Гавайи төңкерісі: Қауіпсіздік комитетінің тарихы

Кіріспе

Ұйымдастырушылар
басқа қауіпсіздік комитеттері

Қауіпсіздік комитеті, ресми түрде Азаматтық қауіпсіздік комитеті, Аннексия клубының 13 мүшесінен тұрды. Топтың құрамына негізінен американдық тегі бар гавайиліктер мен американдық азаматтар кірді, олар Миссионерлік партияның мүшелері болды, сондай-ақ Гавайи Корольдығында тұратын кейбір шетелдік азаматтар да кірді. Бұл топ 1893 жылдың 17 қаңтарында Гавайи Корольдығын құлатуды жоспарлап, орындады. Топтың мақсаты Гавайиді АҚШ-қа қосып алу болды. Жаңа тәуелсіз Гавайи Республикасы үкіметінің бұл мақсатына президент Гровер Кливленд әкімшілігі кедергі келтірді, және тек 1898 жылы АҚШ Конгресі Гавайидің АҚШ аумағы болып құрылуына қатысты бірлескен қаулыны бекітті.

Құрылу

Қауіпсіздік комитеті Миссионерлік партия мүшелері Тәуелсіз партия кандидаттары ретінде бақырған кезде құрылған басшылық топтан пайда болды. 1884 жылғы сайлауда Миссионерлік партия барлық үміткерлерді Тәуелсіз партияның кандидаттары ретінде тікелей ұсынды. Миссионерлердің Тәуелсіз партия тізіміне енуін қамтамасыз ету үшін 1883 жылдың 14 қаңтарында "Тоғыздық комитет" құрылды, ол Тәуелсіз партияның басшылығын өз мойнына алды. Тоғыздық комитет Миссионерлік партияға берілгендіктен, олардың әлеуметтік және экономикалық көзқарастары Миссионерлік құндылықтарды бейнеледі. Тәуелсіз партия 13 орын жеңіп алды және Гавайи заң шығарушы органында азшылық партиясы болды. 1886 жылғы келесі сайлауларға комитет қайта жиналды, ал мүшелер құрамы өзгергендіктен, олар өздерін "Он үштік комитет" деп атады. Олардың ниеті – Тәуелсіз партияны заң шығарушы органда көпшілік партияға айналдыру еді. Сайлаулардың нәтижесінде тәуелсіздер он орын жеңіп алды, бұл үш орынның таза жоғалуы болды.

Гавай лигасы

1887 жылдың қаңтар айында Он үштік комитет Гавай лигасы деп аталатын құпия қоғам құрды. Ресми жазбалар сақталмаған, бірақ Лоррин А. Терстон (американдық миссионерлер Аса Терстон мен Лоррин Эндрюстің немересі) топтың конституциясын жазды. Топты заңгерлер мен кәсіпкерлер басқарды, олардың көпшілігі тума емес, жергілікті емес, АҚШ азаматтары еді. Жыл бойы мүшелік саны өсті, соның ішінде кейбір неміс және британдық азаматтар, тіпті бірнеше жартылай гавайиліктер де болды. Саясаткерлер партиясының атын «Миссионерлік» емес, «Реформалық» деп өзгерткенімен, көптегендер монархияны реформалаумен ғана шектелмей, Америка Құрама Штаттарының бір бөлігі болуды қалады. Сондықтан Гавай лигасы «Аннексия клубы» деп те аталды, бірақ бұл атау көпшілікке жарияланбады. Гавай лигасы Гонолулу атқыштар отрядын бақылауына алды. Шамамен 200 қарулы жергілікті (тума емес) ер адамнан құралған бұл отряд, ынталы аннексионист Волни В. Эшфордтың басшылығымен күресті. Уилсон өзінің адамын қарсыласуға жинауға кірісті. Уилсон мен Корольдік үй күзетінің капитаны Сэмюэл Ноулейн 496 адамнан тұратын күш жинап, оларды королеваны қорғау үшін дайын тұрды. Революция 17 қаңтарда Гонолулу атқыштар отрядына қару-жарақ тасымалдаған вагонды тоқтатуға тырысқан полицей атып жараланған кезде басталды. Қауіпсіздік комитеті атыс салдарынан үкіметтік күштердің сөз байластырушыларды ұстап, төңкерісті басталуына бөгет қоя алатынынан қорқып отырды. Атқыштар отряды ʻИолани сарайының қарсысындағы Алиʻиолани үйін басып алып, королеваның жауабын күтті. Осы оқиғалар орын алғанда, Қауіпсіздік комитеті Гонолулудағы американдықтардың қауіпсіздігі мен мүлкіне алаңдаушылық білдірді. АҚШ үкіметінің министрі Джон Л. Стивенс, Қауіпсіздік комитетінен соғыспайтын американдықтардың өмірі мен мүлкіне төнген қауіп туралы естіп, олардың өтінішін қабылдады және Бостоннан АҚШ теңізшілерінің ротасын, сондай-ақ АҚШ теңізшілерінің екі ротасын шақырып, 1893 жылдың 16 қаңтарында Патшалыққа келіп, АҚШ елшілігінде, консулдықта және Арион залында орналасуын қамтамасыз етті. Гонолулу портындағы «Бостон» кемесінен 162 теңізші мен жауынгер жағаға шықты, олар жақсы қаруланған, бірақ бейтарап болуға бұйрық алды. Теңізшілер мен жауынгерлер сарай аумағына кірмеді немесе ғимараттарды басып алмады, тіпті бір оқ та атпады, бірақ олардың қатысуы роялист қорғаушыларын қорқытты. Тарихшы Уильям Расс: «Кез келген соғыстың алдын алу туралы нұсқау монархияның өзін қорғауына мүмкіндік бермеді» деді. Королеваның өз халқы үшін «жауынгер күштерінің кез келген қақтығысынан және мүмкін өмір шығындарынан» аулақ болу қалауынан және кеңесшілер мен достарының ықпалынан кейін, королева өз күштеріне капитуляциялауға бұйрық берді. Гонолулу атқыштар отряды үкіметтік ғимараттарды басып алып, Корольдік гвардияны қарусыздандырып, Уақытша үкімет жариялады. Қауіпсіздік комитеті 17 қаңтарда төрағасы Генри Э. Купердің Иолани сарайының алдында жиналған көпшілікке оқыған келесі жарлықты шығарды: «Біріншіден, Гавай монархиялық үкімет жүйесі осымен жойылды. Екіншіден, Америка Құрама Штаттарымен одақ шарттары келісілгенге дейін әрекет ететін мемлекеттік істерді басқару және қоғамдық бейбітшілікті сақтау үшін Уақытша үкімет құрылады». Гавай лигасы АҚШ-қа шақыру және аннексияны ілгерілету үшін американдық туды ресми түрде қабылдады. 1893 жылдың 17 қаңтарында Стивенс туды ʻИолани сарайына көтерді. Кейін Джеймс Х. Блоунт АҚШ бақылауға алғандығы туралы жалған болжамды таратуы үшін сәуір айында туды төмен түсірді.

In January 1887 the Committee of Thirteen formed a secret society called the Hawaiian League. No official records were kept, but Lorrin A. Thurston (the grandson of American missionaries Asa Thurston and Lorrin Andrews) drafted the group's constitution. The group was headed by an executive committee of lawyers and businessmen mostly of non aboriginal non indigenous naturalized United States citizens. Membership grew through the year, including some German and British citizens, and a few part Hawaiians. Although the politicians changed the name of their party from "Missionary" to "Reform", many wanted to become part of the United States, not just reform the monarchy. This was why the Hawaiian League was also called the Annexation Club, although not often in public. The Hawaiian League came into control of the Honolulu Rifles. Made of about 200 armed local (non native) men, who fought under the command of enthusiastic annexationist Volney V. Ashford. Wilson began to collect his men for the confrontation. Wilson and Captain of the Royal Household Guard, Samuel Nowlein, had rallied a force of 496 men who were kept at hand to protect the Queen. The Revolution ignited on January 17 when a policeman was shot and wounded while trying to stop a wagon carrying weapons to the Honolulu Rifles. The Committee of Safety feared the shooting would bring government forces to rout out the conspirators and stop the coup before it could begin. The Rifles garrisoned Ali'iolani Hale across the street from ʻIolani Palace and waited for the Queen's response. As these events were unfolding, the Committee of Safety expressed concern for the safety and property of American residents in Honolulu. United States Government Minister John L. Stevens, advised about these supposed threats to non combatant American lives and property by the Committee of Safety, obliged their request and summoned a company of uniformed U. S. Marines from the Boston and two companies of U. S. sailors to land on the Kingdom and take up positions at the U. S. Legation, Consulate, and Arion Hall on the afternoon of January 16, 1893. 162 sailors and marines aboard the USS Boston in Honolulu Harbor came ashore well armed but under orders of neutrality. The sailors and marines did not enter the Palace grounds or take over any buildings, and never fired a shot, but their presence served to intimidate royalist defenders. Historian William Russ states, "the injunction to prevent fighting of any kind made it impossible for the monarchy to protect itself." Due to the Queen's desire "to avoid any collision of armed forces, and perhaps the loss of life" for her subjects and after some deliberation, at the urging of advisers and friends, the Queen ordered her forces to surrender. The Honolulu Rifles took over government buildings, disarmed the Royal Guard, and declared a Provisional Government. The Committee of Safety issued the following proclamation, read aloud on January 17 by its chairman Henry E. Cooper to a large crowd assembled in front of the royal residence Iolani Palace:

"First – The Hawaiian monarchial system of government is hereby abrogated. Second – A Provisional Government for the control and management of public affairs and the protection of public peace is hereby established, to exist until terms of union with the United States of America have been negotiated and agreed upon". The Hawaiian League unofficially adopted the American Flag to appeal to the US and promote annexation. The flag was raised over ʻIolani Palace by Stevens on January 17, 1893. The flag was eventually lowered by James H. Blount that April for spreading a false presumption that the US had taken control.

Халықаралық жауап

Төңкеріс кезінде Жапон императорлық әскери-теңіз флотының канонерлік қайығы «Нанива» Перл-Харборға тоқтаған болатын. Кейіннен Цусима шайқасындағы жапондық соғыс кемелері флотына қолбасшылық еткен, қайықтың командирі Хейхачиро Того, Уақытша үкіметтің Корольдік туын түсіру туралы талабына келіспеді, бірақ кейін Жапон үкіметінің бұйрығымен туды төмендетті. Гонолулудағы барлық басқа халықаралық елшіліктермен бірге, Жапонияның Бас консулы Субуро Фуджи Уақытша үкіметті монархияның заңды жаңарушысы деп дереу мойындады. Гавайиде дипломатиялық өкілдігі бар барлық үкіметтер, АҚШ-ты қоса алғанда, төңкерістен кейін 48 сағат ішінде Уақытша үкіметті мойындады, бірақ АҚШ үкіметінің мойындауы және одан әрі жауабы жоғарыдағы «Америкалық жауап» бөлімінде толық сипатталған. Жаңа Уақытша үкіметті мойындаған елдердің қатарында Чили, Австро-Венгрия, Мексика, Ресей, Нидерланды, Германия, Швеция, Испания, Жапония, Италия, Португалия, Ұлыбритания, Дания, Бельгия, Қытай, Перу және Франция болды. 1894 жылдың 4 шілдесінде Гавайи Республикасы жарияланғанда, Гавайимен дипломатиялық қатынасы бар барлық елдер дереу мойындады, тек Ұлыбритания қараша айында жауап берді.

Тоғыздық комитеті

Джозеф Б. Атертон
Уильям Р. Касл
Санфорд Б. Доул
Уильям В. Холл (1841–1910) Осы баспагер әкесі Эдвин Оскар Холлдың іскерлік серіктесі
Джеймс А. Хоппер (1831–1900)
Питер С. Джонс
Генри В. Мист (1833–1895)
Джон Х. Пати
Уильям О. Смит