Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1893–1894 жылғы төңкерістен кейінгі үкімет
1893–1894 post coup government
Гавайидің Уақытша үкіметі (қысқ. : P. G.; Гавайи тілінде: Aupuni Kūikawā o Hawaiʻi) 1893 жылдың 17 қаңтарында Гавайи корольдігін құлатудан кейін, Генри Э. Купер төрағалығымен және бұрынғы судья Санфорд Б. Доулдың Гавайи президенті ретінде тағайындалуымен 13 мүшелі Қауіпсіздік комитеті тарапынан жарияланды. Бұл үкімет, патшайым Лилиуокалани құлатылғаннан кейін Гавайи Корольдігін уақытша үкімет ретінде алмастырды және 1894 жылдың 4 шілдесінде Гавайи Республикасы құрылғанға дейін өмір сүрді.
The Provisional Government of Hawaii (abbr. : P. G.; Hawaiian: Aupuni Kūikawā o Hawaiʻi) was proclaimed after the overthrow of the Hawaiian Kingdom on January 17, 1893, by the 13 member Committee of Safety under the leadership of its chairman Henry E. Cooper and former judge Sanford B. Dole as the designated President of Hawaii. It replaced the Kingdom of Hawaii after the overthrow of Queen Liliuokalani as a provisional government until the Republic of Hawaii was established on July 4, 1894.
Уақытша үкімет
Гавай Корольдігінің құлатылуынан кейін төңкерілгендер уақытша үкімет құрып, Гавайиді АҚШ-қа жылдам қосып алуға кірісті. Уақытша үкімет Лоррин А. Турстонды қоса алған комиссияны АҚШ-қа жіберіп, президент Бенджамин Харрисонмен келісімшарт жасасты, ол дереу АҚШ Сенатына бекітуге жіберілді. Осы уақытта ханшайым Виктория Кайулани Вашингтонға монархиялық тарапты қолдау үшін және төңкерілген биліктің заңсыз екенін айтып, қарсы науқан жүргізуге келді. 1893 жылғы наурыз айында президент Гровер Кливленд билікке келгеннен кейін, өзі империализмге қарсы болғандықтан, келісімшарттан бас тартып, Гавай монархиясының құлатылуына байланысты жағдайды Конгресс тергеуге жіберді. Комитеттің ресми баяндамасын алғаннан кейін (сол шілдеде) Кливленд АҚШ заңсыз әскери күш қолданғанын және Лилиуокалани патшайымын қызметіне қайта орнату қажеттігін мәлімдеді. Санфорд Доул Кливлендтің талаптарын қабылдамағаннан кейін Кливленд бұл мәселені Конгресске жіберді, ал АҚШ Сенаты бейресми тергеу жүргізіп, Морган баяндамасымен аяқталды, ол АҚШ-тың төңкеріске қатысқандығын толығымен жоққа шығарды. Бұл комиссияның қорытындылары ұсынылғаннан кейін Кливленд өз позициясын қайталады және уақытша үкіметті де-факто да, де-юре де емес деп сынады.
Following the overthrow of the Kingdom of Hawaii, the coup leaders established the Provisional Government and set out to effect Hawaii's speedy annexation by the United States. The provisional government sent a commission including Lorrin A. Thurston to the U. S. and negotiated a treaty with President Benjamin Harrison that was quickly sent to the U. S. Senate for approval. At the same time Princess Victoria Kaiulani was in Washington D. C. to campaign for the monarchist side and against the coup, which she decried as illegal. Shortly after assuming office in March 1893, President Grover Cleveland, himself an anti imperialist, withdrew the treaty and ordered a congressional investigation into the events surrounding the overthrow of the Hawaiian monarchy. After receiving the committee's official report (that July), Cleveland stated that the U. S. had unlawfully used military force and called for the reinstatement of Queen Liliuokalani. The matter was referred by Cleveland to Congress after Sanford Dole refused Cleveland's demands, and the U. S. Senate held an unofficial investigation, culminating in the Morgan Report, which completely rejected that there had been any U. S. involvement in the overthrow. After the findings of this committee were submitted, Cleveland reiterated his position, and denounced the Provisional Government as being neither de facto or de jure.
Гавай армиясы
Монархия құлатылғаннан кейін 1893 жылдың 27 қаңтарында әскери құрама құрылды және полковник Джон Харрис Сопердің басқаруына берілді. Бұл әскер төрт ротадан тұрды: үш ұлттық гвардия ротасы және бір әскер ротасы. Ұлттық гвардия роталары: Чарльз В. Зиглер басқарған этникалық неміс еріктілерінен құралған А ротасы; Хью Ганн басқарған Гонолулу атқыштарынан құралған Б ротасы; Джозеф М. Камара басқарған этникалық португал еріктілерінен құралған С ротасы. Тұрақты әскер – Джон Гуд басқарған, Б ротасы сияқты Гонолулу атқыштарынан құралған D ротасы. Әскери Гавайидің Уақытша үкіметінің кезінде белсенді болды, 1893 жылы оба соғысында және Гавайи Республикасында қолданылды, сондай-ақ 1895 жылы Гавайиде болған қарсы төңкеріс кезінде қайтадан белсенділікке түсті. 1898 жылы Гавайинің АҚШ территориясына қосылғаннан кейін, роталар Армия Ұлттық гвардиясы жүйесіне енді және Гавайи Армия Ұлттық гвардиясының құрамына кірді.
Following the overthrow of the monarchy a military was formed on January 27, 1893, and put under the command of Colonel John Harris Soper. This military consisted of four companies: three national guard companies and one regular army company. The national guard companies were: the A Company made up of ethnic German volunteers, commanded by Charles W. Zeigler; B Company made up of members of the Honolulu Rifles, commanded by Hugh Gunn; and C Company made up of ethnic Portuguese volunteers, commanded by Joseph M. Camara. The regulars were D company made up, like B Company, from the Honolulu Rifles, commanded by John Good. The military was active under the Provisional Government of Hawaii where they were activated in the Leprosy War in 1893 and the Republic of Hawaii and were again activated during the 1895 Counter Revolution in Hawaii in 1895. After Hawaii was annexed becoming the Territory of Hawaii in 1898, the companies entered the Army National Guard system and became part of the Hawaii Army National Guard.
Үйдің алдыңғы жағы
Жаңа басшылықтың кезінде Үкімет шектеулерді күшейтті, оның ішінде қытай иммигранттарына азаматтықтан бас тарту да болды. Гавайи білім беру департаменті гавай тілін жоғалып кетуге шама келдіріп, оның орнына ағылшын тілін қолдады. Олар сондай-ақ, Байонет конституциясы бойынша 14 000-нан 4 000 адамға дейін дауыс беру құқығын шектеді, олардың көп бөлігі – шамамен 100 000 халқы бар елдегі биліктегі саясаткерлер. Джеймс Хендерсон Блоунт осы сайлаушылар мен халық арасындағы пропорционалдықсыздық туралы өз есебінде, "Блоунт есебінде" пікір білдірді. Басты анексия жақтастарының куәлігіне сәйкес, егер анексия мәселесі халықтың тікелей дауысына ұсынылса, оқып-жазуды білмейтін барлық адамдар (шетелдіктерден басқа), Австралиялық дауыс беру жүйесіне сәйкес, алынып тасталса, анексия жеңіліске ұшырар еді.
Under the new administration the Government was made more restrictive, including denying citizenship to Chinese immigrants. The Hawaii Department of Education drove the Hawaiian language to near extinction in favor of English. They also restricted voting from 14,000 under the Bayonet Constitution to 4,000 people, most of them politicians in power of the population of approximately 100,000. James Henderson Blount would comment on this disproportion of voters and population in his report Blount Report. The testimony of leading annexationists is that if the question of annexation was submitted to a popular vote, excluding all persons who could not read and write except foreigners (under the Australian ballot system, which is the law of the land), that annexation would be defeated.
Блоунт тергеуі
Лилиуокаланиді құлатудан кейін Уақытша үкіметтің бірінші міндеті, Лоррин А. Турстон Вашингтонға Конгресспен аннексия туралы келіссөздер жүргізу үшін барған кезде, уақытша үкімет құру болды. Бір топ ханшайым Кайлуниге билікті беруді ұсынды, ал Қауіпсіздік комитеті құратын орган регенттік үкімет ретінде әрекет ете алатын еді. Бірақ ханшайым аралдардан кеткен соң, бұл ұсыныс дереу қабылданбады. Уақытша үкіметке ауыр соққы тиді, себебі Гавайиді аннексиялауды қолдаған АҚШ президенті Бенджамин Харрисон Ақ үйден қуылды. Империализмге қарсы Гроввер Кливленд президент болып сайланды және бірден аннексия шартын тоқтатуға кірісті. Кливленд президенттік таққа отырғанға бір ай бұрын Лоррин А. Турстон Конгресспен аннексия шартын ратификациялауға дайындалып жатқанда келісімге келген еді. Кливленд, түрмеде отырған әпкесі үшін ханшайым Кайлунидің тілегін естіп, келісімді кері қайтарып алды және мәселені тергеуді бастады. Кливленд Джеймс Хендерсон Блоунтты Маконнан, Джорджия штатынан, Гавайи комиссары және министрі етіп тағайындады. Оның басты міндеті Лилиуокалани үкіметінің құлатылуын тергеу болды. Блоунт өз баяндамасында төңкеріске АҚШ-тың Гавайидегі министрі Джон Л. Стивенс көмектескенін, ол USS Boston кемесінен әскерлерді түсіруге бұйрық бергенін жазды. Блоунттың баяндамасына сүйене отырып, Кливленд Кентукки штатының Альберт Сидни Уиллисін Гавайидегі министр ретінде Хонолулуға құпия нұсқаулармен жіберді. Уиллис бастапқыда патшайымнан қолдау алмады, бірақ Лилиуокалани ұзақ уақыттан кейін кешірім беруге уәде берді. Сол уәдені алғаннан кейін Уиллис Уақытша үкіметті таратуды және монархияны толыққанды қайта орнатуды ресми талап етті. Бірақ сол кезде Кливленд бұл мәселені Конгресске жібергенін ол білмеді. Талапты шындыққа жақын деп есептеген Санфорд Б. Доул 1893 жылғы 23 желтоқсанда Уиллиске Уақытша үкіметтің билігін құлатылған патшайымға беруден бас тартатынын жазбаша түрде хабарлады.
The first order of business for the Provisional Government after the overthrow of Liliuokalani was to form an interim government while Lorrin A. Thurston was in Washington, DC, to negotiate annexation with Congress. One group proposed the assumption of power of Princess Kaʻiulani while a body formed by the Committee of Safety could act as a regency government. With the physical absence of the princess from the islands, the proposal was immediately struck down. The Provisional Government was dealt a huge blow when United States President Benjamin Harrison, who was supportive of the annexation of Hawaii, was voted out of the White House. Grover Cleveland, an anti imperialist, assumed the presidency and right away worked to stop the treaty of annexation. Just a month before Cleveland became president, Lorrin A. Thurston had struck a deal with Congress as it prepared to ratify a treaty of annexation. Cleveland, having heard the appeals of Princess Kaʻiulani on behalf of her imprisoned aunt, withdrew the treaty and launched an investigation of the matter. Cleveland appointed James Henderson Blount of Macon, Georgia, as Commissioner Paramount and Minister to Hawaii. His chief mission was to investigate the overthrow of Liliuokalani's government. Blount concluded in his report that the overthrow had utilized the aid of the John L. Stevens, United States Minister to Hawaii who ordered the landing of troops from the USS Boston. On the basis of Blount's report, Cleveland sent Albert Sydney Willis of Kentucky to Honolulu as Minister to Hawaii with secret instructions. Willis, initially rebuffed by the queen, obtained Liliuokalani's promise to grant an amnesty after a considerable delay. After securing that promise, Willis made a formal demand for the dissolution of the Provisional Government and complete restoration of the monarchy, although unbeknownst to him by that time it was too late since Cleveland had already referred the matter to Congress. Taking the demand at face value, on December 23, 1893, Sanford B. Dole sent a reply to Willis flatly refusing to surrender the authority of the Provisional Government to the deposed queen.
Гавай Республикасы
Морган баяндамасы мен АҚШ-тың Гавайи істеріне араласпау саясатын бекіткен Турпи резолюциясынан кейін Лоррин А. Турстон және Гавайидің Уақытша үкіметі конституциялық конвент шақырып, Гавайи Республикасын құрды. Бұл үкімет 1898 жылы Ньюлендс резолюциясы арқылы АҚШ Гавайиді аннексиялағанға дейін билікті сақтап тұрды.
Following the Morgan Report, and the Turpie Resolution which stated a policy of non interference in Hawaiian affairs by the U. S., Lorrin A. Thurston and the Provisional Government of Hawaii convened a constitutional convention and established the Republic of Hawaii. This government maintained power until the U. S. annexed Hawaii in 1898 with the Newlands Resolution.