Кіріспе

Америкалық саясаткер

Мартин Читтенден (12 наурыз 1763 – 5 қыркүйек 1840) – Вермонт штатынан шыққан американдық саясаткер. Ол 1803 жылдан 1813 жылға дейін АҚШ өкілі, ал 1813 жылдан 1815 жылға дейін Вермонттың жетінші губернаторы болды, бұл 1812 жылғы соғыстың маңызды кезеңімен сәйкес келді.

Өмірбаян

Читтенден Коннектикут колониясындағы Солсбери қаласында Томас Читтенден мен Элизабет Мейгс Читтенденнің ұлы ретінде дүниеге келді. Ол 1776 жылы әкесі Томас Читтенден Уиллистон қаласын құрғаннан кейін Вермонтқа көшіп келді. Мартин Читтенден Марес мектебінде оқыды және 1789 жылы Нью-Гэмпшир штатының Ганновер қаласындағы Дартмут колледжін бітірді. Дартмут колледжін бітіргеннен кейін Читтенден Вермонт штатының Иерихон қаласына көшіп, ауыл шаруашылығы және саудамен айналысты. 1789 жылдың қазанында ол бейбіт судья болып тағайындалды, ал 1791 жылы АҚШ Конституциясын бекіткен штаттық конвенцияға делегат ретінде қызмет етті. 1790 жылы ол губернатор-лейтенант Питер Олкотттың лагерь көмекшісі болды, ал 1790 жылдан 1793 жылға дейін Вермонт штатының Читтенден округі сотының хатшысы болды. Читтенден 1790 жылдан 1796 жылға дейін Вермонт штатының өкілдер палатасының мүшесі болды. Ол 1793 жылдан 1795 жылға дейін Читтенден округі сотының судьясы, ал 1796 жылдан 1813 жылға дейін Читтенден округі сотының бас судьясы болды. Ол Читтенден округінің алғашқы санаушысы болды. 1793 жылы Вермонт милициясының 1-ші полкінің 7-ші дивизиясында капитан болып тағайындалды, 1794 жылы подполковник және полк командирі болды. 1799 жылы ол бригадир генерал (кейін генерал-майор) және 3-ші дивизияның командирі болды, бұл лауазымды 1803 жылға дейін атқарды. Читтенден сегізінші конгресске федералисттік кандидат ретінде сайланды және тоғызыншы, оныншы, он бірінші және он екінші конгресстерге қайта сайланды, 1803 жылдың 4 наурызынан 1813 жылдың 3 наурызына дейін қызмет етті. Ол 1813 жылы Вермонт губернаторы болып сайланды, ол өзінің күйеу ағасы Джонас Галушаның орнын басып, ол да оның ізбасары болды. Читтенден 1813 жылдың 23 қазанынан 1815 жылдың 14 қазанына дейін губернатор болып қызмет етті. Ол Вермонттың соңғы федералист губернаторы болды. Оның губернаторлық өкілеттігі кезінде қазіргі АҚШ-Канада шекарасында американдық және британдық күштер арасындағы шайқас қызу болды. 1813 жылдың қарашасында британдықтардың Нью-Йорк штатының Платсбург қаласына басып кіргенін білген Вермонт милициясының мүшелері Читтенденнен араласуға рұқсат беруді өтінді. Читтенден бас тартты, бірақ милиция басшылары мұның оның кеңесшілерінен келген қысымның нәтижесі екенін мәлімдеді. Сайланған лауазымдарынан зейнетке шыққаннан кейін Читтенден Уиллистон қаласының өкілі және 1821 жылдан 1823 жылға дейін сот судьясы болды. Джонас Галушаның төрт әйелі (барлығы одан бұрын қайтыс болған) арасында Читтенденнің қарындасы Мэри (1758–1794) болды. Мартин Читтенден Кентукки штатынан АҚШ өкілі болған Мэтью Лайонның ұлы Читтенден Лайонның інісі болды.

Өлім және жерлеу

Читтенден 1840 жылдың 5 қыркүйегінде Вермонт штатының Уиллистон қаласында қайтыс болды. Ол Уиллистондағы Томас Читтенден зиратында жерленген.