Кіріспе

жоқ

Тау-кен және жартылай өңдеу

Мұнда ірі минералдық кен орындары бар, бірақ азаматтық соғыс (1977–1992) және нашар дамыған инфрақұрылым барлау жұмыстарын шектеді. Әлемдік банк 2005 жылға қарай 200 миллион АҚШ долларына экспорттауға болатынын бағалаған. 1990 жылдардың соңында экспорт көлемі 3,6 миллион АҚШ долларын құрады, бұл жалпы экспорттың 1%-ы және ЖІӨ-нің 2%-дан кем бөлігін құрады. Қазіргі таңда мәрмәр, бентонит, көмір, алтын, боксит, гранит, титан және құнды тастар өндірілуде. Көлденең өндірістен заңсыз экспорт 50 миллион АҚШ долларына жетеді деп есептеледі. Мозамбик 2011 жылы көмірдің алғашқы партиясын экспорттады және әлемдегі ең ірі көмір экспорттаушысы болуы күтілуде. Сондай-ақ, көмір қорларын игеру үшін инфрақұрылымдық жобаларға шамамен 50 миллиард АҚШ доллары жұмсалуда. Мозамбикте Ресей, Иран және Катардан кейін әлемдегі табиғи газдың төртінші ірі қоры бар.

Өңдеу

1960 жылдар мен 1970 жылдардың басында өте жақсы дамығанмен, тәуелсіздік алғаннан кейін португалдықтардың көп бөлігінің кетуіне байланысты индустрияландыру тез құлдырады. 1995 жылдан бері өндіріс күрт өсті және 2001 жылы 33%-ға өсуі күтілді, себебі 2001 жылдың ортасында мақұлданған Мозал алюминий қорыту зауытының кеңейтілуі (құны 860 миллион АҚШ доллары) жүзеге асты. Елдегі ең ірі шетелдік инвестиция болып табылатын Мозал жұмыс орындарының азаюына аз әсер етеді, бірақ салықтар арқылы төлем балансына маңызды үлес қосады. 2001 жылдың бірінші тоқсанындағы экспорт 85,3 миллион АҚШ долларын құрады, бұл Мозамбик экспортының осы кезеңде 172%-ға өсуіне басты себеп болды. Зауыттың құрылысы аяқталғаннан кейін алюминий экспорттың 70%-ын құрады. Құрылыс материалдары, ауыл шаруашылығы өнімдерін қайта өңдеу, сусындар және тұтыну тауарлары – негізгі салалар еді.

Туризм

Бұл сектор Португалиядан тәуелсіздік алғаннан кейін күрт құлдырады, бірақ дамытылды, әйткені әлі де әлеуетінен төмен өнімділік көрсетуде. Ұлттық стратегия – жоғары құнды, азын көлемді туризмді дамыту. Оңтүстік Африкадағы Крюгер паркімен және Зимбабведегі Гонаречжоу паркімен байланысты "Бейбітшілік паркі" бастамасының бірінші бөлігі – туризмді дамытуға бағытталған жоба болды.

Телекоммуникация

1992 жылы ұзақ азамат соғысы аяқталғаннан кейін ел телекоммуникация секторын реформалауға кірісті. 2003 жылы Vodacom Mozambique және ұлттық телекоммуникация компаниясы (TDM) –нің мобильді байланыс еншісі mCel арасында бәсекелестік орнатылғаннан кейін мобильді байланыс секторы өте қарқынды өсімді бастан кешірді. Үкімет тұрақты байланыс секторына да бәсекелестікті енгізуге мүдделі, бірақ TDM-ді жекешелендіруге қасаңдық танытуда. Барлық басқа да қызметтер бәсекеге ашық, және олар INCM-нің лицензиялауынан өтеді. Елдегі интернет қолданысын нашар дамыған тұрақты байланыс инфрақұрылымы мен халықаралық байланыс жолағының жоғары құны шектеді, бірақ ADSL, кабельдік модемдер, WiMAX сымсыз кеңжолақты және мобильді деректер қызметтері сияқты кеңжолақты қызметтерді енгізу, содан кейін 2009 жылы елге алғашқы халықаралық су асты оптикалық талшықты кабельдің (SEACOM) қосылуы осы нарық секторының дамуын жеделдетті. 3G мобильді байланыс қызметтерін және ұлттық талшықты магистральдық желіні енгізу, сондай-ақ 2010 жылы екінші халықаралық талшықты желінің (EASSy) іске қосылуы одан әрі жақсартуға мүмкіндік береді. Жолақтың төмендеуінің нәтижесінде кейбір қызметтерде бағалар төмендеді, ал қалғандары өзгеріссіз қалды.

Қаржылық

Португалиялықтардың басымдық еткен банктік жүйесі 1975 жылы тәуелсіздік алғаннан кейін құлдырады. 1980 жылдары экономиканы орталық үкімет бақылауында ұстағаннан кейін, Мозамбик соңғы жылдары қарқынды реформалар жүргізіп, нарыққа негізделген экономикалық саясатты күшейтті және фискалдық және ақша-кредиттік тәртіп сақтауға міндеттенді. 1995 жылы үкімет орта мерзімді экономикалық өсу стратегиясын қабылдады және оны іске асыруды жалғастыруда. 1990 жылдардың соңынан бері ұлттық және халықаралық банктер экономиканың қарқынды өсуіне және қаржы жүйесінің дамуына қолайлы жағдай жасады. 2012 жылдың 11 желтоқсанында Мозамбик үкіметі BNI Banco Nacional de Investimento банкінің португалдық үлесін сатып алып, банктің 100% иесіне айналды және оны елдің даму банкі ретінде қайта құрды. Сондай-ақ, Мозамбик банкінің бұрынғы губернаторы Адриано Малеяне бас директор болып тағайындалды.

Өсімді қайта қалпына келтіру

Соғыс босқындарын қайта орналастыру және сәтті экономикалық реформалар жоғары табиғи өсімге алып келді: 1993 жылдан 1999 жылға дейінгі орташа өсім 6,7% құрады; 1997 жылдан 1999 жылға дейін ол жылына 10% астамды құрады. 2000 жылдың басындағы құрылыс қиратушы су тасқыны ЖІӨ өсімін 2,1%-ға дейін баяулатты; 2001 жылы толық қалпына келу күтілуде. Үкіметтік жобалар экономиканың келесі 5 жыл ішінде жылына 7%-дан 10%-ға дейін өсуіне мүмкіндік берді, бірақ болашақтағы қарқынды кеңею бірнеше ірі шетелдік инвестициялық жобаларға, экономикалық реформалардың жалғасуына және ауыл шаруашылығы, көлік және туризм секторларын жаңартуға байланысты. Халықтың 75%-дан астамы шағын ауыл шаруашылығымен айналысады, ол әлі де жеткіліксіз инфрақұрылым, коммерциялық желілер мен инвестициялардан зардап шегуде. Мозамбиктің өңделетін жерлерінің 88% әлі де игерілмеген; осы секторда экономикалық өсімді дамыту үкімет үшін маңызды міндет болып табылады. Мозамбиктегі либерализация процесі әлемдік банктың бастамасымен жүзеге асырылды. 1990 жылдардың ортасында әлемдік банк елге кешью индустриясын либерализациялауды міндет етті. Мозамбиктегі кешью индустриясына қатысты қорғау шараларын жою – кешью фермерлерінің табысын арттыру және елдегі кедейлікті азайту мақсатында жасалған әрекет болды. Бұл либерализация саясаты ең көп пікір тудырған саясаттардың біріне айналды.

Сауда тепе-теңдігінің бұзылуын жақсарту

Соңғы жылдары импорттың құны экспорттан шамамен 2:1-ге асып түсті, бұл соғыстан кейінгі жылдардағы 4:1 көрсеткішінен жақсы нәтиже. 2000 жылы импорт 1,217 миллиард долларды, ал экспорт 723 миллион долларды құрады. Даму серіктестері ұсынған қолдау бағдарламалары төлем балансының дефицитін толықтырды. Экспорттың орта мерзімдік болжамы үміт береді, себебі бірнеше шетелдік инвестициялық жобалар экспорттың айтарлықтай өсуіне және сауда балансының жақсаруына ықпал етеді. 2000 жылдың ортасында өндіріс бастаған Mozal ірі алюминий балқыту зауыты елдің сауда айналымын едәуір кеңейтті. Мозамбиктің дәстүрлі экспорт тауарларына қажу, креветка, балық, копра, қант, мақта, шай және цитрус жемістері кіреді. Осы салалардың көпшілігі қайта жаңартылуда. Мозамбик негізгі азық-түлік тағамдары мен өнеркәсіптік тауарлар бойынша импортқа тәуелділігі азайып келеді, себебі жергілікті өндіріс тұрақты түрде өсуде.