Кіріспе

Португалияның Брага қаласындағы шіркеу ғимараты. Бом Иса ду Монте қасиетті орны Португалияның солтүстігіндегі Брага қаласының сыртында, Тенеонс елді мекенінде орналасқан португал католиктерінің қасиетті жері. Оның аты «Таудағы Иса» дегенді білдіреді. Бұл қасиетті орын – 116 метр (381 фут) биіктікке көтерілетін монументалды барокко сатыры бар христиан қажыналарының көрнекті үлгісі. Бұл Браганың маңызды туристік тартылысы. 2019 жылдың 7 шілдесінде Брагадағы Бом Иса ду Монте қасиетті орны ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілді.

Тарих

Португалиядағы және Еуропаның басқа да көптеген төбелері ежелден бері діни құлшылық орындары болған, және Бом Иса төбесі де солардың бірі болуы мүмкін. Алайда, төбедегі шіркеудің алғашқы мәліметі 1373 жылға дейін жетеді. Бұл, Киелі Крестке арналған шіркеу, 15 және 16 ғасырларда қайта салынды. 1629 жылы Бом Исаға (Жақсы Исаға) арналған паломниктік шіркеу салынды, онда Христианның құмарлықтарына арналған алты шіркеу болды. Қазіргі қасиетті орын 1722 жылы Брага архиепископы Родриго де Моура Тельестің қолдауымен салына бастады. Оның гербы қақпаның үстінде, баспалдақтың басында көрінеді. Оның басшылығымен Via Crucis-ке арналған шіркеулермен бірінші баспалдақ қатары аяқталды. Әрбір шіркеуде Христианның құмарлықтарын бейнелейтін терракотадан жасалған мүсіндер орнатылған. Ол зигзаг тәрізді баспалдақтың келесі бөлігін де демеушілік етті, ол бес сезімге арналған. Әрбір сезім (көру, иіс, есту, сезу, дәм) әртүрлі фонтанмен бейнеленген. Осы баспалдақтың соңында 1725 жылы архитектор Мануэль Пинто Вилалобос барокко стилінде шіркеу салды. Бірінші шіркеулер, баспалдақтар және шіркеулердің құрылысы 18 ғасырда жалғасты. Шіркеудің артындағы (Terreiro dos Evangelistas) аймақта 1760 жылдары сегізбұрышты үш шіркеу салынды, олар Христианның Магдаленамен кездесуі сияқты айқышқа шегеленгеннен кейінгі оқиғаларды бейнелейтін мүсіндермен безендірілген. Әдемі шіркеулердің сыртқы дизайны белгілі Брага архитектор Андре Соареске жатқызылады. Осы шіркеулердің айналасында 1760 жылдардан бастап салынған евангелистердің мүсіндері бар төрт барокко фонтаны орналасқан. 1781 жылы архиепископ Гаспар де Браганса ансамбльді үшінші баспалдақ пен жаңа шіркеуді қосу арқылы аяқтауды шешті. Үшінші баспалдақ та зигзаг үлгісін ұстанады және үш теологиялық ізгілікке арналған: Иман, Үміт және Мейірімділік, олардың әрқайсысының өзіндік фонтаны бар. Барлығы баспалдақта 583 саты бар. Ескі шіркеу бұзылып, архитектор Карлос Амаранте жасаған неоклассикалық жоба бойынша жаңа шіркеу салынды. 1784 жылы салына бастаған жаңа шіркеудің ішкі бөлігі 19 ғасырдың басында безендіріліп, 1834 жылы қасиетті деп жарияланды. Бас алтарь Христианның айқышқа шегеленуіне арналған. 19 ғасырда шіркеу мен баспалдақтың айналасындағы аумақ мемлекеттік меншікке алынып, саябаққа айналдырылды. 1882 жылы қасиетті орынға қол жеткізуді жеңілдету үшін Брага қаласын төбемен байланыстыратын су балансты Бом Иса фуникулері салынды. Бұл Иберия түбегінде салынған алғашқы фуникулер және қазірге дейін қолданыста. Қасиетті орын 1970 жылдан бері халыққа маңызды мүлік ретінде танылған.

Маңыздылығы

Бом Исаның киелі орнының дизайны, оның барокко стиліндегі ерекшелігі, баспалдақтарының зигзаг тәрізді пішінімен күшейтілген, Португалиядағы көптеген басқа да орындарға (мысалы, Ламегоға) және колониялық Бразилияға, Конгонхас киелі орны сияқты, үлкен әсер етті. Паломниктер баспалдақпен көтерілер кезде (дәстүр бойынша тізе бүгіп көтерілуге шақырылады), олар Мәсіхтің құмарлық шегу сахналарын көріп, материалдық дүниенің сезімдері мен рухтың ізгіліктерінің арасындағы қарама-қайшылықты көрсететін діни-теологиялық бағдарламамен кездесті. Осы тырыстың мәні – төбедегі шіркеу, яғни Құдайдың үйі. Баспалдақ бойындағы көптеген бұлақтар сенушілердің тазаруы туралы ойды тудырады. Карлуш Амаранте салған жаңа шіркеу (1784–1834 жж.) Португалиядағы алғашқы неоклассикалық шіркеулердің бірі болды. Бұл шіркеу 2015 жылдың 5 шілдесінде Папа Францискпен Кіші Базилика мәртебесіне ие болды.