбінесе кең), микро жалюзилер (көбінесе кең), жалюзилер, жақтаулар, бриз-солей және плиселенген жалюзилер жатады.

Материалдар

Жалюзилер әртүрлі материалдардан жасалуы мүмкін; кейбіреулері қымбат, ал кейбіреулері арзан. Арзан жалюзилер көбінесе полиэстерден, алюминийден немесе ПВХ-тан жасалады. Бұл қолжетімді, төмен бағалы, бірақ сонымен қатар берік материалдар. Терезе жалюзиі – терезені жабатын және перделерге ұқсас нәтиже беретін құрал. Жалюзилердің ені мен биіктігі терезеге сәйкес немесе одан сәл үлкен болуы мүмкін – бұл жалюзи терезенің ішкі (Recess) немесе сыртқы (Facefix) бөлігіне орнатылғандығына байланысты (яғни терезенің орнатылған қабырғалық ойығы). Терезе жалюзилерінің жылу эффектісі әртүрлі: олар жазғы күннің ыстығын тоқтатып, қысқы суықты сақтай алады. Бірақ екі жағдайда да, олардың жарық өткізу қабілеті дизайнға байланысты әртүрлі дәрежеде төмендейді. Көптеген жалюзи түрлері жеке өмір мен көлеңке арасындағы тепе-толықтықты қамтамасыз етуге тырысады. Жалюзилер әртүрлі материалдардан және әртүрлі технологиялармен жасалуы мүмкін. Бұл әдетте жалюзидің атауын анықтайды.

Қалпақ

Қалқалар (басқаша "көктем" деп те аталады) матадан жасалған, оралмалы (түтікке; Роликті көлеңкелер), бүктемелі (Римдік көлеңкелер) немесе гармошка тәрізді жоғары көтерілуі мүмкін (Плисселі және Ұяшықты көлеңкелер). Бұл көлеңкелерді жасау үшін мақта, полиэстер, жүн, вискоза және жібек сияқты көптеген маталар қолданылады. Мата жібек немесе тігістелген өрнек болуы мүмкін, бұл матаға әртүрлі текстура береді.

Ағаш жалюзи (Венеция жалюзи)

Ағаш жалюзилер көбінесе венециялық жалюзилер деп аталады. Көптеген көлденең ағаш тілімшелер шнурлы дөңгелектермен біріктірілген, олардың көмегімен тілімшелерді терезенің жоғарғы жағына жинап, көріністі ашуға болады немесе жалюзи арқылы жарық өтетіндей етіп тілімшелерді бұруға болады, сонымен қатар бір деңгейде құпиялылықты сақтайды. Ағаш жалюзилер әртүрлі жабынмен келеді (қолданылатын ағаш түріне байланысты, боялғаннан бастап, еменнің түрлі нұсқаларына дейін) және өлшемдерімен (әрбір тілімшенің еніне қарай, әдетте үш еннің бірінде болады). Ағаш венециялық жалюзилер тік жалюзи түрінде де қолжетімді. Олар көбінесе кеңірек тілімшелерден тұрады және олардың көлденең әріптестері сияқты жұмыс істейді (яғни, терезені ашу үшін жоғары қарай тартудың орнына, тік жиынға жинап бір жаққа тартады).

Пинолеум жалюзилері

Пинолеум жалюзилері көлденең орналастырылған шағын ағаш талдардан жасалады, олар тік жіптермен біріктіріледі. Соның салдарынан, тоқыма тек тік иілгіш болады және ролик түрінде немесе венециялық жалюзи сияқты жасалғаннан кейін жоғары қарай көтерілуі мүмкін. Консерваториядағы жалюзилер көбінесе пинолеумнан жасалады. Малайзияда сыртқы жалюзилерді кейде "чик" деп атайды. Бұл сөзді британдықтар отарлық кезеңде Үндістаннан әкелген.

Жасанды ағаш

Жалған ағаш жалюзилер нақты ағаш жалюзилеріне балама болып табылады. Жалған ағаш кейбір елдерде Пласвуд (пластик және ағаш) деп те аталады. Жасанды материалдар мен табиғи ағаш бөлшектерінен жасалған жалған ағаш, табиғи ағаштан арзан нұсқа болуы мүмкін. Бұл жалюзилер өнімдер жетілген сайын танымал болды, бір уақытта арзандап, көбірек мүмкіндіктерге ие болды, сонымен қатар нақты ағаш сияқты көрінеді. Қазіргі жалған ағаш жалюзилер бұрылуға төзімді, 500-ге дейін УФ сәулеленуге төзуге қабілетті және табиғи ағаш жалюзилерінде кездеспейтін түстерде ұсынылады. Бұрылуға төзімділігінің арқасында жалған ағаш жалюзилер температураның күрт өзгеруі немесе ылғалдылығы жоғары орындарға, мысалы, ванна бөлмелері мен ас үйлерге қолайлы.

Басқа материалдар

Венециялық жалюзилер, көлденең және тік түрлерінде, жасанды түрде жасалған көптеген материалдардан (ағашқа немесе металлға ұқсас немесе қарапайым пластиктен) жасалады. Бұл жалюзилер ылғалдылықтың немесе сумен тікелей жанасудың мәселе тудыруы мүмкін болған орындарға, мысалы, ванна бөлмелері мен ас үйлерге жақсырақ сай келеді. Бұл жалюзилер көбінесе микрожақтаулармен (өте кішкентай немесе одан да кішкентай) ұсынылады. Жақтаулардың кіші болуы терезені толығымен жабу үшін олардың көбірек қолданылуын талап етеді. Консерваториядағы жалюзилер (яғни, бірнеше көлденең шкивтер арқылы төбеге бекітілетін) көбінесе жасанды материалдардан жасалады.

Қауіпсіздік

Шыммен жабылған терезе жалюзилері балалардың мойнына оралып қаза болу қаупін тудырады, 1996 мен 2012 жылдар аралығында АҚШ-та 184 бала осыдан қаза тапты. Терезе жабындарының кері қайтарылуы 1980 жылдан бері қаза болғандар санын едәуір азайта алмады. 1995 жылдан бері балалардың мойнына оралып қаза болу қаупін "азайту" үшін жаңарту жиынтықтары қолданылып келеді, бірақ 1995 жылдан бері балалар осы жиынтықтардың өзіне оралып қаза болған. АҚШ тұтыну өнімдері қауіпсіздігі комиссиясы (CPSC) балалар тұратын немесе баратын жерлерде сымсыз немесе сымы жоқ терезе жабындарының қолданылуын ұсынады. Тік жалюзи сияқты үздіксіз ілмек арқан жүйелері бар терезе жабындары үшін, арқанды қабырғаға берік бекіту және балалардың ілмек арқанға қол жеткізбеуі үшін қабырғаға арқан ілгішін пайдалануға болады. Терезе жалюзилерінің ламелі (жапсырмалары) ламелілерді бұруға, көтеруге немесе төмендетуге мүмкіндік беретін арқандармен байланыстырылған, және олар бос болған жағдайда қауіпті болуы мүмкін. Қосымша сақтық шарасы ретінде, арқан тоқтағыштары дұрыс орнатылып, ішкі көтергіш арқандардың қозғалысын шектеу үшін реттелуі керек.

Көлік жалюзилері

Кейбір көліктерде артқы және артқы жақтағы терезелерге күнперделер орнатылған немесе қосымша жабдықталған. Автокөлік шынысын да қараңыз. Бұл күнперделер көлік құралын және жолаушыларды тікелей күн сәулесінен қорғайды. Көлікті қорғаудың тағы бір кең таралған тәсілі – көлікке арналған көлеңкелер. Арқа және алдыңғы терезелерге арналған көлеңкелер терезенің бетіне жабысып, ашылатын етіп жасалған. Олар пластиктен немесе картоннан жасалуы мүмкін. Көліктің бүйір терезелеріне орнатылатын көлеңкелер әдетте сорғыштар немесе статикалық жабысу арқылы бекітіледі. Қатты матадан және ламельдерден жасалған көлік күнперделерінің орнына арзан, икемді, бүктелетін, сыммен шеңберленген "қою шұлық" сияқты синтетикалық күнперделер келді. Бұл күнперделер көлік иесі көліктің терезесін жеткілікті деңгейде тоналмаған жағдайда немесе күндіз жолаушылар мен жүргізушілерге жеке өмірді сақтау үшін қолданылады. Көптеген коммерциялық ұшақтарда жолаушылар салонында терезе күнперделері бар. Бұл күнперделер әдетте пластиктен жасалады және әдетте рейстер кезінде жабылады. Авиация тарихында алғаш рет Boeing 787 Dreamliner ұшағында терезе күнперделері болмайды – оның орнына, ұшақта осы мақсатқа қызмет ететін терезелерді тоналдырудың жетілдірілген жүйесі орнатылған.