Кіріспе

Гавай аралының оңтүстік-шығыс жағалауындағы белсенді су асты жанартауы

Камаэхуаканоалоа теңіз тауы (бұрын Лоихи деп аталатын) – Гавай аралының оңтүстік-шығыс жағалауынан орналасқан белсенді су асты жанартауы. Камаэхуаканоалоа – Гавай-Император теңіз тауларының ең жас жанартауы, Камаэхуаканоалоадан солтүстік-батысқа қарай созылған жанартаулар тізбегі. Тынық мұхитындағы Тынық мұхитының белсенді пластина шегін құрайтын көптеген белсенді жанартаулардан айырмашылығы, Камаэхуаканоалоа және Гавай-Император теңіз тауларының басқа жанартаулары ыстық нүктелі жанартаулар болып табылады және ең жақын пластина шекарасынан қашықта пайда болған. Гавай аралдарындағы жанартаулар Гавай ыстық нүктесінен пайда болады, ал тізбектегі ең жас жанартау ретінде Камаэхуаканоалоа – терең су астындағы дамудың алдын ала қорғалу кезеңіндегі жалғыз Гавай жанартауы. Камаэхуаканоалоа шамамен 400 000 жыл бұрын қалыптаса бастады және алдағы 10 000–100 000 жылдың ішінде теңіз деңгейінен жоғары көтеріле бастауы күтілуде. Оның шыңында Камаэхуаканоалоа теңіз тауы теңіз түбінен шамадан артық биікке көтеріледі, бұл оны 1980 жылғы апатты жарылыстан бұрынғы Сент-Хеленс тауынан биік етеді. Камаэхуаканоалоаның көптеген гидротермальдық тетікшелерінің маңында әртүрлі микроорганизмдер қауымдастығы мекендейді. 1996 жылдың жазында Камаэхуаканоалоада 4070 жер сілкінісі тіркелді. Бұл кезде бұл Гавай тарихында тіркелген ең күшті жер сілкінісі болды. Жер сілкінісі теңіз тауының шыңын өзгертті; бір бөлігі, Пеле тетікшелері, толығымен құлап, Пеле шұңқыры деп аталды. 1996 жылғы жер сілкінісінен бері жанартау салыстырмалы түрде белсенді болып келеді және АҚШ Геологиялық қызметі (USGS) тарапынан бақыланады. Гавай теңіз асты геологиялық обсерваториясы (HUGO) 1997 және 1998 жылдар аралығында Камаэхуаканоалоа туралы нақты уақыт деректерін ұсынды. Камаэхуаканоалоаның соңғы белгілі жарылысы 1996 жылы, сол жаздағы жер сілкінісінен бұрын болды.

Атау беру

Камаэхуаканолао деген атау гавайи тілінде "Канолао құдайының жарқыраған баласы" деген мағынаны білдіреді. Бұл атау 19-шы ғасыр мен 20-шы ғасырдың басындағы екі гавайи әнінен (меле) табылды, зерттеулер Бишоп мұражайында жүргізілді. 2021 жылы Гавайи географиялық атаулар жөніндегі кеңесі бұл атауды бекітіп, АҚШ Геологиялық қызметі қабылдады. 1955 жылдан 2021 жылға дейін бұл теңіз асты тауы "Lōʻihi" деп аталды, гавайи тілінде бұл сөз "ұзын" дегенді білдіріп, оның пішінін сипаттайды. Камаэхуаканолаоға жасалған өзгеріс, атаудың гавайи халықтық дәстүрлеріне сәйкес, мәдени тұрғыдан дұрыс болуы үшін жасалды.

Геология

Камаэхуаканолао – Мауна-Лоаның қапталында орналасқан су асты жанартауы, жер бетіндегі ең биік қалқандық жанартау. Бұл Гавайи ыстық нүктесінің Гавайи-Император теңіз таулары тізбегіндегі ең жаңа жанартауы. Ескі Мауна-Лоа мен Камаэхуаканолао шыңдары арасындағы қашықтық шамамен , бұл, сәйкестік бойынша, Гавайи ыстық нүктесінің шамамен диаметрімен бірдей. Камаэхуаканолао үш шұңқыр кратері бар шыңдық аймақтан, шыңнан солтүстікке қарай созылатын ұзын жарылым аймағынан және шыңнан оңтүстік-оңтүстік-шығысқа қарай созылатын ұзын жарылым аймағынан тұрады. Пеле шұңқырының қалың кратер қабырғалары – орташа ені , Гавайи жанартаулық кратерлері үшін ерекше қалың – оның кратерлері бұрын бірнеше рет лавамен толғандығын көрсетеді. 1970 жылға дейін Камаэхуаканолао теңіз түбінің таралуымен қазіргі орнына жеткізілген белсенді емес жанартау деп есептелген. Гавайи астындағы теңіз түбінің жасы 80-100 миллион жыл, ол Шығыс Тынық мұхитының тіктеп тұруында пайда болды, мұхиттың кеңейіп таралу орталығы, онда мантиядан шыққан магмадан жаңа теңіз түбі қалыптасады. Жаңа мұхиттық қабық таралу ортасынан алыстай түседі. 80-100 миллион жыл ішінде Гавайи астындағы теңіз түбі Шығыс Тынық мұхитының тіктеп тұруынан батысқа қарай жылжып, ежелгі теңіз тауларын алып келді. Ғалымдар 1970 жылы Гавайи жағалауында болған жер сілкіністерін зерттегенде, Камаэхуаканолаоның Гавайи-Император теңіз таулары тізбегінің белсенді мүшесі екенін анықтады. Камаэхуаканолао теңіз түбінде шамамен бес градус еңіспен салынған. Оның Мауна-Лоаның солтүстік беті теңіз деңгейінен төмен, ал оңтүстік беті теңіз бетінен төмен. Осылайша, оның солтүстік жағының түбінен өлшенгенде шыңы теңіз түбінен жоғары, бірақ оңтүстік жағының түбінен өлшенгенде биік. Вулканизмнің жалғасуы нәтижесінде Камаэхуаканолаода жаңа арал пайда болады деп күтілуде. Бұл жерде жиі жер көшкіндері болады; жанартаудың өсуі оның беткейлерін тұрақсыздандырды, ал оңтүстік-шығыс беткейінде кең аумақты қиыршықтар жинақталған. Басқа Гавайи жанартауларынан ұқсас қалдықтар жер сілкінісі қалдықтарының Гавайи жанартауларының ерте дамуының маңызды өнімі екенін көрсетеді.

Микроорганизмдер

Желдеткіштер бетінің астында орналасқан және температурасы 10-нан артыққа жетеді. Желдеткіштерден шығатын сұйықтықтардың құрамында жоғары концентрацияда (17 мМ-ге дейін) және Fe (Темір) көп мөлшерде болады, бірақ сульфидтері аз. Төмен деңгейдегі оттегі және pH деңгейі, Камаэхуаканоланың ерекше белгісі – Fe (темірдің) жоғары мөлшерін сақтауда маңызды рөл атқарады. Бұл ерекшеліктер темірді тотықтыратын FeOB бактерияларының өсуіне өте қолайлы орта жасайды. Осы түрлердің мысалы – Марипрофундус феррооксиданс, ол Зетапротеобактериялар класының жалғыз өкілі. Материалдардың құрамы, архея экстремофилдерінің мекені болып табылатын қара түтіншіктерге ұқсас. Екі жыл ішінде байқалған минералдың еріуі мен тотығуы, сульфаттың оңай сақталмайтынын көрсетеді. Желдеткіштердің айналасында әртүрлі микробтық қабаттар қалыптасқан, олар Пеле шұңқырының бетін толығымен жабады. Гавайи теңіз асты зерттеу зертханасы (HURL), NOAA-ның Гавайи және Батыс Тынық мұхиты зерттеу орталығы гидротермальдық жүйелерді бақылап, зерттейді және жергілікті биоқауымдастықты зерттеумен айналысады.

Макроорганизмдер

Камаэхуаканалао маңындағы теңіз фаунасы басқа, аз белсенді таулардағыдай әртүрлі емес. Камаэхуаканалао маңында тіршілік ететін балықтардың ішінде Селебс монах балығы (Sladenia remiger) және Synaphobranchidae тұқымдасының өкілдері бар. Аймақта анықталған омыртқасыз жануарларға гидротермальдық қайнарларға ендемик екі түр, Alvinocarididae тұқымдасына жататын (1995 жылы сипатталған) Opaepele loihi креветкасы және түтікшелік немесе погонофора құрты жатады. 1996 жылғы жер сілкінісінен кейін жүргізілген теңізге батыру барысында креветка мен құртты таба алмады, және бұл түрлерге ұзақ мерзімді әсер еткені белгісіз. 1982-1992 жылдары Гавайи теңіз асты зерттеулер зертханасының суасты кемелеріндегі зерттеушілер Камаэхуаканалао тауы, Джонстон атоллы және Кросс тауының балықтарын суретке түсірді. Камаэхуаканалаода анықталған аз ғана түрлер Гавайиде жаңадан тіркелген, олардың ішінде қауырсынды науа (Chaunax fimbriatus) және Селебс монах балығы бар.