Кіріспе

Евгений Викторович Тарле (Евгений Викторович Тарле; 27 қазан 1874 [е.с. 8 қараша 1874] – 6 қаңтар 1955) – украин және совет тарихшысы, Ресей ғылым академиясының академигі. Ол Наполеонның Ресейге жорығы және Қырым соғысы туралы кітаптарымен, сондай-ақ көптеген басқа да еңбектерімен белгілі. Евгений Тарле Ресейдің дипломатиялық университеті – Мәскеу мемлекеттік халықаралық қатынастар институтының негізін қалаушылардың бірі болды.

Ерте өмір және білім

Киевте, Ресей империясында (қазіргі Украина) өркендеген еврей отбасында туған Григорий Тарле, 1893 жылы орыс дворяны Ольга Григорьевна Михайловаға үйлену үшін, Әйя София соборында православиеге шомылдырылып, Евгений есімін қабылдады. Оның әкесі, Виктор Григорьевич Тарле, саудашылар қабатынан шыққан және Киевте дүкен иесі болған; сонымен қатар, ол орыс тілінен неміс тіліне кітаптар аударған, оның ішінде Фёдор Достоевскийдің еңбектері де бар. Евгенийдің анасы, Розалия Арнольдовна Тарле, үй шаруасымен айналысып, балаларын тәрбиелеуге арналған әйел болды. Оның төрт бауырласы болған. 1892 жылы Тарле Херсон гимназиясын бітіріп, Федор Успенскийдің ұсынысымен Императорлық Новороссия университетіне түсті. Бір жылдан кейін Киев университетіне ауысып, тарих және философияны оқыды. Ол "Киев университетінің Иван Васильевич Лучицкийдің (1845–1918) ең талантты шәкірті" болды. 1896 жылы жоғары білімің аяқтағаннан кейін, тарих бойынша аспирантураға қабылданды.

Ертедегі саяси белсенділігі

Студент кезінде Тарле марксистік клубтарға қосылып, социал-демократиялық қозғалысқа белсенді қатысты. Киевтегі зауыт жұмысшыларын жиі аралап, дәріс оқып, агитаторлық жұмыс жүргізді. 1900 жылдың 1 мамырында Анатолий Луначарский сөйлеп тұрғанда құпия жиын кезінде тұтқындалды. Тарле полиция бақылауымен Херсонға жіберілді және Императорлық университеттер мен гимназияларда оқытуға тыйым салынды. Тамыз айында ол әйелімен Варшаваға көшіп, шамамен бір жыл тұрды. Осы уақыт ішінде ол түрлі журналдарда тарих тақырыбында мақалалар жариялады. 1901 жылы оған Томас Мор туралы магистрлік диссертациясын қорғау үшін Санкт-Петербургке екі күнге баруға рұқсат берілді. Әріптестерінің қолдауымен 1903 жылы Санкт-Петербург университетінде приват-доцент болып жұмыс істеуге рұқсат алды, бұл қызметін 1917 жылға дейін атқарды. Докторлық диссертациясын алу үшін Франция туралы екі томдық еңбек жазды. Францияға деген қызығушылығы уақыт өте артып, 1916 жылы Францияның экономикалық тарихына арналған тағы бір еңбегін аяқтады. 1913 жылдан 1918 жылға дейін Тарту университетінде профессор болып қызмет етті.

Шетелдік сапарлар

1903 жылдан 1914 жылға дейін Тарль жыл сайын Францияға саяхаттайтын. 1918 жылдан бастап РСФСР Орталық архивінің Петроград бөлімін басқарды. Көп ұзамай ол Мәскеу университетінде профессор болып, Мәскеуге көшіп келді. 1921 жылы Ресей ғылым академиясының корреспондент-мүшесі болып, 1927 жылы толық мүшесі болды. Сонымен қатар, ол Ресейдің әлеуметтік ғылымдар ғылыми зерттеу институттарының қауымдастығында (РАНИОН) белсенділік танытты. 1922-1924 жылдары Федор Успенскиймен бірге жалпы тарихқа арналған жылдық журнал шығарды. Тарль өзінің «Еуропа империализм дәуірінде» атты кітабы арқылы қазіргі заман тарихы саласындағы маманы ретінде танылды. 1928-1931 жылдары Тарль «Историк марксист» және «Борба Класов» журналдарында жарияланған мақалаларында әріптестерінің сынауына ілесе ұшырады. 1929-1931 жылдар аралығында Академиялық іс (Платонов ісі деп те аталады) салдарынан белгілі бір топ тарихшылар Мемлекеттік саяси басқармасымен тұтқындалды. Оларды Кеңес үкіметін құлатуға қастандық жасады деп айыптады. 1930 жылы Тарль да тұтқындалды, оған «қайта құрылған капиталистік үкіметтегі сыртқы істер министрі болуға дайындалған» «интервенционист» және «сатқын» деген айып тағылды. 1931 жылдың 8 тамызында Алматыға жер аударылды, онда ол келесі төрт жылды өткізді. Оның әйелі Ольга Тарль (1874–1955) сол жылы, бір айдан кейін қайтыс болды және оның қасына жерленді. Олар 60 жылдан астам бірге өмір сүрді. Олардың екі ересек баласы (ұл және қыз) болды, екеуі де математикалық экономика саласында жұмыс істеді.