Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гавай саясаткері
Hawaiian politician
Лоррин Эндрюс Турстон (31 шілде 1858 – 11 мамыр 1931) – американдық гавайилік заңгер, саясаткер және кәсіпкер. Турстон американдық идеялармен жетекшілік етілген Хавай Республикасымен Хавай Корольдығының құлатылуына себеп болған төңкерісте маңызды рөл атқарды, нәтижесінде Хавай Королевасы Лилиуокалани тақтан алынды. Ол "Pacific Commercial Advertiser" газетін шығарды (қазіргі "Honolulu Star Advertiser" газетінің алдағысы) және басқа да кәсіпорындарға иелік етті. 1906 жылдан 1916 жылға дейін ол және оның байланыстары гавайилік жанартауларын сақтау үшін ұлттық саябақ құру үшін ұлттық саясаткерлермен лоббилеу жұмыстарын жүргізді.
Lorrin Andrews Thurston (July 31, 1858 – May 11, 1931) was an American Hawaiian lawyer, politician, and businessman. Thurston played a prominent role in the revolution that caused the Overthrow of the Hawaiian Kingdom that replaced Queen Liliuokalani with the Republic of Hawaii, guided by American ideas. He published the Pacific Commercial Advertiser (a forerunner of the present day Honolulu Star Advertiser), and owned other enterprises. From 1906 to 1916, he and his network lobbied with national politicians to create a national park to preserve the Hawaiian volcanoes.
Отбасылық өмір
Ол 1858 жылдың 31 шілдесінде Гавайидің Гонолулу қаласында дүниеге келген. Анасының тарапынан ол тағы бір ерте миссионер, Лоррин Эндрюстің немересі болған. Әкесі Гавайи Корольдігінің өкілдер палатасының спикері болған, бірақ 1859 жылдың желтоқсан айында Лоррин бір жарым жасқа толғанда қайтыс болды. Содан кейін ол анасымен Мауиге көшіп кетті. Ол гавай тілінде еркін сөйлеп, өзіне «Какина» деген гавай есімін қойды. Бір заң фирмасында аудармашы болып жұмыс істегеннен кейін, Вайлуку қант фабрикасында кеңсе қызметкері болып жұмыс істеді. 1881 жылы Гонолулуға оралып, Уильям Оуэн Смитпен заң фирмасын ашты. Ол 1884 жылдың 26 ақпанында Маргарет Кларисса "Клара" Шипманға (Гавайидің Гило қаласынан шыққан миссионер Уильям Корнелиус Шипманның (1824–1861) қызы және кәсіпкер Уильям Герберт Шипманның қарындасы) үйленді. 1888 жылдың 1 ақпанында олардың Роберт Шипман Турстон есімді ұлы дүниеге келді. Маргарет 1891 жылдың 5 мамырында босанғанда қайтыс болды (сонымен бірге нәресте де қайтыс болды). Лоррин Эндрюс Турстон 1931 жылдың 11 мамырында қайтыс болды. 1919 жылы Роберт Турстон Эвелин М. Скоттқа, ал Маргарет Картер Уильям Твигг Смитке үйленді.
He was born on July 31, 1858, in Honolulu, Hawaii. On his mother's side, he was also the grandson of another early missionary, Lorrin Andrews. His father was speaker of the house of representatives of the Kingdom of Hawaii but died when Lorrin was only a year and a half old in December 1859. He then moved to Maui with his mother. He was fluent in the Hawaiian language and gave himself the Hawaiian nickname Kakina. After working as a translator for a law firm and clerk at the Wailuku Sugar Company, he attended law school at Columbia University. He returned to Honolulu in 1881 and became partners in a law firm with William Owen Smith. He married Margaret Clarissa "Clara" Shipman (daughter of missionary William Cornelius Shipman (1824–1861) from Hilo, Hawaii, and sister of businessman William Herbert Shipman) on February 26, 1884. They had a son Robert Shipman Thurston on February 1, 1888. Margaret died in childbirth on May 5, 1891 (as did the infant). Lorrin Andrews Thurston died on May 11, 1931. In 1919, Robert Thurston married Evelyn M. Scott, and Margaret Carter married William Twigg Smith.
Жұмыс
Лоррин Турстон Гавайидің саяси және бизнес салаларында маңызды рөл атқарды.
Lorrin Thurston was influential in both the political arena and the business world of Hawaii.
Саясат
Ол әкесінің ізімен 1886 жылы Гавайи Корольдігінің заң шығарушы органының мүшесі болды. Тёрстонға миссионерлердің консервативті көзқарастары мирас болып келді, бұл оны Гавайи патшалығымен және құмар ойындары мен ішімдікке құмар грек қонақ үй иесі Джордж Ликургус сияқты иммигранттармен келіспеушілікке ұшыратты. 1887 жылы Миссионерлік партия атын Реформалық партияға өзгертіп, қатарына кәсіпкерлерді қосты. 1887 жылдың шілдесінде Тёрстон "Байонеттік конституция" деп аталған құжаттың авторы болды, ол Гонолулу атқыштар ротасының қауіп көрсетуімен қабылданып, күшке енгізілді. Ол монарх Калакауаның атқару билігін шектеді. Тёрстон қуатты Ішкі істер министрі болды, ал ағылшын Уильям Лоутиан Грин қаржы министрі тағайындалды, ал Уолтер М. Гибсонның ескі кабинеті таратылды. Дауыс беру құқығы мен заң шығарушы органға мүшелік мүлікке ие болуға негізделгендіктен, бай американдықтар мен еуропалықтардың ықпалы күшті болды. Ол 1890 жылдың 17 маусымына дейін кабинетте қызмет етті, содан кейін оны Чарльз Н. Спенсер алмастырды. 1891 жылы Лилиуокалани патшайым болды және жаңа конституция арқылы билікті өз қолына алуға тырысты. 1892 жылы Тёрстон Аннексия клубына жетекшілік етті, кейін Гавайиді АҚШ-тың бір бөлігі етуді жоспарлаған Қауіпсіздік комитеті атауын алды. 1893 жылы Қауіпсіздік комитеті АҚШ әскерінің қолдауымен Гавайи Корольдігін құлатты, ал құрылған Уақытша үкімет Тёрстонның комитеті бақылауында болды. Тёрстон Вашингтонға комиссия басшылығында барды, ол Бенджамин Харрисонмен Гавайиді аннексиялау туралы келіссөздер жүргізді. Лилиуокалани мен ханшайым Виктория Кайулани да жаңа үкіметтің Гавайи халқының көпшілігінің қолдауына ие еместігін мәлімдеу үшін Вашингтонға сапар шекті. Қару қолданылғаны туралы ақпарат тарағаннан кейін, ұсынылған шартұралы келісім қарсылыққа ұшырап, бекітілмеді. Бір ғасырдан кейін, 1993 жылғы Кешірім қаулысында АҚШ Конгресі АҚШ Теңіз корпусының төңкеріске қатысқандығы үшін ресми түрде кешірім сұрады, және осы мәселе қазірге дейін даулы болып қалуда. 1893 жылдың наурыз айында Гровер Кливленд президент болып, келісімнен бас тартты. Тёрстон тағы бір конституция жобасын жасауға көмектесті, және 1894 жылдың 4 шілдесінде Гавайи Республикасы жарияланды. Ол Санфорд Б. Доулды Республика Президенті лауазымына тағайындады. Вилкокс көтерілісі деп аталған бірнеше сәтсіз көтеріліс халықтан қолдау таппады және осы кезеңде жеңіліске ұшырады. 1897 жылы Уильям Маккинли президент болып сайланды, және Тёрстонның комиссиясы аннексияны іске асыру үшін қайтадан күшпен лоббилеуге кірісті. 1898 жылдың сәуір айында Испан-Америка соғысы Филиппин шайқастарынан кейін Тынық мұхитындағы АҚШ-тың қызығушылығын арттырды. 1898 жылдың шілдесінде аннексия нәтижесінде Гавайи территориясы құрылды, ал Тёрстон саяси лауазымдарынан зейнетке шығып, өзінің жеке бизнесімен айналыса бастады.
He followed his father and became a member of the legislature of the Hawaiian Kingdom in 1886. Thurston inherited the conservative thinking of the missionaries, which put him at odds with Hawaiian royalty as well as immigrants such as Greek hotelier George Lycurgus whose lifestyles were filled with gambling and liquor. The Missionary Party would change its name to the Reform Party in 1887, as it grew to include business owners. In July 1887 Thurston authored what is called the "Bayonet Constitution" because it was imposed under threat by the Honolulu Rifle Company militia. It limited the executive power of the monarch King Kalākaua. Thurston became the powerful Interior Minister, with Englishman William Lowthian Green as minister of finance, as the old cabinet of Walter M. Gibson was ousted. Voting rights and membership of the legislature were based on property ownership, resulting in effective control by wealthy Americans and Europeans. He served in the cabinet until June 17, 1890, when he was replaced by Charles N. Spencer. Queen Liliuokalani became monarch in 1891 and tried to seize more power with a new constitution. In 1892 Thurston led the Annexation Club, later adopting the title Committee of Safety, which planned for making Hawaii a territory of the United States. In 1893 the Committee of Safety was supported by the U. S. Military in an overthrow of the Hawaiian Kingdom, and the resulting Provisional Government of Hawaii was controlled by Thurston's committee. Thurston headed the commission sent to Washington, D. C., to negotiate with Benjamin Harrison for American annexation. Liliuokalani and Crown Princess Victoria Kaiulani also traveled to Washington to claim the new government did not have the support of the majority of the Hawaiian population. As news spread of the force used, the proposed treaty met opposition and was not ratified. A century later in the Apology Resolution of 1993, the U. S. Congress controversially apologized for the involvement of the United States Marine Corps in the overthrow, and the controversy continues to modern times. In March 1893 Grover Cleveland became president, and disavowed the treaty. Thurston helped draft another constitution, and the Republic of Hawaii was declared on July 4, 1894. He appointed Sanford B. Dole to the office of President of the Republic. A series of abortive revolts called the Wilcox rebellions had little public support, and were defeated during this period. In 1897 William McKinley became president and Thurston's commission again lobbied for annexation. The Spanish–American War in April 1898 increased American interest in the Pacific, due to battles in the Philippines. By July 1898 the annexation formed the Territory of Hawaii and Thurston retired from political office to run his business affairs.
Бизнес
1898 жылы ол Pacific Commercial Advertiser газетін (қазіргі Honolulu Advertiser газетінің алдастысы) сатып алды. 1900 жылдан бастап газеттің негізгі иесі және баспагер ретінде ол қант қанаты мен ананас өнеркәсібін дамытуға көмектесті. Ол Гавайи жарнамалық комитетінің (кейін Гавайиге келушілер және конвенциялар бюросы болып өзгерген) төрағасы болды, бірақ хула биін "әдепсіз" және "ұятты" деп санап, оған қарсылық білдірді. Турстон Килауэа жанартауының панорамалық суретін жасатып алды және оны құрлықтағы сапарларында көрсетті, соның ішінде 1893 жылғы Чикаго әлемдік көрмесі мен 1894 жылғы Сан-Францискодағы Калифорния қысқы халықаралық көрмесінде де көрсетті. Ақырында, Турстон өзінің үкіметіне қарсы болған Джордж Ликургуспен келісіп, оған 1902 жылы Вулкан үйін сатты. 1909 жылы ол алғашқы вулканолог, доктор Томас Джаггермен достық қарым-қатынас орнатып, 1912 жылы Гавайи жанартауы обсерваториясын қаржыландыру үшін қаражат жинады. Ол газетін ұлттық саябақ идеясын насихаттау үшін пайдаланды және 1907 жылы аумақтық заң шығарушы органды Халеакала және Килауэаға бару үшін конгрессмендер тобын қаржыландыруға көндірді. Сапар барысында белсенді лава жарықтарының үстінде пісірілген кешкі ас ұйымдастырылды. Ол 1908 жылы Ішкі істер министрі Джеймс Рудольф Гарфилдті, ал 1909 жылы тағы бір конгресс сапарын қабылдады. Ол губернатор Уолтер Ф. Фриарды идеяны қолдайтын резолюцияны ұсынуға көндірді және нақты шекараларды анықтау үшін комиссия құрды. Оның газетінде президент Теодор Рузвельт (Колумбия университетіндегі сыныптасы), табиғатты қорғаушы Джон Мьюр және ықпалды сенатор Генри Кэбот Лоджтың саябақты қолдау туралы жазбалары жарияланды. 1913 жылы ол Гавайи жанартауы ұлттық паркіндегі лава туннелін зерттеді, ол оның құрметіне аталды. Саябақ 1916 жылы құрылды. 1921 жылы мамыр айында ол әжесінің миссионерлік өмірге арналған кітабының екінші басылымын шығарды. Оның естеліктері 1931 жылы қайтыс болғаннан кейін газетімен бірге (Санфорд Доулемен бірге) шектеулі таралымда жарияланды. Газет бизнесін оның ұлы Лоррин Поттер Турстон басқарды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде "жапон" терминін қолдану саясаты әскерилерге ұнады, бірақ жапон текті жергілікті оқырмандарға ұнамады. Соғыстан кейін газет оқырмандарының саны азайды, 1962 жылы Лорриннің немересі Тёрстон Твигг Смит газетті жаулап алып, редакциялық саясатын жұмсартты. 1992 жылы ол Gannett компаниясына сатылды, себебі отбасының келесі буыны газетті басқаруға қызығушылық танытпады. 1966 жылы Пунахоу мектебінде Владимир Оссипофф жобалаған капеллаға 1941 жылғы түлек, екінші дүниежүзілік соғыста жоғалып кеткен Роберт Шипман Турстонның есімі берілді.
In 1898 he purchased the Pacific Commercial Advertiser newspaper (forerunner of the present day Honolulu Advertiser). As principal owner and publisher after 1900, he promoted the sugar and pineapple industries. He headed the Hawaiian Promotion Committee (which evolved into the Hawaii Visitors & Convention Bureau), but objected to the hula which he claimed was "suggestive" and "indecent". Thurston commissioned a cyclorama of Kīlauea which he displayed in his travels to the mainland, including the Chicago World's Columbian Exposition of 1893 and the California Midwinter International Exposition of 1894 in San Francisco. Thurston eventually made peace with George Lycurgus, who had been an insurgent against Thurston's government, and sold him the Volcano House in 1902. He also became friends with early volcanologist Dr. Thomas Jaggar in 1909 and raised money to fund the Hawaiian Volcano Observatory in 1912. He used his newspaper to promote the national park idea and convinced the territorial legislature to fund a group of congressmen to visit Haleakalā and Kīlauea in 1907. The trip included a dinner cooked over active lava vents. He hosted a visit by the Secretary of the Interior James Rudolph Garfield in 1908, and another congressional visit in 1909. He convinced Governor Walter F. Frear to introduce a resolution supporting the idea, and formed a survey team to propose exact boundaries. His newspaper printed endorsements of the park by President Theodore Roosevelt (a classmate at Columbia), conservationist John Muir, and powerful senator Henry Cabot Lodge. In 1913 he explored a lava tube in Hawaii Volcanoes National Park that is named after him. The park was finally formed in 1916. He added a preface and published a second edition of his grandmother's book on early missionary life in May 1921. His memoirs were published in a limited edition (along with those of Sanford Dole) after his death in 1931 by his newspaper. The newspaper business was run by his son Lorrin Potter Thurston, whose policy of using the term "Jap" during World War II pleased the military, but not local readers of Japanese descent. After the war readership declined, until its hostile take over in 1962 by Lorrin's grandson Thurston Twigg Smith who changed to a more moderate editorial line. In 1992 it was sold to Gannett Company as the next generation of the family had no interest in running the paper. In 1966, a chapel at Punahou School designed by Vladimir Ossipoff was named after Robert Shipman Thurston, Jr. of the class of 1941 who disappeared in World War II.
Мұра
Терстонның мұрасы барлық аралдарда сақталған. Оаху аралында Терстон есімі көптеген жерлерде белгі ретінде қолданылады, оның ішінде Пунчбоул ауданындағы Терстон атымен аталатын көше және Пунахоу кампусындағы Терстон еске алу капелласы бар. Сонымен қатар, Үлкен аралдағы Гавай аралдары ұлттық паркіндегі Терстон лава туннелі де бар. 2009 жылғы "Принцесса Кайулани" фильмінде Терстон рөлін Барри Пеппер сомдады.
Thurston's legacy is preserved throughout the islands. On Oahu, the Thurston name serves as a marker in many places, including a street named after Thurston in the Punchbowl neighborhood and the Thurston Memorial Chapel on the Punahou Campus. Others include Thurston Lava Tube at the Hawaii Volcanoes National Park on the Big Island. In the 2009 film Princess Kaiulani, Thurston was portrayed by Barry Pepper.