Кіріспе

Чех қамалы Шпильберг қамалы (; Spielberg, жергілікті Шпилас) – Оңтүстік Моравияның Брно қаласындағы төбеде орналасқан қамал. Оның құрылысын 13 ғасырдың бірінші жартысында Премыслид әулетінің патшалары бастап, Богемия королі Оттокар II аяқтаған. 13 ғасырдың ортасында ірі патшалық қамал ретінде салынған, ал 14 ғасырдың ортасында Моравия маркграфтарының резиденциясы болған бұл қамал, біртіндеп Австрия империясының ең қатал түрмесі саналған үлкен барокко стиліндегі цитадельге, кейіннен казармаларға айналды. Бұл түрме әрқашан Шпильберг қамалының бір бөлігі болды және Стендальдың "Парманың картузы" романындағы басты кейіпкер Фабрицио оны жиі еске алады.

Тарих

Шпильберг қамалы, патшалық үй. 1620 жылы 8 қарашада Ақ тау шайқасында жеңіліс тапқаннан кейін, Габсбургтерге қарсы көтерілістің жетекші моравиялық мүшелері Шпильберкте бірнеше жылға қамалды. 1560 жылы Брно қаласы қамалды сатып алып, оны қалалық бекініске айналдырды. Шпильберк бастиондық бекіністері Брноға Отыз жылдық соғыс кезінде швед шабуылдарына қарсы тұруға көмектесті, ал одан кейінгі сәтті қорғаныс бекіністі одан әрі нығайтуға және оның әскери маңызын арттыруға әкелді. Сонымен қатар, Шпильберг түрме ретінде де пайдаланылды. Алғашқы тұтқындар протестанттар болды, одан кейін 1848-49 жылдардағы төңкерістерге қатысушылар қамалды, бірақ мұнда қатал қылмыскерлер, ұрылар және ұсақ қылмыскерлер де ұсталды. Австрия сарбазы және сол кезеңнің ең даулы тұлғаларының бірі Франц фон дер Тренк те түрмеде отырды және 1749 жылдың 4 қазанында қайтыс болды. Кейіннен Франциямен коалициялық соғыстар кезінде тұтқындалған бірнеше маңызды француз революционерлерінің арасында, бұрынғы Сен-Менегульд пошта басшысы және Людовик XVI-ны тұтқындаған Жан Батист Друэ ең танымал болды. Жазушы Ференц Казинчи басқаратын он бес венгрлік якобинінің тобы да ерекше көзге түсті. 25 жылдан астам уақыт өткен соң, 1822 жылдан бастап бұрынғы бекіністің солтүстік жағында "мемлекеттік тұтқындар" үшін арнайы салынған камералар Италияның бірігуі, азаттығы және тәуелсіздігі үшін күрескен Карбонарилер деп аталатын итальян патриоттарымен толды. Мұнда сегіз жыл отырған ақын Сильвио Пеллико "Менің түрмелерім" атты кітабы арқылы Шпильберг түрмесін Еуропаға танымал етті. Шпильберктегі саяси тұтқындардың соңғы үлкен "ұлттық" тобы 200-ге жуық поляк революционерлерінен құралды, олардың көпшілігі 1846 жылғы Краков көтерілісіне қатысқан. Одан кейін, 1855 жылы Австрия императоры Франц Иосиф Шпильберг түрмесін жапты, ал үш жылдан кейін соңғы тұтқындар кеткеннен кейін, оның ғимараты келесі жүз жыл бойы казармаға айналдырылды. Шпильберг тағы екі рет азапталу мен қысымның орталығы ретінде елдің назарына ілікті: біріншіден, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде әскери тұтқындармен бірге австро-венгрлік режимге қарсы шыққан азаматтар да қамалды, екіншіден, Чехословакияның нацистік оккупациясының алғашқы жылы. Ол кезде Шпильберкте мыңдаған чех патриоттары азап шекті, олардың кейбіреулері өлім жазасына кесілді. Бірақ көптеген тұтқындар үшін Шпильберг – басқа неміс түрмелері мен нацистік концлагерьдерге бара жатқан жолдың бір тоқталысы ғана болды. 1939-1941 жылдары неміс әскері мен Гестапо Шпильберкте кең ауқымды қайта құру жұмыстарын жүргізіп, оны неміс үшінші рейхінің идеологиясымен үйлесетін үлгілі казармаға айналдыруға тырысты. 1959 жылы чехословакиялық әскер Шпильберктен кетіп, оның әскери дәуіріне нүкте қойды. Келесі жылы Шпильберг Брно қалалық мұражайына айналды.