Кіріспе
Фин қаруы .338 Lapua Magnum (8.6×70 мм немесе 8.58×70 мм) – дөңгелексіз, бөтелке тәрізді, орталықтан оқталатын қару патроны. Ол 1980-ші жылдары әскери снайперлерге арналған жоғары қуатты, ұзақ қашықтықты патрон ретінде әзірленді. Ауғанстан және Ирак соғыстарында қолданылғандықтан, бұл патрон кеңінен қолжетімді болды. Жиналған .338 патронының диаметрі (оқтау жиегі) және ұзындығы бар. Ол стандартты әскери бронежилеттің өту қабілетін 0,7 метрге дейіңгі қашықтықта жақсырақ бұзып өтеді және теңіз деңгейінде C.I.P. стандартына сәйкес келетін оқ-дәрімен шамамен 0,7 метрге дейін тиімді қашықтықта әсер етеді. Патронның бастапқы жылдамдығы ұңғының ұзындығына, оқтың орналасу тереңдігіне және ұнтақ мөлшеріне байланысты болады, коммерциялық оқтардағы оқтармен салыстырғанда өзгереді, бұл шамамен бастапқы энергияға сәйкес келеді. Британдық әскери тағайындамасы бойынша артық қысыммен жасалған .338 Lapua Magnum патрондары, жалпы ұзындығы бар, LockBase B408 өте төмен кедергілі оқтармен жабдықталған, L115A3 ұзын қашықтықты мылтығынан 936 м/с (3,071 фут/с) бастапқы жылдамдықпен атылған. 2009 жылдың қараша айында британ снайпері, ат (CoH) Крейг Харрисон бұл патронмен соғыстағы ең ұзақ расталған снайперлік ату рекордын орнату үшін қолданды, қашықтығы бар (кейін бұзылған). Есептерде CoH Харрисон Мұса Қаласындағы ауа райының ұзақ қашықтықтан атуға өте қолайлы болғанын айтты: жел болмады, ауа райы қоңыл және көрінуі жақсы болды. Әскери мақсатынан басқа, оны аңшылар және ұзақ қашықтықтан атуды ұнататын азаматтар да пайдаланады. .338 Lapua Magnum кез келген ірі жануарды аулауға қабілетті, бірақ кейбір қауіпті жануарларға (кейп бизоны, бегемот, ақ мүйізді бұқа және піл) оның жарамдылығы күмәнді, егер үлкен "қосалқы" калибрмен бірге қолданылмаса: "Пілді өлтіре алатын және оны тоқтатуға сенімді болатын калибрлердің арасында үлкен айырмашылық бар". Намибияда бұрын .338 Lapua Magnum патроны Африканың үлкен бес жануарын аулауға рұқсат етілген, егер оқтаудың бастапқы энергиясы кем дегенде болса. Бүгінде Намибия және басқа да Сахара асты елдері үлкен бес жануарды аулау үшін заң бойынша үлкен минималды калибрді талап етеді.
The .338 Lapua Magnum (8.6×70 mm or 8.58×70 mm) is a rimless, bottlenecked, centerfire rifle cartridge. It was developed during the 1980s as a high powered, long range cartridge for military snipers. Due to its use in the War in Afghanistan and the Iraq War, the cartridge has become widely available. The loaded .338 cartridge is in diameter (rim) and long. It can penetrate better than standard military body armor at ranges of up to , and has a maximum effective range of about with C. I. P. conforming ammunition at sea level conditions. Muzzle velocity is dependent on barrel length, seating depth, and powder charge, and varies from for commercial loads with bullets, which corresponds to about of muzzle energy. British military issue overpressure .338 Lapua Magnum cartridges with overall length, loaded with LockBase B408 very low drag bullets fired at 936 m/s (3,071 ft/s) muzzle velocity from a L115A3 Long Range Rifle were used in November 2009 by British sniper Corporal of Horse (CoH) Craig Harrison to establish a new record for the longest confirmed sniper kill in combat, at a range of (since broken). In reports, CoH Harrison mentions the environmental conditions at Musa Qala were perfect for long range shooting: no wind, mild weather, and clear visibility. In addition to its military role, it is used by hunters and civilian long range shooting enthusiasts. The .338 Lapua Magnum is capable of taking down any big game animals, though its suitability for some dangerous game (Cape buffalo, hippopotamus, white rhinoceros, and elephant) is arguable unless accompanied by a larger "backup" caliber: "There is a huge difference between calibers that will kill an elephant and those that can be relied upon to stop one." In Namibia, the .338 Lapua Magnum in the past was legal for hunting Africa's big five game if the loads had at least muzzle energy. Nowadays Namibia and other sub Saharan countries generally require larger minimal bore diameters by law for big five hunting.
Бастапқы дамуы
1983 жылы АҚШ-тағы Research Armament Industries (RAI) компаниясы ұзын қашықтыққа арналған жаңа снайперлік патронды әзірлеуді бастады. Бұл патрон диаметрі , болатын оқты , жылдамдықпен атып, әскери броняның бес қабатын тесіп өте алатын. Алдын ала тәжірибелерден кейін .416 Rigby корпусы таңдалды, себебі бұл диаметр секциялық тығыздықтың ең жақсы көрсеткіштерін ұсынады және айналмалы стабилизацияланған мылтық оқтарының (оқтардың ұзындығы шамамен 5-5,5 калибрге дейін) өту қабілетін арттырады. .416 Rigby – 1911 жылы 325 МПа (47 137 пси) қысымға төтеп бере алатын ағылшын үлкен аң аулау патроны. Бұл ескі патрон корпустарының кемшіліктерінің бірі – қазіргі түтінсіз ұнтақ орнына кордит заряды үшін жасалғандықтан, гильзаның алдыңғы бөлігінің (картридждің бас бөлігі мен капсюль ұясының арасындағы қатты бөлігі) қалыңдығы. Оқ атқанда, патронның негізі, болт бетінен алшақтау орналасқандықтан, қолдаусыз қалады. Бұл процесте RAI компаниясы Иллинойс штатының Бенсенвилл қаласындағы Джим Белл мен Brass Extrusion Labs Ltd. (B. E. L. L.) компанияларын .338/416 немесе 8.58×71 мм патрон корпустарын жасау үшін шарттастырды, Hornady оқтарды өндірді, ал RAI АҚШ Әскери-теңіз күштері үшін келісімшарт бойынша снайперлік мылтық құрастырды. RAI BELL корпустары талаптарға сай еместігін анықтады, себебі олар төмен қысымды .416 Rigby корпустары болған. Әскери тапсырыстардың қысымымен RAI басқа корпус өндірушіні іздеді және 1984 жылы Финляндияның Lapua компаниясымен байланысқа түсті. Қаржылық қиындықтарға байланысты RAI бағдарламадан шығуға мәжбүр болды. Кейіннен Финляндияның Lapua компаниясы бұл патронды шектеулі көлемде өндіре бастады. .338/416 мылтық бағдарламасы кейіннен тоқтатылды, себебі мердігерлер патронның жылдамдық мақсатына ( , оқтың жылдамдығы) жеткенін қамтамасыз ете алмады, себебі артық қысымнан патрон корпустары жарылып кетті.
Соңғы дамуы
Қазіргі .338 Lapua Magnum патроны финдік мылтық өндіруші SAKO және британдық мылтық өндіруші Accuracy International, финдік оқ-дәрі өндіруші Lapua немесе ресми түрде Nammo Lapua Oy (1998 жылдан бастап Nordic Ammunition Group (Nammo) құрамында) бірлесіп әзірледі. Lapua .338/416 патронын қайта жасауды жөн көрді. Жаңа корпустың дизайнында қаптаманың және оның алдыңғы бөлігіндегі қабырғаның қалыңдығын арттыру және металлургиялық тұрғыдан нығайтуға ерекше назар аударылды. Қазіргі заманғы қатты бас корпустарында мыстың қаттылығы пластикалық деформацияға ұшырамай тұрып корпустың қысым шегін анықтайтын маңызды фактор болып табылады. Lapua бұл мәселені бас және қаптама (қатты) бөліктерінен ауызға (жұмсақ) дейін, сондай-ақ қаптаманың алдыңғы бөлігіндегі (қалыңдатылған) қабықша және бүйір қабырғасын жасау арқылы шешті. Бұл өте қысымға төзімді корпусқа әкелді, ол жоғары қысымда жұмыс істеуге және бастапқы жылдамдық мақсатынан 15 м/с (50 фут/с) қашықтықта жұмыс істеуге мүмкіндік берді. Lapua сондай-ақ .338 калибрлі B408 толық металл қаптамалы оқты, өзінің .30 калибрлі оқ конфигурациясының үлгісінде жасады. Нәтижесінде .338 Lapua Magnum патроны 1989 жылы C.I.P. (Commission Internationale Permanente pour l'Epreuve des Armes à Feu Portatives) тіркелді. Голландия армиясы сатып алғаннан кейін патрон НАТО стандартында тіркелді. .338 Lapua Magnum 7.62×51 мм НАТО сияқты стандартты әскери оқтар мен .50 BMG патронын қолданатын үлкен, ауыр мылтықтар арасындағы қалыпты жағдайды толтырады. Бұл сонымен қатар, ұңғыманың тозуын азайтады, бұл тәжірибе кезінде жылына мыңдаған оқ атқан әскери снайперлер үшін маңызды. Бұл, ұңғыма көлемінің (7,40 мл) және ұңғыма ауданының (56,86 мм²/0,5686 см²) арақатынасының (13,01) тиімділігімен, жақсы аэродинамикалық тиімділік пен сыртқы баллистикалық көрсеткіштерді қамтамасыз ететін салыстырмалы түрде ұзын, жіңішке снарядтарды тиеуге жеткілікті орынмен үйлесімділік арқылы қол жеткізілді. Басқа да ұқсас үлкен магнум мылтық патрондары сияқты, .338 Lapua Magnum да күшті кері соққыға ие. Дұрыс орналасқан ағаш және тиімді ұңғыма тежегіші кері соққының салдарынан туындайтын проблемаларды азайтуға көмектеседі, операторға дәл ату үшін ыңғайсыздық сезімсіз көбірек оқтар атқанға мүмкіндік береді. Жақсы зауыттық оқтар, әртүрлі снаряд салмақтары және арнайы қолданысқа арналған зауыттық оқтар бар. Азаматтық қолданудағы танымалдылығының артуына байланысты, .338 Lapua Magnum үшін бірнеше жоғары сапалы тактикалық және матч (жартылай) бағдарланған бұрандалы мылтықтар қолжетімді болып келеді. Бұл (жартылай) бағдарланған бұрандалы мылтықтар, басқа жоғары сапалы мылтық және нысана компоненттерімен бірге, арнайы спорттық және нысанаға арналған мылтықтарды жасау үшін қолданылады.
Картридж өлшемдері
Өте қалың қабырғалы мыс .338 Lapua Magnum үшін 7,40 мл (114 түйір H2O) картридж көлемін қамтамасыз етеді. Картридждің сыртқы пішіні, экстремалды жағдайларда бұрандалы, жартылай автоматты және автоматты қарулардағы сенімді зарядтау және оқ шығару үшін жасалған. .338 Lapua Magnum максималды C.I.P. патронының өлшемдері. Барлық өлшемдер миллиметрмен (мм) берілген. Американдықтар иық бұрышын α/2 ≈ 20 градус деп анықтайды. Бұл патрон үшін ең көп кездесетін ұңғыма бұрылу жиілігі 254 мм (1/10 дюйм), 6 ойық, Ø жер = 8,38 мм, Ø ойық = 8,58 мм, жер ені = 2,79 мм және праймер түрі – үлкен винтовкалық магнум. C.I.P. (Commission Internationale Permanente pour l'Epreuve des Armes à Feu Portatives) шешімдері мен кестелерінің 2007 жылғы басылымына сәйкес, .338 Lapua Magnum корпусы Pmax пьезо қысымына дейін төтеп бере алады. Бұл енді C.I.P. шешімдері мен кестелерінің 2003 жылғы басылымынан басым, ол .338 Lapua Magnum-ды Pmax максималды пьезо қысымымен бағалаған. Pmax максималды пьезо қысымы C.I.P. .300 Lapua Magnum патроны үшін, осы жағдайға негізделген, сол кезде сәйкес өзгертілмеген. C.I.P. реттелетін елдерде әрбір винтовка патронының жиынтығы тұтынушыларға сату үшін сертификатталу үшін ең жоғары C.I.P. қысымының 125%-ында сынақтан өтуі керек. Бұл дегеніміз, C.I.P. реттелетін елдердегі .338 Lapua Magnum-ға арналған винтовкалар қазіргі уақытта (2013) PE пьезо қысымында сынақтан өтеді. Lapua осы патронның максималды пьезо қысымына қатысты бейтараптылық танытқан. Янне Похьойспаның «Америкалық арманнан финдік табысқа дейінгі оқиға» атты мақаласында Lapua C.I.P. 2007 жылғы максималды пьезо қысымы туралы шешімді таратуда. Жағдайды одан әрі күрделілендіретін 56 000 CUP C.I.P. мыс қысым өлшегішінің қысымы Denton Bramwell жүргізген винтовка патрондары үшін CUP-тан PSI-ға түрлендіру туралы зерттеуге сәйкес C.I.P. пьезо қысымына шамамен тең келеді. C.I.P. 2003 жылғы пьезо қысымы туралы шешімді Алан С. Полсонның «.338 Lapua Magnum тарихы және дамуы» атты мақаласында Lapua Australia растады. QuickLOAD ішкі баллистикалық бағдарламалық жасақтамасымен жүргізілген кері инженериялық симуляция Lapua-ның зауыттық .338 Lapua Magnum оқ-дәрісін шамамен пьезо қысымымен зарядтайтынын болжады, бұл туралы Полсон өз мақаласында айтады. Үлкен бұранда бетінің максималды қысыммен үйлесуі .338 Lapua Magnum әдетте мұндай үлкен жоғары қысымды патрондарды және осылайша жоғары бұранда күшін қауіпсіз түрде көтере алатын винтовкаларда ғана қолданылады. Мұндай қуатты супер магнум патрондарын қалыпты магнум винтовкаларына арналған винтовкаларда қолдану және жоғары қысымды зарядтарды пайдалану атушыға және жанындағы адамдарға ауыр жарақат немесе өлімге әкелуі мүмкін. 1998 жылы таныстырылған американдық .338 378 Weatherby Magnum және 2000 жылы таныстырылған американдық .338 Remington Ultra Magnum (.338 RUM) патрондары 2007 жылға қарай .338 Lapua Magnum-ға баллистикалық жағынан ең жақын болып табылады. Алайда .338 378 Weatherby Magnum белдікпен, ал .338 Remington Ultra Magnum – жиектік патроны болып табылады. Американдық SAAMI (Sporting Arms and Ammunition Manufacturers' Institute) .338 Lapua Magnum үшін ешқандай стандартты ерікті нұсқауларға ие емес. 2013 жылғы 14 қаңтарда ол C.I.P. шешімдерін метрикалық жүйеде пайдалануды және C.I.P. аналогы жоқ кейбір өлшемдерді қосуды жөн көрді.
.300 лапуа магнумы
Коммерциялық сәттілікке жеткен .338 Lapua Magnum патроны .300 Lapua Magnum-ның бастапқы корпусы ретінде пайдаланылды, ол .338 Lapua Magnum-ның мойны қысқартылған түрі болып табылады. Осы мақсатта .338 патроны қолданылды, себебі ол камерадағы жоғары қысымға төтеп бере алады, ал кішірек және осыған байланысты жеңіл оқтармен үйлескенде, өте жоғары бастапқы жылдамдыққа ие болады. Финляндиялық оқ-дәрі өндіруші Lapua .300 Lapua Magnum-ға C.I.P. сертификатын алды, осылайша ол Финляндияның супер-магнум мылтық патрондарының «отбасының» ресми тіркелген және бекітілген мүшесі атанды. .300 Lapua Magnum коммерциялық түрде қолжетімді емес және қазіргі уақытта тек C.I.P. деректер парағы ретінде ғана бар. Дегенмен, оны әлі де кейбір атысшылар қолданады, олар .338 Lapua Magnum корпусын иық және мойын бөліктерін қайта қалыпқа келтіріп, .30 калибрлі оқтармен қолмен зарядтайды. .300 Lapua Magnum патронының сыйымдылығы 7,33 мл (113 H2O түйіршігі) құрайды. .300 Lapua Magnum максималды C.I.P. патронының өлшемдері. Барлық өлшемдер миллиметрмен (мм) көрсетілген. Американдықтар иық бұрышын альфа/2 ≈ 25 градус деп анықтайды. Бұл патрон үшін ең көп таралған ұңғы бұрылу жылдамдығы 240 мм (1:9,45 дюйм), 4 ойық, Ø жер = 7,62 мм, Ø ойық = 7,82 мм, жер ені = 4,47 мм және капсюль түрі – үлкен магнум мылтық капсюлі. C.I.P. ресми ережелеріне сәйкес, .300 Lapua Magnum Pmax пьезо қысымына дейін төтеп бере алады. Бұл енді C.I.P. шешімдері мен кестелерінің 2007 жылғы басылымынан басым, ол .300 Lapua Magnum-ның қуатын Pmax пьезо қысымында бағалаған. C.I.P. реттелетін елдерде әрбір мылтық патронының комбинациясы тұтынушыларға сату үшін осы ең жоғары C.I.P. қысымының 125%-ына дейін сынақтан өтуі керек. Бұл дегеніміз, C.I.P. реттелетін елдерде .300 Lapua Magnum патронына арналған мылтықтар қазіргі уақытта (2013) PE пьезо қысымында сынақтан өткізілуде. Үлкен диаметрлі құлпытас және жоғары максималды қысымның үйлесімі .300 Lapua Magnum патронының мылтықтарда ғана қолданылуын қамтамасыз етеді, олар осының нәтижесінде туындайтын жоғары құлпытас күшін қауіпсіз түрде ұстай алады. Мұндай қуатты супер-магнум патрондарын стандартты магнум мылтық патрондарына арналған мылтықтарға орналастыру және тиісті емес зарядтарды пайдалану атысшыға және жанындағы адамдарға ауыр жарақаттар немесе өлімге әкелуі мүмкін.
7.62 UKM
.338 Lapua Magnum патроны неміс жасаушылармен құрастырылған 7.62 UKM патронының негізгі корпусы ретінде де қолданылады, ол .338 Lapua Magnum патронының мойны қысқартылған және ұзартылған нұсқасы болып табылады. .338 патроны корпусының жоғары камералық қысымда жұмыс істеу мүмкіндігі, оның нәтижесінде жоғары бастапқы жылдамдық бере алатын магнум корпусын жасады. 7.62 UKM Майкл Уекёттермен әзірленген және 2002 жылы C.I.P. сертификатынан өтті, бұл оны финляндиялық супер-магнум мылтық патрондарының "отбасының" ресми тіркелген және бекітілген мүшесі етіп бекітті. 7.62 UKM коммерциялық түрде қол жетімді емес және қазіргі уақытта тек C.I.P. деректер парағы түрінде ғана бар. Дегенмен, оны әлі де кейбір атысшылар қолданады, олар .338 Lapua Magnum корпусын иығы мен мойнын қайта қалыпқа келтіріп, .30 калибрлі оқтармен қолмен зарядтайды. 7.62 UKM патронының сыйымдылығы 5.84 мл (90 грамм H2O) құрайды. 7.62 UKM патронының C.I.P. ең жоғары өлшемдері. Барлық өлшемдер миллиметрмен (мм) көрсетілген. Американдықтар иық бұрышын альфа/2 ≈ 20 градус деп анықтайды. Осы патрон үшін ең көп қолданылатын ұңғыма бұрылу жылдамдығы 254 мм (1:10), 6 ойық, Ø жер = 7.62 мм, Ø ойық = 7.82 мм, жер ені = 2.79 мм және капсюльдің түрі – үлкен магнум мылтық капсюлі. C.I.P. ресми ережелеріне сәйкес, 7.62 UKM Magnum Pmax пьезоқысымына дейін жұмыс істей алады. Бұл қазір C.I.P. шешімдері мен кестелерінің 2007 жылғы басылымынан басым, ол 7.62 UKM патронын Pmax пьезоқысымында бағалаған. C.I.P. реттелетін елдерде әрбір мылтық патроны комбинациясы тұтынушыларға сату үшін осы ең жоғары C.I.P. қысымының 125%-ына дейін сынақтан өтуі керек. Бұл дегеніміз, C.I.P. реттелетін елдерде 7.62 UKM патронымен жабдықталған мылтықтар қазіргі уақытта (2013 жыл) PE пьезоқысымымен сынақтан өткізілуде.
.375 Швейцариялық Р
.375 Swiss P (9.5×70 мм) – 2021 жылы тіркелген C. I. P. стандартындағы патрон, және RUAG Ammotec компаниясы оны ".338 Lapua Magnum (8.6×70 мм) және .50 BMG (12.7×99 мм НАТО) арасындағы баллистикалық көрсеткіштердегі кемшілікті толтыратын" патрон ретінде жарнамалады. Сондықтан, .375 Swiss P бастапқыда .338 Lapua Magnum патронына арналған берік конструкциядағы мылтықтардың мүмкіндіктерін жақсарту үшін, оларды қайта жасау арқылы салыстырмалы түрде оңай өзгертуге болатындай етіп әзірленді. .375 Swiss P – бұл жиектің диаметрі кішірейтілген, бөтелке тәрізді пішіндес патрон, ол бұранда беті, жиектің диаметрі, жалпы ұзындығы және максималды жұмыс қысымы тұрғысынан .338 Lapua Magnum патронымен бірдей сипаттамаларға ие. Онда .500 Jeffery патронындағыдай үлкен диаметр бар. Бұл (P1 R1 = ) жиектің кішірейтілуіне әкеледі.
Жабайы мысықтар
.338 Lapua Magnum қаптамасы C.I.P. немесе оның американдық баламасы SAAMI-мен ресми тіркелмеген және санкцияланбаған көптеген өзгертілген нұсқалардың бастапқы қаптамасы ретінде қолданылады. Стандартты фабрикалық қаптамалардың пішінін өзгерту арқылы (қаптаманың конустығын азайту немесе иық геометриясын өзгерту) өзгертушілер әдетте фабрикалық бастапқы қаптаманың сыйымдылығын арттырады, бұл жоғары жылдамдық алу үшін көбірек ұңғын қолдануға мүмкіндік береді. Бастапқы қаптаманың пішіні мен ішкі көлемін өзгертуден басқа, өзгертушілер бастапқы калибрді де өзгерте алады. .338 Lapua үлкен және өте берік, қысымға төзімді қаптама ұсынады, оны салыстырмалы түрде оңай қайта зарядтауға болады және демек, бірнеше рет қайта пайдалануға болады, сондықтан ол өзгертушілер арасында кең таралған. .338 Lapua Magnum-ды бастапқы қаптама ретінде пайдаланып, өзгертушілер 7 мм (7 мм Allen Magnum, 7 мм Katzmeier, 7 мм Fatso), .30 (.30 338 Lapua (Triebel), .30 Wolf, 300 Allen Express), 8 мм (8 мм 338 Lapua (Triebel), LM 101), .338 (.338 Yogi, LM 105), .343 (.343 Lapua Magnum LM 107) жасады.