Кіріспе
Түнгі Ирландияның Тайрон округіне қарайтын қала. Дунганнон округтың екінші ірі қаласы (Омагадан кейін) және 2021 жылғы халық санауы бойынша 16 282 адам тұрады. Дунганнон және Оңтүстік Тайрон округтік кеңесінің бас кеңсесі осы қалада орналасқан, бірақ 2015 жылдан бері бұл аймақ Mid Ulster округтік кеңесінің құрамына кіреді. Ғасырлар бойы Дунганнон Тир Эогейн О'Нилл әулетінің "астанасы" болды, олар Ольстердің көп бөлігін бақылап, төбеде қамал салды. О'Ниллдердің Тоғыз жылдық соғыста жеңіліске ұшырағаннан кейін, англиялықтар осы орында плантациялық қалашық құрды, ол кейіннен қазіргі Дунганнонға айналды. Дунганнон "Ulster in Bloom" конкурсында "Ең жақсы күтілген қала" аталымын бес рет жеңіп алды. Қазіргі таңда Солтүстік Ирландиядағы кез келген қаламен салыстырғанда, Дунганнонда иммигранттардың үлесі ең жоғары.
Dungannon (, ) is a town in County Tyrone, Northern Ireland. It is the second largest town in the county (after Omagh) and had a population of 16,282 at the 2021 Census. The Dungannon and South Tyrone Borough Council had its headquarters in the town, though since 2015 the area has been covered by Mid Ulster District Council. For centuries, it was the 'capital' of the O'Neill dynasty of Tír Eoghain, who dominated most of Ulster and built a castle on the hill. After the O'Neills' defeat in the Nine Years' War, the English founded a plantation town on the site, which grew into what is now Dungannon. Dungannon has won Ulster in Bloom's Best Kept Town Award five times. It currently has the highest percentage of immigrants of any town in Northern Ireland.
Тарих
Ғасырлар бойы Дунганнонның тағдыры 17 ғасырға дейін Ольстердің көп бөлігін билеген О'Нилл әулетімен тығыз байланысты болды. Дунганнон – әулеттің басты бекінісі еді. "О'Нилл" тағына отыру рәсімі дәстүрлі түрде Дунганноннан солтүстік-шығысқа қарай шамамен төрт шақырым жерде орналасқан Темір дәуіріне жататын Таллихог бекінісінде өткізілді. О'Хаган әулеті О'Ниллдер үшін осы орынның қараушысы болды. 14 ғасырда О'Ниллдер қазіргі Касл-Хилл деп аталатын жерде қамал салды. Бұл орналасқан жері қамал үшін өте қолайлы болды, себебі ол аймақтағы ең биік нүктелердің бірі еді және айналағы жерге үстемдік етіп, ауа райына қарай жеті округті көруге мүмкіндік берді. 1602 жылы Тирон графы Хью О'Нилл Тоғыз жылдық соғыстың соңында Лорд Маунтджойдың басқаруымен патша әскерлері Гелл лордтарына жақындағанда бұл қаланы өртеп жіберді. 1607 жылы Хью О'Нилл бастаған тоқсан тоғыз ирландтық вождь және олардың ізбасарлары Ратмулланнан континентке қарай аттанды, бұл оқиға "Лордтардың қашуы" деп танылды. Ольстердің жайылтылуы (Plantation of Ulster) деп аталған оқиғада олардың жерлері тәркіленіп, протестант ағылшын және шотланд қоныс аударушыларына берілді. Дунганнон және оның қамалы Ирландияның Лорд-депутаты сэр Артур Чичестерге табысталды. Сэр Фелим О'Нилл 1641 жылғы Ирландия көтерілісінің бастапқы кезеңдерінде қаланы басып алып, Дунганнон манифестін жариялады, онда көтерілісшілер өз мақсаттарын белгілеп, Карл I-ге адалдықтарын білдірді. О'Нилл оларға көтерілуге король бұйрық бергенін мәлімдеді және оны қолдау үшін кейіннен жалған жарлық ұсынды. Ирландия Конфедерациялық соғыстары барысында Дунганнон бірнеше рет қолдан-қолға өтті. Шотландиялық келісімшілер күштері Александр Лесли басшылығымен 1642 жылдың қыркүйегінде оны басып алды, бірақ О'Нилл 1643 жылдың көктемінде оны қайтарып алды. 1973 жылы қала Дунганнон және Оңтүстік Тирон округі кеңесінің жаңа орталығына айналды. 1782 жылы қалада сол кезде парламентті басқарған протестанттық үстемдік мүшелері Ирландия Парламентінің тәуелсіздігін жариялады. 2007 жылдың қазан айында Channel 4 телеарнасының "Time Team" археологиялық бағдарламасы қамалдың ішінара қазба жұмыстарын жүргізіп, оның ор және қабырғаларының бір бөлігін ашты.
Қиындықтар
1960 жылдардың аяғында Солтүстік Ирландия "Тарбалар" деп аталатын этносаяси қақтығысқа батып кетті. 1968 жылғы 24 тамызда "Әлеуметтік әділдік" (CSJ) науқаны, Солтүстік Ирландияның Азаматтық құқықтар қауымдастығы (NICRA) және басқа да ұйымдар Коалислендтен Дунганнонға дейін Солтүстік Ирландиядағы алғашқы азаматтық құқықтар митингін өткізді. Митинг ресми түрде тыйым салынды, бірақ өтті және ешқандай оқиғасыз аяқталды. Митингтің қозғаған шуы басқа ұйымдарды NICRA бөлімшелерін құруға ынталандырды. Қақтығыс кезінде Дунганнон көптеген бомбалау шабуылдарына ұшырады, ал қаланың ішінде және айналасында 50-ге жуық адам қаза тапты. Ең ауыр шабуыл 1976 жылғы 17 наурызда болды, онда лоялисттердің автокөлігімен жасалған жарылыс салдарынан төрт католик азаматы қаза тапты.
Дунганнон циркінің апаты
1954 жылдың 7 мамырында Дунганнон қаласында цирк вагондарынан құралған керуен апатқа ұшырап, аударылып кетті. Керуен Баллигаулиде цирк көрсетуге бара жатқанда, үш вагонды сүйреп келе жатқан жетекші жүк көлігі Ирланд көшесіндегі өткір бұрылыста дәріханаға соқтығысты. Жүргізуші көлікті бақылаудан шығарып алды, ол базар алаңына қарай жалғасты. Бірінші вагоны сегіз жылқы, төрт шетланд пониі және бір есек тасып, екі мата дүкенінің алғы жағын қиратты. Екінші вагон, ішінде үш арыстанмен, шаштараздық және аппараттық дүкеннің алдына құлады. Жергілікті тұрғындар жылқы вагонының артқы бөлігін бұзып, ішіндегі жануарларды босатышты. Көптеген жергілікті тұрғындар мен полиция арыстандарды тасыған вагонды қайтадан жолға қойып, оны алып кетуге жағдай жасады.
География
Дунганнон Тайрон округінің оңтүстік-шығысында, Дунганнон Ортасы тарихи барониясы және Драмгласс азаматтық приходының ішінде орналасқан. Қала жергілікті түрғындар "Кастл-Хилл" деп атаған төбенің төңірегінде қалыптасқан. Қаланың оңтүстік жиегінде үш кішкентай көл бар, олардың ең ірісі – Қара көл. Сонымен қатар, қаланың шығыс бөлігінде екі саябақ орналасқан: Дунганнон паркі және Желмойынша орман паркі.
Экономика
2010 жылы жабылғанға дейін кристалл әйнек өндіруші Tyrone Crystal Дунганнон қаласында орналасқан еді.
Көлік
Дунганнон қаласы M1 тас жолымен байланысқан, ол қаланың оңтүстік-шығысынан Белфастқа дейін созылады. Қала маңындағы аудандарды күнделікті Ulsterbus қалалық автобустары қамтамасыз етеді, бұрын бұл қызметті Optare Solo автобустары жүзеге асырған. Ең жақын теміржол станциясы Солтүстік Ирландия теміржолында орналасқан.
Бұрынғы темір жолдар
Ирландиялық 1600 мм енді темір жолы, Портадаун, Дунганнон және Омаг қадамдық темір жолы (PD&O) 1858 жылдан бастап қаламен, ал 1861 жылдан бастап Омагпен байланысты, бұл – Дерриге дейінгі темір жол бағытын аяқтады, ол бейресми түрде "Дерри жолы" деп аталды. Ұлы Солтүстік темір жолы 1876 жылы PD&O-ны өзіне қаратып алды және 1879 жылы Дунганноннан Кукстаунға дейін тармақ желісін салды. Ал Ольстер көлік басқармасы (UTA) 1959 жылы бұл тармақ желісін толығымен жапты. Дунганнон станциясының орны қазір халыққа арналған саябақ, ал станса арқылы өткен бұрынғы жол енді жасыл жолға айналдырылды.
Крикет
Дунганнон крикет клубы 1865 жылы құрылған. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін клубты қайта құруға әрекеттер жасалды, және бұл 1929 жылы іске асырылды. Клуб 1933 жылға дейін сақталды, содан кейін Лорд Ранфурлидің қайтысынан кейін екінші рет алаңсыз қалды. 1939 жылға дейін, Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін крикет Корольдік мектеп, банк қызметкерлері және RUC арқылы сақталды. Клуб 1948 жылы, негізінен Эдди Ходжетттің және 1952 жылғы NCU лигаларының күш-жігерінің арқасында қайта құрылды және қазірге дейін жалғасуда. Клубтың ресурстары шектеулі болғандықтан және олар аудандық кеңеске алаң үшін тәуелді болғандықтан, клуб жоғары деңгейдегі крикетке толыққанды жете алмады. Клуб өмір сүрген кезеңінде кем дегенде бес түрлі жерде ойнаған. Үй матчтары Дунганнон паркінде өтеді.
Футбол
Дунганнон Свифтс ФК – қаланың жергілікті футбол клубы, ол NIFL Премьер-лигасында ойнайды. Омах Таун клубының тарап кетуінен кейін Тирон облысынан лигадағы жалғыз өкіл болып табылады. Клуб 2006 жылғы УЕФА Интертото кубогы мен 2007–08 жылғы УЕФА кубогында Еуропалық жарыстарда Солтүстік Ирландияны өкілдік етті.
Гелл ойындары
Жергілікті жігіттердің гэль футбол клубы – Дунганнон Томас Кларкс (Thomáis Uí Chléirigh Dún Geanainn), ал қыздар футбол командасы – Аодх а Руадх.
Гольф
Дунганнон гольф клубы, 18 шұңқырлы алаңды ұсынатын, 2022 жылдың қаңтарында алғашқы әйел капитанын тағайындады.
Қоянның жүгіруі
Жергілікті Hare Coursing Club 1920 жылдан бері бар, бірақ бұл спорт клуб құрылғанға дейін осы аймақта кең таралған. Қазір Солтүстік Ирландияда қоянға қарсы аң ауру тыйым салынғандықтан, Данганнон клубы Ирландия Республикасында жарыстар ұйымдастырады.
Грейхаунд жарыстары
Грейхаунд жарыстары бір кездері Дунганнон қаласында кең таралған спорт түрі болды. 1930 жылдың шілде айында Солтүстік Ирландиядағы «Сельтик Парк» және «Данмор» стадиондарынан кейін үшінші болып Дунганнон грейхаунд стадионы ашылды. «Окс Парк» грейхаунд стадионы деп те аталатын бұл стадион 2003 жылдың қаңтарына дейін жұмыс істеді, содан кейін 1995 жылы трассаны иеленген және осы жерді дамыту арқылы үлкен пайда табуға мүмкіндік тапқан «Дунганнон (Окс Парк) стадион грейхаунд жарыстары» компаниясы оны жапты.
Регби
1873 жылы құрылған Дунганнон регби клубы Ирландияда регби клубын құрған алғашқы қалалардың бірі еді.