Кіріспе

Көліктің алдыңғы терезесі – көлік құралдарының алдыңғы әйнегі. Ұшақ, автомобиль, автобус, мотоцикл, жүк көлігі, пойыз, қайық немесе трамвайдың алдыңғы әйнегі (солтүстік америкалық ағылшын тілінде "windshield", Канададан басқа британдық ағылшын тілінде "windscreen") – жолаушыларды сыртқы факторлардан қорғай отырып, көру мүмкіндігін қамтамасыз етеді. Қазіргі заманғы алдыңғы әйнектер әдетте ламинатталған қауіпсіздік шынысынан жасалады, бұл арнайы өңделген шыны түрі. Ол әдетте екі қисайған шыны қабаттан тұрады, олардың арасында қауіпсіздік үшін пластик қабат жабыстырылған және терезе жақтауына бекітілген. Мотоциклдердің алдыңғы әйнектері көбінесе жойқын соққыға төтеп беретін поликарбонаттан немесе акрил пластигінен жасалады.

Қолданылуы

Алдыңғы әйнектер көліктің салонындағыларды желден, шаң, жәндіктер және тастар сияқты ұшып келген заттардан қорғайды, сонымен қатар алға қарай аэродинамикалық пішіндес терезе қызметін атқарады. Зиянды ультракүлгін сәулелерді тоқтату үшін ультракүлгін жабын қолданылуы мүмкін. Дегенмен, мұндай қажеттілік көбінесе тумайды, себебі көптеген автомобильдердің алдыңғы әйнектері қауіпсіздікке арналған ламинатталған шыныдан жасалады. UV B сәулелерінің көп бөлігі шынының өзі сіңіріп алады, ал қалған UV B және UV A сәулелерінің көп бөлігі PVB байланыстыру қабатымен сіңіріледі. Мотоциклдерде олардың басты міндеті – жүргізушіні желден қорғау, бірақ автомобильдегідей толыққанды емес. Ал спорттық және жарыс мотоциклдерінде жүргізуші денесімен бірге машинамен үйлесімді оңтайлы аэродинамикалық күйге келгенде, желден қорғау емес, ауа кедергісін азайту маңызды, ал тік отырғанда жүргізуші желдің әсеріне ұшырайды.

Қауіпсіздік

Алғашқы жел әйнектерін қалыпты терезе шынысынан жасаған, бірақ соқтығысу кезінде бұл қауырсын жарақаттарға әкелуі мүмкін еді. Бірқатар соқтығысулар жел әйнектерін күшейтуге себеп болды. Бұған ең айқын мысал – 1917 жылғы Пане мен Форд арасындағы сот ісі, онда Пане кінәлі деп танылды, өйткені ол тек бейсақтықпен жүргізу салдарынан жарақат алған. Олар шынығартылған шынымен алмастырылды және резеңке немесе неопрен тығыздағышымен жақталуы мүмкін болды. Шынығартылған шыны сынғанда көптеген дерлік зиянсыз сынықтарға айналды. Дегенмен, мұндай жел әйнектерді қарапайым тас шағылысы да бұзуы мүмкін еді. "Триплекс" шыныны ламинаттау технологиясы 1911 жылдан бері Францияда, ал 1912 жылдан бері Ұлыбританияда жел әйнектері үшін қолданылып келді. 1913 жылдан бастап кейбір жоғары сапалы американдық автокөлік өндірушілер оны қосымша жабдық ретінде пайдалана бастады, ал 1919 жылдан 1929 жылға дейін Генри Форд өзінің барлық көліктеріне ламинатталған шыныны қолдануды міндеттеді. Қазіргі заманғы, жабыстырылған жел әйнектер көліктің беріктігіне үлес қосады, бірақ инновацияның басты қозғаушы күші тарихи тұрғыдан өткір шыны сынықтарынан жарақат алудың алдын алу қажеттілігі болды. Бүгінгі таңда, дерлік барлық елдерде жел әйнектердің сынған жағдайда да бір бөлік ретінде қалуы талап етіледі, егер олар күшті күшпен тесілмесе. Уретан герметигі күн сәулесіндегі ультракүлгін сәулелерден жел әйнектің жиегіндегі қара нүктелерден тұратын "фрит" деп аталатын жолақ арқылы қорғалады. Қараңғыланған жиек мөлдір жел әйнекке көшу кезінде кішірек нүктелерге айналады, бұл өндірістегі термиялық кернеуді азайтуға көмектеседі. Көліктің артқы көріспе айнасының айналасында да сол қараңғы нүктелердің жолағы кеңейтіліп, күннен қорғайтын көлеңке ретінде қызмет етеді. Жаңбырлы күндері ұшақтардың жел әйнектеріндегі судың сынуы ұшқыштарды олардың нақтыдан гөрі биікке ұшып бара жатқандай сезінуге алып келуі мүмкін, себебі көрініс горизонт төмендеп көрінеді. Бұл ұшу-қону жолағын қате түсіруге және қауіпсіздікке қауіп тудыруы мүмкін.

Басқа аспектілер

Көптеген елдерде заңдар көліктердің алдыңғы әйнектерінде тым қою реңкті шыныны пайдалануға шектеу қояды; әдетте, заңдар рұқсат етілген реңктің ең жоғары деңгейін белгілейді. Кейбір көліктерде күн сәулесінің шағылысуын азайту үшін алдыңғы әйнектің жоғарғы бөлігіне күңгірттеу шыны орнатылады. Ұшақтардың алдыңғы әйнектерінде мұздың пайда болуын болдырмау үшін қалайы(IV) оксидінің өткізгіш қабаты арқылы электр тогы жіберіліп, жылу тудырылады. 1980 жылдары мен 1990 жылдардың басында Ford көліктерінде "Quickclear" (Еуропада) және "InstaClear" (Солтүстік Америкада) деген атпен енгізілген автомобильдердің алдыңғы әйнектерінде де осындай жүйе қолданылды, онда шынының сыртқы қабатының ішкі жағына өткізгіш металл жалатылды. Басқа шыны өндірушілер ыстық өткізгіш ретінде микрожұқа сымдардың торын пайдаланады, әсіресе кейінгі еуропалық Ford Transit микроавтобустарында. Мұндай жүйелерді көбінесе Jaguar және Porsche сияқты еуропалық автокөлік өндірушілері қолданады. Жылу шынының қолданылуы кейбір навигациялық жүйелердің дұрыс жұмыс істеуіне кедергі келтіруі мүмкін, себебі кіріктірілген металл спутниктік сигналды тосып алады. Радиожиілікті (RF) сигнал металл сымдар немесе қабаттар бойымен өтеді, сондықтан сәулеленудің өте аз бөлігі ғана өте алады. Бұл мәселені сыртқы антеннаны пайдалану арқылы шешуге болады. Ұялы телефондар да проблемаға тап болуы мүмкін; жылу шыны сигналдың бар болғаны 0,001-ін (1‰ немесе мыңнан бірін) өткізеді, ал арматурасы бар бетон қабырға сигналдың 0,100-ге (10% немесе мыңнан жүзін) дейін өткізуі мүмкін.

Терминология

Шырша термині Солтүстік Америкада жиі қолданылады. Шырша термині Ұлыбритания және Австралияда барлық көліктер үшін қалыпты қолданылатын термин. АҚШ-та "windscreen" жел шуын азайту үшін микрофонға орналастырылатын тор немесе көбік қорғанышты білдіреді, ал "windshield" көліктің алдыңғы терезесін білдіреді. Ұлыбританияда бұл терминдер керісінше қолданылады, бірақ көбік қорғаныш көбінесе микрофон қалқаны деп аталады, "windshield" емес. Спорттық немесе жарыс көліктерінде кейде аэроэкрандар болады, олар кішкентай жартылай дөңгелек немесе тікбұрышты шыршалар. Бұлар көбінесе бүктелетін тегіс шыршаның артына жұптап орналастырылады. Аэроэкрандардың биіктігі көбінесе төмен болады. Олар желді бұрып жібергендіктен аэроэкрандар деп аталады. Екі аэроэкраннан тұратын жүйе (көбінесе Бруклендс деп аталады) көне спорттық және классикалық стильдегі заманауи автомобильдерде танымал болды. Сыпырғышсыз шырша – бұл шыршадан қар мен жаңбырды сыпырғышсыз, басқа механизмдер арқылы тазалайтын шырша. Acura TL концепт-автомобилінде алдыңғы әйнекке қысыммен ауа тарататын реактивті соқпақтар орнатылған, сондықтан сыпырғыш қажет емес. Сондай-ақ, бірнеше шыны өндірушілер сыртқы ластануды тебуге арналған наножабындармен тәжірибе жасады, бірақ олардың ешқайсысы әзірге коммерциялық қолдануға енбеді.

Сертификаттау

Алдыңғы әйнекті сертификаттау қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін қажет. Әртүрлі елдерде автокөлік құралдары туралы заңдарға сәйкес келетін әртүрлі талаптар бар, оларды барлық алдыңғы әйнек өндірушілері сақтауы тиіс. Ең танымал сертификаттардың қатарында АҚШ DOT, ЕО ECE, Қытай CCC, Оңтүстік Африка SABS және Үндістан BIS стандарттары бар. Бұл сертификаттар өнімнің қауіпсіздігін, сенімділігін және сапасын тиісті заңнамалық талаптарға сәйкес кезеңдік тексеруден өткізеді.

Тас сынықтары мен жарылудан зақымдалған жерлерді жөндеу

АҚШ Ұлттық алдыңғы әйнектерді жөндеу қауымдастығының мәліметінше, тас салдарынан келген көптеген зақым түрлерін табысты жөндеуге болады. Алдыңғы әйнекті жөндеу мүмкіндігі әрқашан төрт факторға байланысты: зақымның мөлшері, түрі, тереңдігі және орналасқан жері.

Өлшемі мен тереңдігі

Сырлардың жөнделуі рұқсат етілген шектемелерде; ауыр зақымдалған автокөлік әйнегін ауыстыру қажет. Дегенмен, бұл жергілікті заңнамаға байланысты. Егер сызақ панельдің жиегіне дейін жетсе, ол алдыңғы әйнектің құрылымдық тұтастығын бұзады. Ұшақтардың алдыңғы әйнектері осылай жасалған, тіпті сызақ панельдің бүкіл аумағына дейін созылса да, конструкциялық тұтастық фреймде де, әйнектің қабаттарында да бірнеше қауіпсіздік шаралары арқылы сақталады. Бірінші қауіпсіздік шарасы – әйнектің майысуына емес, жарылуына бейім сыртқы қабаттың құрбандығына негізделген.

Түрі

Дөңгелек түйірлер, сызықты жарықтар, жарық сынықтары, кілегейлер, шұңқырлар және жұлдыз тәрізді жарықтар шыныны алмастырмай-ақ жөндеуге болады, бұл кейде алмастырумен байланысты ағып кету немесе жабысу проблемаларының алдын алады.

Тарату

Ламинатталған шыныдан жасалған қалдықтарды көптеген Еуропа елдерінде полигонға тастауға рұқсат етілмейді, себебі Өмір аяқталған көлік құралдары туралы директива (ELV) күшіне енді. Surrey Университеті мен Pilkington Glass жүргізген зерттеулер ламинатталған шыны қалдықтарын ажырату құрылғысына, мысалы, шыныны ұсақтап кесетін және ішкі пленкадан ірі сынықтарды механикалық түрде бөліп алатын вальцовкаға салуды ұсынады. Содан кейін жылу қолданылып, әдетте поливинилбутирал (PVB) болатын ламинациялық пластик балқытылады, бұл шыны мен ішкі пленканы қайта өңдеуге мүмкіндік береді. PVB қайта өңдеу процесі – оны балқытып, жаңа форма берудің қарапайым әдісі. Автомобильдерде қолданылатын қарапайым ламинатталған жел әйнектерін қайта өңдеудің бір жолы, жел әйнегін PVB аралық қабатының балқу температурасынан жоғары қыздырып, сосын шыны қабаттарын бөлуден тұрады. Бұл, негізінен, PVB мен шынының балқу температурасының айырмашылығына байланысты және силикон негізіндегі материалдар сияқты басқа аралық қабаттарға қолданылмайды.