Кіріспе

Пәкістандық мистик және сиқыршы (1905–1981)

Худабакш (15 қазан 1905 – 5 ақпан 1981), туған аты Худа Бхш, британдық үстемдік кезінде өнер жолын бастаған сиқыршы және отпен жүргінші.

Өмірбаян

Худа Бухш 1905 жылы Кашмирдің Ахнур қаласында кашмирлік отбасында дүниеге келген. Оның әкесі теміржол билеттерін тексеруші болып жұмыс істеген. Бухш кейін Пәкістан азаматы болды. Он үш жасында ол үйден шығып, профессор Мур деген суретшіден сиқыр өнерін үйренді. Бірнеше айдан кейін ол театр тобына сиқыршы ретінде қосылды. Үш жыл өткен соң Куда Хардварға барып, йогтың шәкірті болды. Шәкірттікке қабылдану үшін дінге бейімділігін көрсетті. Йог Кудаға санасын бағыттап үйретті, осы арқылы ол өзінің барлық қабілеттерін дамыта алды деп мәлімдеді. 1930 жылдардың ортасында ол АҚШ-қа келді және тұрақты түрде сиқыршы болып жұмыс істеді. Соңында глаукома салдарынан көзін жоғалтты. 1970 жылы "Сарай" оған өнер стипендиясын табыстады. Қартайған шағында ол әдетте "Сарайда" түнде болып, сиқыршылар Дай Вернон мен Хай Бергпен карта ойнайтын. Ол 1981 жылы 75 жасында ұйқыда қайтыс болды. Өнер көрсетулеріне назар аудару үшін ғалымдардың пікірін сұрап, жариялылық жасады.

Көзін байлау

Ең танымал қойылымдарының бірінде ол көзін жұмсақ қамыр шарларымен жауып, көзін байлап, бүкіл басын мата жолақтарымен орап, соған қарамастан көре алатын еді. Көзін байлаған күйі көрерменнің қолындағы тиындардың күнін оқитын, журналдың кішкентай шрифтын оқитын, шарап шелектеріне жасырынып инеге жіп салатын, ешқашан көрмеген сөздерді қайта жазатын, балалардың басына үскіргішпен банка атып, тағы да көптеген тәжірибелер жасаған. Бакс бірде Нью-Йорктегі Бродвей көшесімен көзін жауып велосипед тепеді. Ол бірде, әйел терісінің кез келген бөлігі оған тәжірибе жасау үшін жеткілікті дейтінін айтқан және қолымен есіктің артынан "Сэмюэл Джонсонның өмірі" кітабын оқыған.

Өртпен жүру

1935 жылы Бакс Лондон университетінің Психикалық зерттеулер кеңесінің ғалымдары мен жаңалықтар тілшілерінің алдында ыстық көмірдің үстінен жүрді. 9 қыркүйекте ол 25x3x1 фут өлшемді траншея арқылы сынақ жүрісі жасады. Бакс траншеяның тым тар және беткей екенін сезінді. Сегіз күннен кейін траншея екі есе кеңейтілді, бірақ 3 дюймге дейін тереңдеді. Отпен жүру көрсетіліміне дейін және кейін Бакстың аяқтары тексерілді, қорғаныш химиялық заттар, кремдер немесе шөптер қолданылмағаны анықталды. Бұл күні жел қатты болды және оттың беткі температурасы жоғары еді. 17 қыркүйектегі трюк фотоға түсіріліп, бейнежазбаға алынды. Time журналы Бакстың үшінші рет жүруді қайталауды сұрағанда жылап, бас тартқанын хабарлады. Бакс 2 тамыз 1938 жылы Манхэттендегі NBC Radio City студиясында отпен жүруін қайталады. Radio City тұрақ орнына 3 фут (1 метр) тереңдікте шұңқыр қазылды. Оған ағаш бөренелер мен көмір қалдықтары салынып, өртенді. Бакс шұңқырдың жартысына дейін төрт қадам басып, шығып кетті. Бакс көмірдің үстінен өткеннен кейін, кейбір кадрларды қашырып алған оператор қайта түсіруді сұрады. Бакс отпен жүруді қайталауға келісті. Тағы да, оның аяқтары отпен жүру көрсетіліміне дейін және кейін тексерілді. Роберт Рипли: «Куда Бакстың аяқтары тіпті жылы емес еді» деді. Оқиғаның кинохроникалық кадрлары Роберт Риплидің таңғажайып өмірі мен дәуірі: Сенесіз бе, жоқ па! телебиографиясында көрсетілген. Бұл Бакстың соңғы көрсетілімі болды. Гарри Прайс бұл тәжірибенің аяқтардың нақты орналасуы арқасында жасалғанын болжады. Бакстың 1935 жылғы жүрісінен бірнеше күн өткен соң Джозеф Даннингер өзінің Психикалық зерттеулер жөніндегі әмбебап кеңесіне логикалық түсіндірме берді. Ол көмірдің тез суытатынын және оның бетінде қорғаныш күл қабаты қалыптығын атап өтті. Жылдам жүру арқылы күюден аулақ болуға болады. Даннингер тыңдаушыларына отпен жүрудің «хай ватари» (火渡) деп аталатын ежелгі жапондық тәсіл екенін еске салды.