Кіріспе

Ресейлік ғарышкер (туған 1957)

Юрий Владимирович Усачёв (Юрий Владимирович Усачёв; туған 9 қазан 1957) – бұрынғы ғарышкер, Мәскеудегі Жұлдыз қаласында тұрады. Усачёв төрт ғарыш сапарының қатысушысы, оның ішінде "Мир" ғарыш станциясындағы екі ұзақ мерзімді миссиясы және Халықаралық ғарыш станциясындағы бір миссиясы бар. Мансабында ол зейнетке шыққан 2004 жылғы 5 сәуірге дейін жеті ғарыш серуеніне қатысты.

Жеке

Калининград қаласынан шыққан Усахова Вера Сергеевнаға (қызметтік аты Назарова) үйленген. Олардың Женя есімді бір қызы бар. Оның анасы, Анна Григорьевна Усахова Донецк қаласында тұрады. Әкесі қайтыс болған. Оның бес жасқа үлкен ағасы және бес минутқа үлкен егіз әпкесі бар. Ол фотосуретке түсіру және бейнежазумен айналысады.

Білім

Усахов 1975 жылы Донецк қалалық мектебін бітірді. 1985 жылы инженерлік диплом алып, Мәскеу авиация институтын бітірді.

Тәжірибе

Авиация институтын бітірген соң ол "Энергия" компаниясында жұмыс істеді. Үш ғарышкер "Мир" станциясының 15-ші тұрақты экипажы болды. Усахов ұшу инженері ретінде қосылды. 14 қаңтарда "Мир" бортында, деорбитацияға түсу алдындағы әдеттегі айналып тексеру кезінде "Союз ТМ-17" ғарыш кемесі "Кристалл" модуліне екі рет жанама соққы берді. Оқиғадан кейін "Мир" экипажы "Кристаллды" тексеріп, зақым таппады. Усаховтың "Мирде" болған кезінде үш "Прогресс" ғарыш кемесі келді: 30 қаңтарда, 24 наурызда және 24 мамырда – "Прогресс М-21", "Прогресс М-22" және "Прогресс М-23". "Прогресс" ғарыш кемелері "Мир" жүйелерін күтіп-ұстауға арналған азық-түлік, су, отын, қосалқы бөлшектер мен жабдықтарды, сондай-ақ медициналық тәжірибелер үшін қосымша құралдарды жеткізді. Усахов пен Афанасьев 1994 жылдың 9 шілдесінде 10:32:35 GMT бойынша Арқалықтың солтүстігіне 110 км жерге "Союз ТМ-18" сүңгіме модулімен сәтті қонды. Усахов "Мир" ғарыш станциясында 182 күн бойы ұшты.

Мир EO-21

1996 жылдың 21 ақпанынан 2 қыркүйегіне дейін Усахов "Мир" EO 21 экспедициясының бортында инженер болып қызмет етті. Усачовты және космонавт Юрий Онуфриенкомен бірге алып жүрген "Союз ТМ 23" ғарыш кемесі 1996 жылдың 21 ақпанында сағат 12:34:05 UTC Байқоңыр ғарыш айлағынан ұшып кетті. Екі күндік автономды ұшудан кейін "Союз" ғарыш кемесі 23 ақпанда сағат 14:20-де "Мир" ғарыш станциясының алдыңғы портына қосылды. Бір айдан соң, оларға НАСА астронавты Шаннон Люсид қосылды. "Мир 21" барысында Усачев көптеген ғылыми эксперименттер жүргізді. "Мир" ғарыш станциясының жетінші және соңғы модулі – "Природа" модулі 1996 жылдың 26 сәуірінде келді. Оның басты мақсаты – қашықтықтан зондтау арқылы Жер ресурстарын зерттеу, сондай-ақ қашықтықтан зондтау әдістерін әзірлеу және сынау болды. "Мир" EO 21 кезінде "Progress M 31" ғарыш кемесімен жабдықтар жеткізілді. Шаннон Люсид Жерге қайтқаннан кейін Усахов пен Онуфриенкоға француз астронавты Клауди Андре Дешейс қосылды. 1996 жылдың 2 қыркүйегінде Усахов, Юрий Онуфриенко және Клауди Андре Дешейс "Союз ТМ 23" капсуласында Жерге оралды. Ғарыш кемесі 07:41:40 UTC-де Ақмоладан (Целиноград) оңтүстік-батысқа қарай 108 км жерге қонды. "Союз ТМ 23" және "Мир" ғарыш кемелерінде Усахов ғарышта 193 күн өткізді.

STS 101

Усахов одан кейін STS-101 миссиясымен ұшты, бұл Халықаралық ғарыш станциясын (ХҒС) құрылысына арналған үшінші шатл миссиясы болды. 2000 жылдың 9 мамырында сағат 6:11-де (EDT) Кеннеди ғарыш орталығынан ұшырылды. Усахов миссия маманы ретінде қызмет етті және кіру мен қону кезінде «Атлантис» шатлының ортаңғы бөлігінде отырды. STS-101 миссиясының басты мақсаты – Халықаралық ғарыш станциясына жабдықтарды жеткізу болды, бұл жабдықтар Spacehab екі модульдік және Spacehab Integrated Cargo Carrier платформасы арқылы жеткізілді, сондай-ақ ашық ғарышқа шығу және станцияның орбитасын 230-дан 250 статуттық мильге (370-тен 402 км-ге) дейін көтеру жоспарланған. Усахов пен NASA астронавты Сюзан Хелмс станцияға алғаш кірген экипаж мүшелері болды. Миссияның 5-ші және 6-шы күндері Усахов пен Хелмс Zarya модуліндегі алты аккумулятордың екеуін және оларға қатысты аккумуляторларды зарядтауға арналған электрониканы ауыстырды. Усахов пен Хелмс Zarya модуліне жаңа радиотелеметриялық жүйені орнатты, бұл станция Жермен байланыс жасамаған кезде деректерді сақтай алатын жад құрылғысы. Жаңа жад құрылғысы жоспарланған қызмет мерзімі аяқталуға жақын болған ескі құрылғының орнына қойылды. Миссияның 8-ші күні ол және Хелмс ISS-тен шығу үшін артынан бес люкті жапты. Сол күні Усахов Ресейдің Бақылау орталығына жиналған ресейлік БАҚ өкілдерімен сұхбаттасуға уақыт бөлді. Келесі күні Усахов және шатл экипажының қалған мүшелері орбитада болған уақытында қолданылған жабдықтарды жинауды жалғастырды. 29 мамырда «Атлантис» 4,076,000 мильдік миссияны аяқтағаннан кейін KSC 15-ші ұшу-қону жолағына сағат 2:20-да (EDT) түнгі уақытта қонды. «Атлантис» 9 күн, 21 сағат, 10 минутқа созылған миссия барысында Жер шарының айналасын 155 рет айналды.

Екінші экспедиция

Усахов өзінің төртінші ғарыш сапарын STS-102 рейсінде жасады. 2001 жылдың 8 наурызында KSC-ден 06:42 EST уақытымен ұшырылған Discovery, бір күннен кейін, 9 наурызда 6:38 UTC уақытымен ISS-ке сәтті қонды. Екінші экспедиция экипажының құрамына Усахов пен NASA ғарышкерлері Сьюзан Хелмс және Джеймс Восс кірді, олар келесі 167 күн бойы ISS бортында өмір сүрді және жұмыс істеді. Усахов 2-ші экспедицияның командирі болды. Екінші экспедиция кезінде Ғарыш стансасына жіберілген ғылыми-зерттеу жабдықтарының ішінде Адам зерттеуіне арналған құрылғы, екі EXPRESS (Ғарыш стансасында эксперименттерді жеделдету) тірегі болды, олардың бірінде белсенді тіректі оқшаулау жүйесі және пайдалы жүк жабдықтарын бекіту жүйесі орналасқан. Сондай-ақ олар алдағы эксперименттерді жүргізу үшін "Destiny" зертханасын дайындады. Басты назар ғарышта жұмыс істеп, өмір сүретін экипаж мүшелерін радиациядан қалай қорғау керектігін жақсырақ түсінуге аударылды. Екінші экспедиция кезінде ISS-ке төрт ғарыш шаттлы және бір "Союз" миссиясы келді: STS 102, STS 100, STS 104, STS 105 және "Союз ТМ-32". Усахов, Хелмс және Восс 2001 жылдың 22 тамызында STS 105 экипажымен бірге үшінші экспедиция экипажын жеткізген шаттл рейсімен Жерге оралды.

Ғарышқа шығу

Усахов өмірінде жеті рет ғарышқа шықты. Ол "Мир" ғарыш станциясында болған кезде алты рет ғарышқа шықты, ал 2-ші экспедицияның командирі ретінде ХҒС-қа барған кезде тағы бір рет ғарышқа аттанды. 1996 жылдың 15 наурызында Усахов өзінің алғашқы ғарыш сапарын жасады. Ол космонавт Онуфриенкомен бірге сағат 01:04 UTC-де ғарышқа шықты. Олар екінші "Стрела" иілімін орнатып, "Мир" кооперативтік күн батареясын (MCSA) орнатуға дайындалды. Ғарышқа шығу 5 сағат 51 минутқа созылды. 1996 жылдың 20 мамырында Усахов өзінің екінші ғарыш сапарын жасады. Ғарышқа шығу сағат 22:50 UTC-де басталып, 04:10 UTC-де аяқталды, бұл 5 сағат 20 минутты құрады. Ғарышқа шығу кезінде екі космонавт "Кристалл" модулінің сыртындағы, ілініп тұрған күйіндегі "Мир" кооперативтік күн батареясын (MCSA) алып тастады. Олар "Стрела" иілімін пайдаланып, массивті "Квант-1" модуліне жеткізді. Екі ғарышкер алюминий мен нейлоннан жасалған "Пепси-Кола" банкасының макетін де іске қосты, содан кейін оны Жердің фонында түсірді. "Пепси-Кола" компаниясы осы процедураны төледі және түсірілген материалды телеарнадағы жарнама үшін пайдалануды жоспарлады. Алайда, жарнама эфирге шықпады, себебі "Пепси" кейіннен банканың дизайнын өзгертті. Усахов өзінің үшінші ғарыш сапарын 1996 жылдың 24 мамырында жасады. Ол космонавт Онуфриенкомен бірге сағат 22:50-де ғарышқа шықты. Олар "Квант-1" модуліне MCSA орнатты. Ғарышқа шығу 5 сағат 34 минутқа созылды. 1996 жылдың 30 мамырында Усахов төртінші ғарыш сапарын жасау үшін "Мир" ғарыш станциясынан сыртқа шықты. Ол және космонавт Онуфриенко сағат 18:20 UTC-де ғарышқа шықты. Олар "Природа" модулінің сыртында модульдік оптоэлектрлік мультиспектралды сканерді (MOMS) және "Квант-2" модуліндегі қол тіреулерін орнатты, бұл болашақта ғарыштан тыс қызметтерді жүргізу кезінде жылжуды жеңілдетуге арналған. MOMS Жер атмосферасы мен ортасын зерттеу үшін қолданылды. Ғарышқа шығу 4 сағат 20 минутқа созылды. 1996 жылдың 6 маусымында Усахов өзінің бесінші ғарыш сапарын жасады. Ол Онуфриенкомен бірге микрометеороидтық детекторларды орнатып, швейцариялық/ресейлік "Комза" экспериментіне кассеталарды ауыстырды, сондай-ақ құрылыс материалдарын ғарыш ортасына ұшыратуға арналған "Бөлшектік әсер эксперименті", "Мир үлгісін қайтару эксперименті" және SKK 11 кассетасын орнатты. ХҒС-тағы ғарышқа шығу - шаттлсыз алғашқы рет жүзеге асырылған ғарыш сапары болды. ХҒС Жердің қараңғы жағынан өтіп бара жатқанда, олар жерге қарап тұрған бөлігіндегі люкті ашып, кеңістіктің вакуумына жол ашты, содан кейін сағат 9:21 CDT-де ресми түрде ғарышқа шығуды бастады. Сағат 9:40 CDT-де аяқталған 19 минуттық ғарыш сапарында Усахов пен Восс доқтау конусын сақтау орнынан жылжытып, айналмалы тұтқаны пайдаланып, төменгі портты люкке орнатты. Доқтау конусын орнату Ресейлік доқтау бөлімінің келуіне дайындалу үшін қажет болды.