Кіріспе
Евгений Дмитриевич Поливанов – совет тілшісі, шығыстанушы және полиглот. Ол қытай, жапон, өзбек және дунган тілдері, сондай-ақ теориялық тіл білімі мен поэтика саласында маңызды еңбектер жазған.
Yevgeny Dmitrievich Polivanov was a Soviet linguist, orientalist and polyglot who wrote major works on the Chinese, Japanese, Uzbek and Dungan languages and on theoretical linguistics and poetics.
Өмір
Ол Кеңес Одағы халықтарының жазу жүйесін әзірлеуге қатысты, сондай-ақ Жапон тілі үшін кириллица жүйесін жасады, ол Кеңес Одағында ресми түрде қабылданды және қазіргі Ресейде әлі де стандарт болып табылады. Сондай-ақ, ол қырғыз ұлттық "Манас" эпосын орыс тіліне аударды. Поливанов диалекттердегі жапон тілінің тональды акцентін салыстырмалы түрде зерттеуді бастаған ғалым ретінде танымал. 1917 жылғы Ресей революциясы кезінде Поливанов алдымен меньшевиктер партиясында, содан кейін большевиктер партиясында белсенділік танытты. 1917–1918 жылдары ол Сыртқы істер халық комиссариатының Шығыс бөлімінде, ал 1921 жылы Коминтернде жұмыс істеді. 1928–1929 жылдары ол Николас Маррдың сол кездегі билік тарапынан қолдау тапқан Яфет теориясымен келіспейтінін білдірді. Осыдан кейін ол Мәскеу мен Ленинградтағы барлық ғылыми мекемелерден шеттетілді және тұтқындалғанға дейін «негізінен Орталық Азияда жер аударылды, онда ол жергілікті тілдерді зерттеуде жемісті еңбек етті». Ұлы тазалау кезінде Поливанов 1937 жылдың 16 тамызында Бишкекте тұтқындалды және Жапонияға тыңшылық жасады деген айып тағылды. 1 қазанда Бутырка түрмесінде ол НКВД-дан өзіне қатысты қатаң тергеу әдістерін тоқтатуды жазбаша түрде сұрады, өйткені олар оны жалған мәлімдемелер жасауға мәжбүр етіп, оған қарсы тергеуді шатастырды. 1938 жылдың 25 қаңтарында КСРО Жоғарғы Сотының Әскери алқасының жабық отырысында сотталып, өзін кінәлі емес деп мәлімдеді. Ол өлім жазасына кесіліп, НКВД-ның қолымен Мәскеу маңында атылды. 1963 жылы ақталу алды. 2018 жылдың қазан айының соңында Коммунаркада 6000-нан астам адамның есімдерімен бірге оның есімі бар ескерткіш орнатылды.