Мэн аралындағы мифологиялық жаратылыс – буган (boagane). Зұлматты, түрленетін алып, сиыр не адам кейпінде кездеседі. Тұлғасы мен қасиеттері туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ман аралы фольклорындағы кейіпкер
Isle of Mann folklore figure
Ман аралы фольклорында бугган (немесе боган) – Ман аралына тән, алып құлқылы жаратылыс. Кейбіреулер оларды скандинавиялық тролльдермен туыс деп есептейді.
In Manx folklore, a buggane (or boagane) was a huge ogre like creature native to the Isle of Man. Some have considered them akin to the Scandinavian troll.
Манкс фольклоры
Пішін өзгертетін, бауган көбінесе зұлымдықпен сипатталатын, қара түсті бұқа немесе жылқының құлақтары немесе тырнақтары бар адам кейпінде көрінетін жаратылыс. Ол шіркеудің төбесін жұлып тастауға дейін күшті болған. Оның табиғи түрі "қалың, қара түкпен жабылған, шамдай жарқын көздері мен жылтыраған өткір тістері" бар деп сипатталады. Тағы бір аңыз бойынша, ол бұқа мүйізді, жарқын көзді және үлкен тісті алып адам ретінде бейнеленеді. Бауган сиқырлы жаратылыс болғандықтан, судан өте алмайды және қасиетті жерге тұра алмайды. Капелла салынған кезде, жергілікті халық үш рет төбе жапса, бауган үш рет оны жыртып тастады. Буган-ны-Хуштей теңіз жанындағы үлкен үңгірде тұрды және еңбек етуден қашқан адамдарды ұнатпайтын. Дегенмен, оны Манкс су жылқысы – Каббил уштеймен шатастырмау керек. Бауганды кейде перилер өздеріне ренжіген адамдарды жазалау үшін шақырып алатын. Глен-Мейдегі бауган, егер ол алжапқышының жіптерін кесіп қашпаса, күн батқанға дейін нан пісіруді кейінге қалдырған жалқау үй шаруасын шарлауыққа лақтырып жібермек болған.
A shapeshifter, the buggane is generally described as a malevolent being that can appear as a large black calf or human with ears or hooves of a horse. It was large enough to tear the roof off a church. Its natural form is described as "covered with a mane of coarse, black hair; it had eyes like torches, and glittering sharp tusks". Another tale describes it as a huge man with bull's horns, glowing eyes and large teeth. As magical creatures, bugganes were unable to cross water or stand on hallowed ground. When the chapel came to be built, three times the local people put a roof on, and three times the buggane tore it off. The Buggan ny Hushtey lived in a large cave near the sea and was known for having no liking for lazy people. However, it should not be confused with the Cabbyl ushtey, the Manx water horse. Bugganes were occasionally called upon by the fairies to punish people that had offended them. The buggane of Glen Maye would have pitched a lazy housewife into a waterfall for putting off baking until after sunset, had she not cut loose the strings of her apron to escape.
Финн МакКул және Бугган
Манс аңызына сәйкес, ирландтық алып Фионн мак Камхайл (Финн МакКул) Маннға өтіп, Крегниш маңындағы жерге қоныстанды. Баррулден келген бағжан шайқасқа келді, бірақ Фион шайқасқысы келмеді. Фионның әйелі Оона Фионнды сәбиге ұқсатып, бишекке салып қойды. Бағжан «баланың» мөлшерін көргенде, оның әкесі Фионнның алыптардың ішіндегі ең алабы болуы керек деп ойлады, сондықтан ол кетіп қалды. Олар ақырында Кирк-Крист-Рушен маңында кездесіп, күн шығысынан күн батуға дейін шайқасты. Фионнның бір аяғы Үлкен шығанаққа батып, Манн бұзауы мен Киттерленд арасындағы арнаны жасады, ал екінші аяғы Кіші шығанаққа батып, Киттерленд пен негізгі арал арасындағы тар арнаны жасады. Бағжан Порт-Эринде тұрды. Ол жеңіске жетіп, Фионнды қатты жарақаттады, сондықтан ол Ирландияға қашуға мәжбүр болды. Фионн теңіз үстінде жүре алатын, бірақ бағжан жүре алмады, сондықтан ол тісін жұлып алып, Фионнға лақтырды. Тіс оның басының артына тиіп, теңізге құлап, қазіргі «Тау тасы» деп аталатын жерге айналды. Фионн айналып, зор қарғыс айтты: «Менің жеті қарғысым болсын!» «Су ағып, шөп өсетінге дейін, ол адам балаларына азап үшін сол жерде жатсын!» Осылай болды. Мэн аралынан алынған әңгімелер: Сент-Тринианның бағжаны, BBC балалар телесериалы «Jackanory»-ның 6-шы маусымында (8 тамыз 1969 ж.) көрсетілген. Джозеф Деланидің «Spook» сериясында бағжан жетінші кітапта, «The Spook's Nightmare» (Ұлыбританиялық атауы) / «Rise of the Huntress» (АҚШ атауы) -да маңызды рөлде көрінеді. Бағжан Мораттың «Феро қаласына жол» атты фантастикалық романында кездеседі, онда ол шіркеулерді қиратуы үшін түрмеге қамалады. «Pathfinder» ролелік ойынында бағжан «Bestiary 4»-те огрлермен алыс туысқан соқыр алыптардың бір түрі ретінде пайда болады. Олардың сыртқы түрі жалаңаш тышқанға ұқсайды. 2009 жылғы «Lemon Demon» әнінде «Eighth Wonder» (сөйлейтін мангуст Геф туралы), 2016 жылғы «Spirit Phone» альбомында бағжан туралы айтылады, өйткені екеуі де Мэн аралынан шыққан.
In Manx legend, the Irish giant Fionn mac Cumhaill (Finn MacCool) crossed over to Mann and settled near Cregneash. The buggane from Barrule came to do battle, but Fionn did not want to fight. Fionn's wife, Oonagh, disguised Fionn as a baby and tucked him into a cradle. When the buggane saw the size of the 'baby', he thought that its father, Fionn, must be a giant among giants, and so he left. They eventually met near Kirk Christ Rushen and fought from sunrise to sunset. Fionn had one foot in the Big Sound, and so made the channel between the Calf of Man and Kitterland, and the other foot was in the Little Sound, and so he made the narrow channel between Kitterland and the main island. The buggane was standing at Port Erin. He came off victorious and slashed Fionn awfully, so that he had to run to Ireland. Fionn could walk on the sea, but the buggane could not, so he tore out a tooth and threw it at Fionn. It hit him on the back of the head, and then it fell into the sea and became what is now called Chicken Rock. Fionn turned round and roared a mighty curse, "My seven swearings of a curse on it!" "Let it lie there for a vexation to the sons of men while water runs and grass grows!" And so it has. Stories from the Isle of Man: The Buggane of St. Trinian's, featured in Season 6 (8 August 1969) of the BBC children's television series Jackanory. In the Spook's series by Joseph Delaney, a buggane features prominently in the seventh book, The Spook's Nightmare (UK title)/Rise of the Huntress (US title). Buggane is featured in the fantasy novel The Road To Fero City by Morat, in which he is imprisoned for vandalising churches. In the Pathfinder Roleplaying Game, Buggane make an appearance in the Bestiary 4 as a race of blind giants distantly related to ogres. Their appearance is inspired by that of the naked mole rat. In the 2009 Lemon Demon song "Eighth Wonder" (about Gef the talking mongoose) on the 2016 album Spirit Phone, buggane are referenced in the lyrics as they both originate on the Isle of Man.