Кіріспе
Жол төсемінің зақымдану түрі
Шұңқыр – көбінесе асфальт төсемінде кездесетін, көлік қозғалысы салдарынан төсемінің бөліктері жойылған ойыс. Ол әдетте төмендегі топырақ құрылымындағы судың болуынан және сол жерден өтетін көліктерден туындайды. Су бастапқыда топырақты әлсіретеді, ал содан кейін көлік жүктемесі нашар тіреуге ие асфальт бетін шаршатып, бұзады. Көлік қозғалысы асфальтты және төмендегі топырақ материалының бөліктерін шығарып, төсемінде тесік жасайды. Ақырында, шаршау жарықтары арасындағы асфальт бөліктері біртіндеп босап, дөңгелектердің үздіксіз жүктемесінен сыртқа шығарылып немесе итеріліп, шұңқырды құрайды. Шұңқырлардың пайда болуына төрт негізгі себеп себеп болуы мүмкін:
Жөндеу
Шұңқырларды жамсау әдістері уақытша немесе жартылай тұрақты болуы мүмкін. Уақытша жамсау, көбінесе, тұрақты шешімге қолайсыз ауа райы жағдайында қолданылады және асфальтты жапсыру үшін суық қоспалы асфальтты жедел түрде қолдануды қамтиды, бұл жол төсемінің тегіс болуын уақытша қалпына келтіреді. Жартылай тұрақты жамсау бұзылған аймақтың шетін қалпына келтіруге көбірек назар аударады, осылайша төсеменің айналасындағы бөлігімен үйлеседі, және әдетте тиісті негізгі материалдарды алмастырғаннан кейін ыстық қоспалы асфальтты қолдануды қамтиды. FHWA қыс мерзімінен басқа уақытта спрейлі инъекция, лақтырып дөңгелету, жартылай тұрақты жамсау немесе жиекті бекіту тәсілдерін ең тиімді деп санайды. Ал қыс мезгілінде лақтырып дөңгелету әдісі ғана қолданылуы мүмкін. Оңтүстік Африкадағы Ғылыми және өнеркәсіптік зерттеулер кеңесі де шұңқырларды жөндеу үшін ұқсас әдістер ұсынады.
Материалдар
Асфальтты жапсырма материалдары байланыстырушы зат пен ірі ұсақ материалдан тұрады және екі негізгі санатқа бөлінеді: ыстық қоспа және суық қоспа. Кейбір мекемелер ыстық қоспаларды пайдаланады, олар жергілікті асфальт зауыттарында жасалады.
Қоғамның шығыны
Американдық автомобиль қауымдастығы 2016 жылға дейінгі бес жылда АҚШ-та 16 миллион жүргізушінің көліктері шұңқырлардың салдарынан зардап шеккенін, оның ішінде дөңгелек тесілуі, доңғалақтың бүгілуі және аспаның зақымдануы сияқты мәселелерге байланысты жыл сайын 3 миллиард долларлық шығынға ұшырағанын бағалады. Үндістанда 2015 және 2017 жылдар аралығында шұңқырларға байланысты апаттарда жыл сайын шамамен 3000 адам қаза тапты. Ұлыбританияда елдегі барлық шұңқырларды жөндеуге 12 миллиард фунт стерлинг жұмсалатыны есептелді. АҚШ-та 55 миллион шұңқыр бар деген мәлімет бар. Канаданың Альберта провинциясындағы Эдмонтон қаласы, өзін шұңқырлардың астанасы деп жариялап, 2015 жылғы мәліметтерге сәйкес, жыл сайын 450 000 шұңқырды жөндеуге 4,8 миллион доллар жұмсайды. Үндістанда тарихи түрде шұңқырлардың салдарынан туындаған апаттарда жыл сайын 3000-нан астам адам қаза табады. Ұлыбританияда 2017 жылы 500 мыңнан астам шұңқыр тіркелді, бұл 2015 жылғы көрсеткіштен 44% артық. Шұңқырларды түрлі деңгейдегі билік органдарына хабарлау үшін белгілі бір процедуралар бар. Өтемақы талап ету процесі әр юрисдикцияда әртүрлі болады.
Танымал мәдениетте
Соңғы кезде түрлі бұқаралық ақпарат құралдарында жол шұңқыры туралы көп айтылды.
Бейнелеу өнері
Чикаголық Джим Бачор мен Үндістанның Бангалор қаласындағы Бадал Нанджундасвами атты екі суретші, суреттерін жолдардағы шұңқырларға қатысты пікір білдіру үшін пайдаланды – олар шұңқырларға түрлі бейнелердегі балмұздақты бейнелейтін мозаикаларды немесе крокодил пішіндес мүсіндерді орналастырды. Басқа жерде Ресейдегі белсенділер жергілікті шенеуніктердің шұңқыр сияқты аузы бар карикатураларын салған, осылайша жолдардың нашар күйіне деген наразылықтарын білдірді. Манчестердегі граффити суретшісі шұңқырлардың маңына жыныс мүшелерінің суреттерін салған, нәтижесінде олар көбінесе 48 сағат ішінде жөнделген.
Ән
Битлз әні "A Day in the Life" ыдысында жолдардағы шұңқылар туралы айтылады. Джон Леннон әннің соңғы шумағын Far & Near жаңалықтарының қысқаша хабарынан шабыттандырып жазды, бұл хабар Daily Mail газетінің 17 қаңтардағы санында жарияланған еді, сондай-ақ алғашқы екі шумақтың да шабыты осы газеттен алынған. "Біздің жолдардағы шұңқылар" деген тақырып астында былай делінген: "Ланкаширдегі Блэкберн қаласындағы жолдарда 4000 шұңқыр бар, яғни әр адамға шаққанда 26-дан бір шұңқырдан келеді, деп мәлімдейді қалалық кеңестің сауалнамасы. Егер Блэкберн жалпы ел үшін үлгі болса, онда Ұлыбританияның жолдарында екі миллион, ал Лондонда 300 мың шұңқыр бар".
Теледидар
"Сайнфелдтің" "Шұңқыр" атты эпизодында Джордж кілттерін жоғалтып алғанын, оның ішінде қозғалғанда "Қасиетті сиыр!" дейтін Фил Рицзутоның естелік кілттерін жоғалтып алғанын біледі. Ол содан кейін қайда болғанын еске түсіріп, бұрын шұңқырдан секіріп өткен көшеге қайта оралады, ол шұңқыр қазір асфальтпен толтырылған. Көлік осы жерден өткенде "Қасиетті сиыр!" деген дыбыс естіледі.