Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жоғарғы шеңберлер немесе жоғарғы аяқтар – тік денелі төрт аяқты омыртқалы жануарлардың алдыңғы аяқтары. Олар иық және кілтсүйектерден басталып, саусақтарға дейін созылады, соның ішінде иық, шынтақ, білек және саусақ буындарымен байланысты барлық бұлшық еттер мен байламдарды қамтиды. Адамда жоғарғы шеңберлер қол, алқа және бас бармақтан тұрады және көтерілу, заттарды көтеру және манипуляциялау үшін негізінен қолданылады.
Consists of the arm, forearm, and hand
The upper limbs or upper extremities are the forelimbs of an upright postured tetrapod vertebrate, extending from the scapulae and clavicles down to and including the digits, including all the musculatures and ligaments involved with the shoulder, elbow, wrist and knuckle joints. In humans, each upper limb is divided into the arm, forearm and hand, and is primarily used for climbing, lifting and manipulating objects.
Анықтама
Ресми қолданыста "қол" термині тек иықтан шынтаққа дейінгі құрылымдарды ғана білдіреді, яғни алқыш қоспағанда, сондықтан "жоғарғы аяқ" және "қол" сөздері бір-бірімен мағынасы бір емес. Дегенмен, күнделікті тілде бұл терминдер көбінесе бір-бірін алмастырып қолданылады. "Жоғарғы қол" термині анатомияда қажетсіз, бірақ бейресми тілде екі терминді ажырату үшін пайдаланылады.
In formal usage, the term "arm" only refers to the structures from the shoulder to the elbow, explicitly excluding the forearm, and thus "upper limb" and "arm" are not synonymous. However, in casual usage, the terms are often used interchangeably. The term "upper arm" is redundant in anatomy, but in informal usage is used to distinguish between the two terms.
Құрылымы
Адам денесінде жоғарғы аяқтың бұлшық еттерін шығу тегі, топографиясы, қызметі немесе иннервациясы бойынша жіктеуге болады. Иннервация бойынша топтастыру эмбриологиялық және филогенетикалық тегін ашады, ал төмендегі функционалдық-топографиялық жіктеу бұлшықеттердің қызметтеріндегі ұқсастықты көрсетеді (қайыс белдеуін қоспағанда, бірдей қызмет атқаратын бұлшықеттер орналасуы мен бағыты жағынан айтарлықтай ерекшеленуі мүмкін).
In the human body, the muscles of the upper limb can be classified by origin, topography, function, or innervation. While a grouping by innervation reveals embryological and phylogenetic origins, the functional topographical classification below reflects the similarity in action between muscles (with the exception of the shoulder girdle, where muscles with similar action can vary considerably in their location and orientation.
Эволюциялық өзгерісі
Барлық сүтқоректілердің қаңқалары жалпы пентадактил ("бес саусақты") үлгіге негізделген, бірақ әртүрлі функцияларға бейімделген. Көптеген сүтқоректілер алдыңғы аяқ-қолдарын басқа да міндеттерді орындау үшін пайдалана алады, бірақ құрлықтағы сүтқоректілердің көпшілігінде олардың негізгі қызметі қозғалудың үш түрінің бірі болып табылады: тырнақтылар (көкшелермен жүретіндер), саусақтылар (саусақтарымен жүретіндер) және табандылар (табанымен жүретіндер). Әдетте, алдыңғы аяқтар жылдамдық пен төзімділік үшін бейімделген, бірақ кейбір сүтқоректілерде қозғалысқа бейімделудің бір бөлігі қазу және ұстау сияқты басқа функцияларға құрбан етілген. Приматтарда жоғарғы аяқ-қолдар кең қозғалыс диапазонын қамтамасыз етеді, бұл қолдың шеберлігін арттырады. Шимпанзелердің аяқтары, адамдардың аяқтарымен салыстырғанда, олардың өмір салтының ерекшеліктерін көрсетеді. Шимпанзелер негізінен екі қозғалыс тәсілін қолданады: екі аяқтылықта дене салмағы саусақтардың ортаңғы фалангаларында тіреле отырып төрт аяқтылықпен жүру және брахиация (ағаш бұтақтарынан секіріп өту), онда иілген саусақтар бастың үстіндегі бұтақтарды ұстайды. Бұл қозғалыс түрлерінің талаптарын қанағаттандыру үшін шимпанзелердің саусақ фалангалары ұзын, ал иілгіш сіңірлерге бекітілу орындары мықты, ал метакарпаль сүйектерінде дорсифлексияны (саусақтарды артқа қарай бүгілуін) шектеу үшін көлденең тізбектер бар. Баяу саусақтың кішкентай болуы қарсыласатын саусақтың мүмкіндіктерін сақтай отырып, брахиацияға мүмкіндік береді. Ал адамдарда қозғалыс функциясы жоғалып кеткен, ал гиббондар сияқты белсенді брахиаторлардың бас бармақтары кішкентай және білегі иілгіш емес. Тырнақты жануарлардың алдыңғы аяқтары жылдамдық пен төзімділікті максималды деңгейге жеткізу үшін бейімделген, сондықтан олар басқа мақсаттарға қызмет етпейді. Адам аяқ-қолдарының қаңқасынан айырмашылығы, тырнақты жануарлардың проксимальді сүйектері қысқа, ал дистальді сүйектері ұзын, бұл қадамның ұзындығын қамтамасыз етеді; ал проксимальді бөлігіндегі үлкен және қысқа бұлшық еттер қадамның жылдамдығын арттырады. Жылқы сияқты бір тырнақты тырнақты жануарлар салмақ көтеріп тұру үшін үшінші саусақ сүйегін пайдаланады және метакарпаль сүйектерінің көлемі айтарлықтай азайтылған. Жираф сияқты екі тырнақты тырнақты жануарлар салмақ көтеріп тұру үшін үшінші және төртінші саусақтарын пайдаланады, бірақ бір толық біріккен фаланга сүйегін қолданады. Мекени ортасы қатты жерде тез жүгіруді қажет етпейтін тырнақты жануарлар, мысалы, бегемот, төрт саусақты сақтап қалған. Carnivora отрядына жататын түрлердің арасында, олардың кейбіреулері ет жемейтін, құрт жейтін болса, мысықтар – жылдамдық, күш және үдеу үшін бейімделген ең дамыған жыртқыштардың бірі. Тырнақты жануарлармен салыстырғанда, олардың аяқтары қысқа, дистальді бөлімдерінде бұлшық еттері көп, бес метакарпаль және саусақ сүйектерін сақтайды; бұл қозғалыстың кең ауқымын, әртүрлі функцияларды және ептілікті қамтамасыз етеді (мысалы, өрмелеу, соққы беру және күтім жасау). Бұл отрядтағы кейбір құрт жейтін түрлердің аяқтары нақты функцияларды орындау үшін бейімделген. Ол жыртқышқа жем болудың орнына, саусақтары мен үлкен тырнақтарын пайдаланып, ағаштарды жарып алады. Басқа құрт жейтін түрлер, мысалы, алып және қызыл пандалар, аяқтарында қосымша "бармақ" ретінде қызмет ететін үлкен сезамоидтық сүйектерді дамытқан, ал басқалары, мысалы, сурикат, қазу үшін аяқтарын негізінен пайдаланады және алғашқы саусақтары жетілмеген. Оңтүстік Америкада өсетін екі саусақты жалқау жануарлардың аяқтары бұтақтарға ілінуге бейімделген, сондықтан ол жерде жүре алмайды және алдыңғы аяқтарының үлкен иілген тырнақтарымен денесін сүйреуге мәжбүр.
The skeletons of all mammals are based on a common pentadactyl ("five fingered") template but optimised for different functions. While many mammals can perform other tasks using their forelimbs, their primary use in most terrestrial mammals is one of three main modes of locomotion: unguligrade (hoof walkers), digitigrade (toe walkers), and plantigrade (sole walkers). Generally, the forelimbs are optimised for speed and stamina, but in some mammals some of the locomotion optimisation have been sacrificed for other functions, such as digging and grasping. In primates, the upper limbs provide a wide range of movement which increases manual dexterity. The limbs of chimpanzees, compared to those of humans, reveal their different lifestyle. The chimpanzee primarily uses two modes of locomotion: knuckle walking, a style of quadrupedalism in which the body weight is supported on the knuckles (or more properly on the middle phalanges of the fingers), and brachiation (swinging from branch to branch), a style of bipedalism in which flexed fingers are used to grasp branches above the head. To meet the requirements of these styles of locomotion, the chimpanzee's finger phalanges are longer and have more robust insertion areas for the flexor tendons while the metacarpals have transverse ridges to limit dorsiflexion (stretching the fingers towards the back of the hand). The thumb is small enough to facilitate brachiation while maintaining some of the dexterity offered by an opposable thumb. In contrast, virtually all locomotion functionality has been lost in humans while predominant brachiators, such as the gibbons, have very reduced thumbs and inflexible wrists. In ungulates the forelimbs are optimised to maximize speed and stamina to the extent that the limbs serve almost no other purpose. In contrast to the skeleton of human limbs, the proximal bones of ungulates are short and the distal bones long to provide length of stride; proximally, large and short muscles provide rapidity of step. The odd toed ungulates, such as the horse, use a single third toe for weight bearing and have significantly reduced metacarpals. Even toed ungulates, such as the giraffe, uses both their third and fourth toes but a single completely fused phalanx bone for weight bearing. Ungulates whose habitat does not require fast running on hard terrain, for example the hippopotamus, have maintained four digits. In species in the order Carnivora, some of which are insectivores rather than carnivores, the cats are some of the most highly evolved predators designed for speed, power, and acceleration rather than stamina. Compared to ungulates, their limbs are shorter, more muscular in the distal segments, and maintain five metacarpals and digit bones; providing a greater range of movements, a more varied function and agility (e. g. climbing, swatting, and grooming). Some insectivorous species in this order have paws specialised for specific functions. The sloth bear uses their digits and large claws to tear logs open rather than kill prey. Other insectivorous species, such as the giant and red pandas, have developed large sesamoid bones in their paws that serve as an extra "thumb" while others, such as the meerkat, uses their limbs primary for digging and have vestigial first digits. The arboreal two toed sloth, a South American mammal in the order Pilosa, have limbs so highly adapted to hanging in branches that it is unable to walk on the ground where it has to drag its own body using the large curved claws on its foredigits.