Кіріспе

Құс түрі

Азиялық көкқұс (Irena puella) – орташа мөлшердегі, ағаштарда тіршілік ететін қос қанатты. Бұл көкқұс тропикалық Оңтүстік Азия, Индокитай және Үлкен Сунда аймақтарының орманды жерлерінде кездеседі. Ағашқа кішкентай тостаған тәрізді ұя салып, оған екі-үш жұмыртқа салады. Оны 1790 жылы британдық орнитолог Джон Лэтам сипаттаған. Осы туысқа және отбасыға жататын тағы бір құс – филиппин көкқұсы (I. cyanogastra), ол Филиппин аралдарының көп бөлігінде азиялық көкқұстың орнын басады. Екі түр де тагалог халқы үшін қасиетті саналады, себебі олар тигмаманукан белгілері деп есептеледі. Ересек Азиялық көкқұстың денесі шамамен… Еркегі жылтыр, көк түсті, иіршіктелген қанаттары мен қара түсті құрсаққа ие. Аналығы мен бірінші жылғы еркегі толыққанды күңгірт көк-жасыл түсті болады. Азиялық көкқұс жемістер, нектар және кейбір жәндіктермен қоректенеді. Оның дауысы – екі нотадан тұратын, сұйық, жабысқақ дыбысқа ұқсайды.

Сипаттама

Азиялық көк құстың ұзындығы белгілі бір шамада болады. Көздің қабыршағы қызыл, қақпақтары қызғылт, тұмсығы, аяқтары мен тырнақтары қара, ал аузы ет тәрізді түсті. Жыныстық ерекшеліктер айқын байқалады. Еркегінің жоғарғы қауырсынында, кіші қанат жапқыштарында және құйрық астындағы жапқыштарында лилак реңі бар жарқыраған ультрамарин көк түсі болады, ал басының қабырғалары мен төменгі қауырсынының барлығы терең қара; үлкен қанат жапқыштары, қауырсындары және құйрығы қара, ал кейбір жапқыштар көк түсті ұштармен, ал ортаңғы құйрық қауырсындары көк түспен жылтылдайды. Аналығының жоғарғы қауырсыны, кіші қанат жапқыштары және төменгі құйрық жапқыштары қоңыр көк түсті, қауырсындарының жиектері ашық. Ортаңғы құйрық қауырсындары және барлық басқаларының сыртқы жағы, сыртқы жұптан басқа, жоғарғы қауырсын сияқты, ал құйрықтың қалған бөлігі қара қоңыр. Басты қауырсындары мен екінші қауырсындары қара қоңыр. Үлкен қанат жапқыштары, басты қауырсын жапқыштары және үшінші қауырсындары қара қоңыр, сыртқы жағында көк түс бар. Басының екі жағы мен төменгі қауырсыны көк түсті, жоғарғы бөлігіне өте ұқсас. Жастар аналыққа ұқсайды. Еркегі наурыз айында ересек қауырсынға айналады, бұл өзгеріс қырынусыз жүзеге асады. Бірінші кезекте жоғарғы бөлігінің қауырсындары ашық көк түспен шеттеледі, содан кейін құйрық жапқыштары өзгереді, соңында төменгі қауырсыны өзгереді. Төменгі қауырсыны қара және боз түсті, ал жоғарғы қауырсыны ересектерге ұқсас жас құстар жиі кездеседі. Бірнеше түршесі бар, соның ішінде Малай түбегінен I. cyanea malayensis, онда еркегінің құйрық астындағы жапқыштары ұзын, құйрықтың ұшына дейін жетеді.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Азиялық көк жұлдыз құсы Шри-Ланка мен Үндістанның батыс жағалауында Траванкордан Шивамогга, Белгаум және Савантвади ендіктеріне дейін; Сикким және Гималайдың төменгі жоталары Ассамдағы Дибругархқа дейін; Хаси таулары; Качар; Манипур; Бангладеш; Арракан; Бирмадағы Баго және Танинтай аймақтары; Андаман және Никобар аралдарында таралған. Оңтүстік-шығыс Азияда Индокитайдың көп бөлігінде (Малайзия түбегін қоса), Суматра, Борнео, Ява және жақын маңдағы кішігірім аралдарда кездеседі. Бұл түрдің Үндістандағы таралу аймағында тек таулар мен жазықтардың мәңгі жасыл ормандарында ғана кездеседі, ал басқа жерлерде ылғалды және жапырақты ормандарда, төмендіктерден шамамен 1500 метрге дейін кең таралған. Бұл түр ересек жаңбырлы ормандарда және туған ағаштардың көлеңкесіндегі кардамон плантацияларында, кофе плантацияларына қарағанда жиірек кездеседі. Палаваннан белгілі субтүр қазір Палаван көк жұлдыз құсы (I. tweeddalii) деп аталады.

Мінез-құлық және экология

Бұл құс қоныстанған жерлерінің көп бөлігінде кең таралған, көбінесе шағын топтарда немесе жұптарда кездеседі.

Өсіру

Ол ақпаннан сәуірге дейін көбейеді, жас өсімдіктерде немесе кішкентай ағаштарда беті ойық, шоқ тәрізді ұя салады, кейде мүктерден, кейде кішкентай бұтақтардан тұрады. Жұмыртқалары, әдетте екеу болады, жасыл-ақ түсті, қоңыр дақтармен белгіленген, шамамен 1,14 см х 0,77 см өлшемде болады.

Тамақтандыру

Ол негізінен жемістермен қоректенеді және көбінесе ірі орман ағаштарында табады.