Кіріспе

Эритрит (/ɪ/'/rɪ/θ/rɪ/t/ɒ/l/, /us/t/ɔ/l/, /t/oʊ/l/) – табиғи түрде кездесетін, ахиралды мезо төрт көміртекті қант спирті (немесе полиол) органикалық қосылыс. Ол D немесе L эритрозаның тотыққан түрі және эритрулозаның екі тотыққан түрінің бірі. Тағамдық қоспа ретінде және қантты алмастыру үшін қолданылады. Жүгеріден ферменттер мен ашыту арқылы синтезделеді. Оның формуласы C₄H₁₀O₆, немесе HO(CH₂)₂(CHOH)₂(CH₂OH). Эритрит сахарозадан (үстел қанты) 60–70% тәтті. Алайда, эритрит дерлік калориясыз болып келеді, қандағы қант деңгейіне әсер етпейді және тіс шірігін тудырмайды. Жапондық компаниялар 1990 жылдары эритритті тәттілендіргіш ретінде коммерциялық тұрғыда дамытуды бастады.

Этимология

"Эритрит" атауы грек тіліндегі қызыл түс (эритрос немесе ἐρυθρός) деген сөзден шыққан. Бұл эритрит көбінесе ақ кристалдар немесе ұнтақ түрінде кездеседі және химиялық реакциялар нәтижесінде қызыл түске өспесе де осылай. "Эритрит" атауы эритриннен, оның тотығу кезінде қызыл түске айналатын, тығыз байланысты қосылыстан алынған.

Тарих

Эритрит 1848 жылы шотланд химигі Джон Стенхаус ашқан, ал 1852 жылы алғаш рет бөліп алынған. 1950 жылы ол ашытқымен ферменттелген қара патокада табылған және 1990 жылдары Жапонияда қант спирті ретінде коммерциялық өндіріске енгізілген.

Пайда болуы

Эритрит кейбір жемістерде және ашытылған тағамдарда табиғи түрде кездеседі. Ол сондай-ақ адам дене сұйықтықтарында да болады, мысалы, көздің хрустальдық линзасы, қан сарысуы, плазма, ұрықтық сұйықтық және зәрде. Оны қолдануға болатын сусындар түрлері: кофе, шай, сұйық диеталық қоспалар, жеміс шырындары, газдалған сусындар және хош иісті су өнімдері. Тағамдарға келсек, кондитерлік бұйымдар, печеньелер, үстелге қоятын тәттілендіргіштер және қантсыз шайнамалы жемдер бар.

Қабылдау және шығару

Эритритол қанға жылдам сіңіріледі, ең жоғары концентрациясы екі сағаттан кем уақыт ішінде жетеді; ауызбен қабылданған дозаның басым бөлігі (80-90%) 24 сағат ішінде өзгеріссіз күйде несеппен шығарылады. Бұл орташа салмағы 70 кг ересек адам үшін 35 граммға тең келеді. Бұл ең төменгі шек эритритолдың іш жүректік әсерінен сақтану және ұзаққа созылған эритритолдан туындаған диарея салдарынан электролиттік тепе-теңдіктің бұзылуы сияқты ұзақ мерзімді салдарларды азайту мақсатында белгіленген. АҚШ Тамақ және дәрі-дәрмек басқармасының (FDA) талаптарына сәйкес, оның калориялық құндылығы граммына 0,2 калорияны құрайды (қант және басқа көмірсуларға қарағанда 95% кем). FDA эритритолдың жалпыға танымал қауіпсіз (GRAS) екендігіне қатысты дербес шешім қабылдаған жоқ, бірақ бірнеше тамақ өндірушілер ұсынған эритритолдың GRAS екендігі туралы қорытындыны қабылдады.

Адамның ас қорытуы

Денеде эритрит көбінесе жұқа ішекте қанға сіңіріледі, содан кейін көбінесе өзгермеген күйінде зәрмен шығарылады. Шамамен 10% жуан ішекке өтеді. Эритриттың 90%-ға жуығы үлкен ішекке енбес бұрын сіңіріледі, және эритрит ішек бактерияларымен қорытылмайтындықтан, қалған 10%-ы нәжіспен шығарылады. Көп мөлшерде қабылдағанда құсық, іштің құрқырауы және сулы нәжіс болуы мүмкін. Еркектерде дене салмағының 0,66 г/кг-нан жоғары дозалары, ал әйелдерде 0,8 г/кг-нан жоғары дозалары іш қатуға және жоғары дозаларда (одан астам) диареяға әкелуі мүмкін.

Қандағы қант және инсулин деңгейі

Эритрит қандағы қант деңгейіне немесе инсулин деңгейіне әсер етпейді, демек, диабетпен ауыратын адамдар үшін қанттың тиімді орнына қолданылуы мүмкін.

Ауыз бактериялары

Эритрит тістерге қауіпсіз, оны ауыз бактериялары қорыта алмайды, сондықтан тіс шілуге себеп болмайды. Эритрит глюкозаны ашытқы немесе басқа саңырауқұлақтармен ашыту арқылы өндіріледі. Гендік инженерия арқылы алынған Yarrowia lipolytica ашытқысының мутантты түрі ферментация арқылы эритрит өндіру үшін жақсартылған, бұл үшін глицерин көміртек көзі ретінде және өнімділікті 62%-ға дейін арттыру үшін жоғары осмостық қысым қолданылады.

Ерітінді температурасы

Эритрит суға ерігенде күшті салқындату әсерін (эндотермиялық, немесе оң еріту жылуы) береді, бұл әсер көбінесе минт дәмдерінің салқындату әсерімен салыстырылады. Салқындату әсері эритрит суға бұрыннан ерімеген кезде ғана байқалады, мұндай жағдай эритрит қосылған глазурь, шоколад, шайнамалы желім немесе қатты кәмпиттерде кездесуі мүмкін. Эритриттың салқындату әсері ксилитолға өте ұқсас және барлық қант спирттерінің арасындағы ең күшті салқындату әсерлерінің бірі. Эритриттің 18 °C температурадағы pKa көрсеткіші 13,903-ке тең.

Биологиялық қасиеттері

2014 жылғы зерттеуге сәйкес, эритритол жеміс шыбын-шіркейіне (Drosophila melanogaster) улы инсектицид ретінде әрекет етеді, оның қозғалыс қабілетін нашарлатып, тіпті қоректік қанттар жеткілікті болған жағдайда да өмір сүру ұзақтығын қысқартады. Эритритол Brucella spp. түрлері үшін басымдықпен қолданылады. Ешкі, сиыр және шошқаның плацентасында эритритолдың болуы осы жерлерде табылған Brucella бактерияларының жинақталуын түсіндіру үшін ұсынылған.

Синонимдер

19-шы және 20-шы ғасырдың басында эритритол үшін бірнеше синонимдер қолданылды: эритрол, эритрит, эритоглицин, эриглюцин, эритроманнит және фицит. Зероз – эритритолдың тауарлық атауы.