Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Глюкоза және фруктоза сияқты қарапайым қанттар.
Simple sugars such as glucose and fructose
Моносахаридтер (грекше monos – бір, sacchar – қант) қарапайым қанттар деп те аталады, бұл қанттың ең қарапайым түрі және барлық көмірсулар құралатын негізгі бірліктер (мономерлер). Қарапайым тілмен айтқанда, бұл көмірсулардың құрылымдық бірлігі. Олар әдетте түссіз, суда еритін және кристаллды органикалық қатты заттар болып табылады. Атауына қарамастан (қанттар), барлық моносахаридтер тәтті дәмге ие емес. Көптеген моносахаридтердің формуласы (CH2O)x (бірақ бұл формулаға ие барлық молекулалар моносахаридтер емес). Моносахаридтердің мысалдары: глюкоза (декстроза), фруктоза (левулоза) және галактоза. Моносахаридтер дисахаридтердің (сахароза, лактоза және мальтоза сияқты) және полисахаридтердің (целлюлоза және крахмал сияқты) құрылыс блоктары болып табылады. Күнделікті қолданыстағы қанттың өзі глюкоза және фруктоза моносахаридтерінен тұратын дисахарид – сахароза болып табылады.
Monosaccharides (from Greek monos: single, sacchar: sugar), also called simple sugars, are the simplest forms of sugar and the most basic units (monomers) from which all carbohydrates are built. Simply, this is the structural unit of carbohydrates. They are usually colorless, water soluble, and crystalline organic solids. Contrary to their name (sugars), only some monosaccharides have a sweet taste. Most monosaccharides have the formula (CH2O)x (though not all molecules with this formula are monosaccharides). Examples of monosaccharides include glucose (dextrose), fructose (levulose), and galactose. Monosaccharides are the building blocks of disaccharides (such as sucrose, lactose and maltose) and polysaccharides (such as cellulose and starch). The table sugar used in everyday vernacular is itself a disaccharide sucrose comprising one molecule of each of the two monosaccharides glucose and fructose.
Хаворт проекциясы
Циклдік моносахаридтің стереохимиялық құрылымын Хаворт проекциясы арқылы бейнелеуге болады. Бұл схемада альдогексозаның пираноза түріндегі α изомерінің аномерлік көміртегіндегі -OH тобы көміртек атомдары жазықтығынан төмен орналасса, β изомерінде -OH тобы жазықтықтан жоғары орналасады. Пиранозалар көбінесе циклогексанға ұқсас кресло тәрізді конформацияны қабылдайды. Осы конформацияда α изомерінің аномерлік көміртегіндегі -OH тобы осьтік позицияда, ал β изомерінің аномерлік көміртегіндегі -OH тобы экваторлық позицияда болады (альдогексоза қанттарын қарастыра отырып).
The stereochemical structure of a cyclic monosaccharide can be represented in a Haworth projection. In this diagram, the α isomer for the pyranose form of a aldohexose has the −OH of the anomeric carbon below the plane of the carbon atoms, while the β isomer has the −OH of the anomeric carbon above the plane. Pyranoses typically adopt a chair conformation, similar to that of cyclohexane. In this conformation, the α isomer has the −OH of the anomeric carbon in an axial position, whereas the β isomer has the −OH of the anomeric carbon in equatorial position (considering aldohexose sugars).