Кіріспе
Чехиядағы тарихи ғимарат Прага сарайы (; ) – Чехия Республикасының президентінің ресми резиденциясы және жұмыс орны қызметін атқаратын Прагадағы сарай кешені. 9 ғасырда салынған бұл қамал Богемия патшаларының, қасиетті Рим императорларының және Чехословакия президенттерінің билік ортасы болып ұзақ жылдар бойы қызмет етті. Сондықтан, "Прага сарайы" немесе жай ғана "Сарай" немесе "Град" терминдері президенттің және оның қызметкерлері мен кеңесшілерінің метафорасы ретінде жиі қолданылады. Богемия тәжінің құндылықтары оның ішіндегі құпия бөлмеде сақталады. Гиннес рекордтар кітабы бойынша Прага сарайы – әлемдегі ең ірі ежелгі сарай кешені, ол шамамен жер аумақты алып жатыр, ұзындығы шамамен болса, ені орташа есеппен -қа жуық. Бұл сарай Прагадағы ең танымал туристік орындардың бірі болып табылады және жыл сайын 1,8 миллионнан астам туристі қабылдайды.
Prague Castle (; ) is a castle complex in Prague, Czech Republic serving as the official residence and workplace of the president of the Czech Republic. Built in the 9th century, the castle has long served as the seat of power for kings of Bohemia, Holy Roman emperors, and presidents of Czechoslovakia. As such, the term "Prague Castle" or simply the "Castle" or "the Hrad" are often used as metonymy for the president and his staff and advisors. The Bohemian Crown Jewels are kept within a hidden room inside it. According to the Guinness Book of Records, Prague Castle is the largest ancient castle in the world, occupying an area of almost , at about in length and an average of about wide. The castle is among the most visited tourist attractions in Prague, attracting over 1.8 million visitors annually.
Премислид қамалы
Қаланың тарихы 870 жылы оның алғашқы қабырғаланған құрылысы – Құдай ана шіркеуінің салынуымен басталды. Әулие Георгий базиликасы мен Әулие Вит базиликасы 10 ғасырдың бірінші жартысында Богемия герцогы Вратислав I және оның ұлы Әулие Вацлавтың билігі тұсында негірленді. Богемиядағы алғашқы монастырь осы қалада, Әулие Георгий шіркеуінің қасында салынды. 12 ғасырда осында роман стиліндегі сарай салынды. Онда табылған 13 ғасырға жататын бірнеше венециялық монеталарды нумизмат Зденка Немешкалова Жирудкова зерттеді.
Ортағасырлық қамал
Богемия королі Оттокар II бекіністерді жақсартты және өкілдік ету мен тұру үшін патша сарайын қайта салды. 14 ғасырда Карл IV билігі кезінде патша сарайы готика стилінде қайта салынды және қамалдың бекіністері нығайтылды. Святой Вит ротондасы мен базиликасының орнында құрылысы басталған алып готикалық шіркеудің салынысы шамамен алты ғасырға созылды. Гусит соғыстары мен одан кейінгі онжылдықтарда қамалға ешкім қоныстанбады. 1485 жылы патша Владислав II Ягеллон қамалдың қайта құрылысын бастады. Патша сарайына Бенедикт Рейт салған үлкен Владислав залы қосылды. Қамалдың солтүстік жағында жаңа қорғаныс мұнаралары да салынды. 1541 жылы болған ірі өрт қамалдың көп бөлігін қиратты. Габсбургтер тұсында Ренессанс стиліндегі бірнеше жаңа ғимараттар салынды. Фердинанд I әйелі Анна үшін жазғы сарай ретінде Белведерді салған. Рудольф II Прага қамалын өзінің негізгі резиденциясы ретінде пайдаланды. Ол өзінің бағалы өнер жинақтарын көрсеткен испан залымен бірге сарайдың солтүстік қанатын салған. 1618 жылы Прагадағы үшінші дефенестрация болды, ол Богемия көтерілісінің бастауы болды. Келесі соғыстар кезінде қамал зақымданып, тозығы жетті. Рудольф II жинағынан көптеген туындылар 1648 жылы Прага шайқасы (1648) кезінде, отыз жылдық соғыстың соңғы әрекеті болған шайқас кезінде шведтер тонады. Қамалдың соңғы ірі қайта құрылысын 18 ғасырдың екінші жартысында императрица Мария Тереза жүргізді. 1848 жылы Фердинанд I тақтан бас тарғаннан кейін, оның жүрегі туысы Франц Иосиф таққа отырды, бұрынғы император Фердинанд I Прага қамалын өз үйі етіп алды.
Президент резиденциясы
1918 жылы қамал жаңа Чехословакия Республикасының президенті Томаш Масариктің резиденциясына айналды. Жаңа патша сарайы мен бақтарды словениялық сәулетші Жоже Плечник жаңартып жасады. Осы кезеңде 1929 жылдың 28 қыркүйегінде Санкт-Витус соборы құрылысы аяқталды. 1936 жылы Плечниктің ізбасары Павел Янактың жетекшілігімен жаңғырту жұмыстары жалғасты. 1939 жылдың 15 наурызында, нацистік Германия Чехия президенті Эмиль Хачаны (келіссөздер кезінде жүрек талмасына ұшыраған) өз елін немістерге беруге мәжбүрлегеннен кейін, Адольф Гитлер Прага қамалында бір түн "жаңа иелігін мақтанышпен қарап" өткізді. Екінші дүниежүзілік соғыста Чехословакияны нацистер басып алған кезде Прага қамалы Богемия мен Моравияның рейхс-протекторы Рейнхард Гейдрихтің штаб-пәтеріне айналды. Халық арасында кең таралған аңыз бойынша, ол өзіне богемиялық тәжді кигендігі айтылады; көне аңыздарда тәжді киген билеуші бір жыл ішінде өлімге ұшырайды делінген. Билікке келгеннен кейін бір жыл өтпей, 1942 жылдың 27 мамырында Гейдрих қамалға бара жатқанда, британдықтардың оқытуымен қаруланған словак және чех қарсылық күштерінің «Антропоид» операциясы кезінде шабуылға ұшырады және бір аптадан кейін жараларынан қайтыс болды. Оның тұңғыш ұлы Клаус келесі жылы жол апатынан қаза тапты, бұл да аңызға сай келді. Чехословакия азат етілгеннен кейін және 1948 жылғы төңкерістен соң, қамал коммунистік Чехословакия үкіметінің кеңселеріне орналасты. 1993 жылы Чехословакия Чехия мен Словакияға бөлінгеннен кейін, қамал жаңа Чехия Республикасының мемлекет басшысының резиденциясына айналды. Масариктің Плечникпен жасағандай, президент Вацлав Гавел Прага қамалын посткоммунистік кезеңде жаңғырту жұмыстарын, әсіресе қамалдың картиналар галереясын жаңартуды Борек Шипекке тапсырды.
Прага сарайының сәулет стильдері
Прага сарайының сәулеті – оның ұзақ және күрделі тарихын көрсететін әртүрлі кезеңдердегі стильдердің бірегей үйлесімі. Сарай ғимараттары соңғы мың жылдықтың көптеген сәулеттік стильдерін ұсынады. Прага сарайына готикалық Әйгүл Витус соборы, роман стиліндегі Әйгүл Георгий базиликасы, монастырь, сондай-ақ бірнеше сарайлар, баулар және қорғаныс мұнаралары кіреді. Сарайдың көп бөлігі туристерге ашық. Сарайда бірнеше мұражай орналасқан, оның ішінде Богемия бароккосы мен маньеризм өнерінің Ұлттық галереясы, Чехия тарихына арналған көрме, Ойыншық мұражайы және Рудольф II жинағы негізінде құрылған Прага сарайының сурет галереясы бар. Жазғы Шекспир фестивалі Бургрейв сарайының ауласында тұрақты түрде өтеді. Прага сарайының маңындағы аудан Градчаны деп аталады.