Кіріспе

Оксфорд университетінің Табиғи тарих мұражайы (OUMNH) – Оксфорд университетінің көптеген табиғи тарих үлгілерін көрсететін мұражай, ол Англияның Оксфорд қаласындағы Паркс-роудта орналасқан. Мұражайда сонымен қатар университет химия, зоология және математика факультеттері пайдаланатын лекциялық зал да бар. Мұражай Питт Риверс мұражайына жалғасқан жалғыз қоғамдық кіреберіс болып табылады.

Тарих

Университеттің Табиғат ғылымдарының құрмет мектебі 1850 жылы құрылды, бірақ оқыту құралдары Оксфорд қаласының түрлі колледждеріне шашырап орналасқан еді. Университеттің анатомиялық және табиғат тарихы үлгілері де қала бойынша таралып жатты. Медицина профессоры сэр Генри Акланд 1855 және 1860 жылдар аралығында мұражай құрылысын бастады, мақсаты – ғылымның барлық салаларын орталық көрме алаңында біріктіру болатын. 1858 жылы Акланд мұражай туралы лекция оқып, ғимараттың салыну себебін түсіндірді. Ол университет ұсынып отырған оқу бағыттарының – негізінен теология, философия, классика және тарих – бір жақты екенін айтты және табиғатты зерттеуге, сондай-ақ "Жоғары шебер бізді құрамына енгізген ұлы материалдық жоба туралы білім" алуға мүмкіндік беру қажет деп есептеді. Табиғатты Құдайдың екінші кітабы деп қарау 19 ғасырда кең таралған еді. Мұражай коллекцияларының ең ірі бөлігін Ашмолеан мұражайының табиғат тарихы үлгілері құрайды, оның ішінде Джон Трэдскант ескі және оның ұлы, сол аттас Уильям Бурчелл, сондай-ақ геолог Уильям Бакланд жинаған үлгілер бар. Крайст Черч мұражайы өзінің остеологиялық және физиологиялық үлгілерін сыйға берді, олардың көпшілігі Акландтың жинағынан алынған. Ғимараттың құрылысы Киелі кітаптарды сатудан түскен қаражат есебінен жүзеге асырылды. Астрономия, геометрия, тәжірибелік физика, минералогия, химия, геология, зоология, анатомия, физиология және медицина кафедралары бұл ғимаратқа көшірілді. Кафедралардың өсуіне байланысты жылдар өте келе олар Оңтүстік Паркс жолындағы жаңа орындарға көшіп, университет ғылымдарының орталығына айналды. 1978 жылы ғимаратты соңғы рет энтомология бөлімі тастап, зоология ғимаратына көшті. Дегенмен, мұражай ғимаратының бірінші қабатында әлі де жұмыс істейтін энтомология зертханасы бар. 1885 және 1886 жылдар аралығында мұражайдың шығысында генерал Огастус Питт Риверстің этнографиялық коллекцияларын орналастыру үшін жаңа ғимарат салынды – Питт Риверс мұражайы. 19 ғасырғы ойлау жүйесінде Құдайдың қолымен жасалған заттарды (табиғат тарихы) адамның қолымен жасалған заттардан (антропология) бөліп қарастыру өте маңызды болды. Мұражай 2023 және 2024 жылдар аралығында жаңартылуда және оның ішкі құрылымы өзгертілуде.

Ғимарат

Неоготикалық ғимаратты ирланд сәулетшілері Томас Ньюэнхам Дине және Бенджамин Вудвард, көбінесе Вудвард жобалаған. Музейдің дизайнына сыншы Джон Раскиннің жазбалары тікелей әсер етті, ол құрылыс кезінде Вудвордқа түрлі ұсыныстар жасап, қатысты. Лукас Бразерс компаниясы құрылысын 1855 жылы бастады, ал ғимарат 1860 жылы пайдалануға дайын болды. Питт Риверс мұражайы орналасқан жанындағы ғимарат Томас Ньюэнхам Диннің ұлы Томас Манли Диннің еңбегі болды. Ол 1885-1886 жылдары салынған. Мұражай үлкен шаршы алаңнан тұрады, үстінде шыныдан жасалған шатыры бар. Алаңды үш бөлікке бөлетін құйма темір бағаналар орнатылған. Ғимараттың бірінші және екінші қабаттарын айнала жабық аркадалар созылып жатыр, олардың әрқайсысы геолог Джон Филлипс (музейдің сақтаушысы) таңдаған әртүрлі британдық тастан жасалған. Тас және темір бағаналардың әшекейлерінде жапырақтар мен бұтақтар сияқты табиғи формалар бейнеленген, бұл Прерафаэлит стилін ғимараттың ғылыми мақсатына үйлестіреді. Аристотель мен Бэконнан бастап Дарвин мен Линнейге дейінгі көрнекті ғалымдардың мүсіндері алаңның төменгі қабатында орналасқан. Университет ғимарат құрылысына төлесе де, әшекейлеу жұмыстары халықтан жиналған қаржыға жүзеге асырылды, оның көп бөлігі әлі де аяқталмайды. Ирландиялық тас кесушілер О'Шиа мен Уилан готикалық үлгіде еркін кескіштер жасауға шақырылды. Қаржы тоқтаған кезде олар ақысыз жұмыс істеуге келісті, бірақ Университет жиналысының мүшелері оларды рұқсатсыз жұмыстар қосып ғимаратты "бұзды" деп айыптады. Аклендтің сөзіне сүйенсек, О'Ши ағайындары ғимарат кіреберісіндегі ою-өрнекте Университет жиналысының мүшелерін тотықұстар мен сұрғырлар түрінде бейнелеу арқылы жауап берді. Ол оларды осы бейнелердің басын алып тастауға мәжбүрледі. 1954 жылдың 12 қаңтарында Табиғи тарих және Питт Риверс мұражайлары "Оксфордтың ғылыми оянуының маңызды ескерткіші" және "19 ғасырдың ортасы мен соңының ең маңызды және егжей-тегжейлі мұражай кешендерінің бірі" ретінде І санатқа жатқызылды.

1860 жылғы эволюциялық пікірталас

Эволюциялық биология тарихындағы маңызды пікірталас 1860 жылы Британдық ғылымды дамыту қауымдастығының кездесуінде мұражайда өтті. Шіркеу мен ғылым өкілдері эволюция тақырыбын талқылады, және бұл оқиға Жаратылыс кітабындағы жаратылыс туралы сөзбе-сөз түсініктің жеңілісін бейнелейтін оқиға ретінде қарастырылады. Алайда, пікірталасқа куәгерлердің көп емес, ал пікірталас туралы көптеген жазбалар ғалымдардың қаламынан туған. Биолог Томас Хаксли және Оксфорд епископы Самуэль Уилберфорс пікірталастың басты тұлғалары ретінде танылды. Хаксли белсенді ғалым және Дарвиннің теориясын ынтамен қолдаушы болды. Уилберфорс мұражайдың құрылысын ғылым бөлімдерінің орталығы ретінде, Құдайдың жаратылыстарының ғажайыптарын зерттеу үшін қолдаған. Кездесудің сәрсенбі күні, 27 маусым 1860 жылы ботаник Чарльз Добени өсімдіктердің жыныстық қатынасы туралы баяндама жасады, онда Дарвиннің табиғи іріктеу теориясына сілтеме жасалды. Эволюцияның Құдайдың ықпалымен жүзеге асырылатынына сенетін зоолог Рихард Оуэн, горилланың миы басқа приматтардың миынан гөрі адамның миынан өзгеше екенін атап, теорияны сынады. Хаксли бұл пікірге жазбаша түрде жауап беретінін мәлімдеді және пікірталасты жалғастырудан бас тартты. Бірақ, келесі сенбіде Оксфорд епископы конференцияға қатысады деген қауесет тарады. Бастапқыда Хаксли епископтың сөзін тыңдамай қалуды жоспарлаған. Алайда, эволюционист Роберт Чемберс оны осы жерде қалуға көндірді. Уилберфорстың 30 маусым 1860 жылғы сөзі әзілге толы және тапқыр болды, бірақ Дарвинизмге әділетсіз шабуыл жасады, соңында Хакслиге "оның атасы немесе әжесінен маймыл тегін алғанын" сұраумен аяқталды. Кейбір сарапшылар бұл сұрақты Оуэн жазғанын, ал басқалары епископты Оуэн үйреткенін айтты. (Оуэн мен Уилберфорс бала кезінен бір-бірін таныған.) Уилберфорс көршісі, химия профессоры Бродиге бұрылып: «Құдай оны менің қолыма тапсырды» деп айқайлады. Хаксли сөйлегенде, ол Уилберфорстан Дарвиннің аргументтерін жоққа шығаратын ештеңе естімегенін, олар әлі де түрлердің пайда болуының ең жақсы түсіндірмесі екенін айтты. Ол Уилберфорстың сұрағына бірдей танымал жауаппен аяқтады: «Оның бабасы маймыл болғаны үшін ұялудың қажеті жоқ, бірақ тыңдаушылардың назарын нақты мәселеден аластатып, сөздерімен және шеберлікпен діни көзқарастарға шағымданып, тыныштанбайтын және жан-жақты қызығушылық танытатын адамды бабасы санағанда ұялар еді». Алайда, пікірталас дәстүрлі түрде айтылғандай, оншалықты керемет болмаған сияқты – замандас журналистердің есептерінде осыдан кейін атақты цитаталарға айналған сөздер айтылмаған. Сонымен қатар, замандас есептері Хаксли емес, сэр Джозеф Хукер кездесуде Дарвинизмді ең белсенді қорғағанын көрсетеді. Оқиғаның барлық есептері Дарвинизмнің жақтастары ең убедительно болғанын көрсетсе де, пікірталастың нақты сипаты Дарвиннің теорияларын одан әрі қолдауға шақыру үшін Хакслидің жақтастарының баяндамаларында көбірек сенсациялық болған сияқты.

1894 жылы сымсыз телеграфтың көрсетілімі

Сымсыз телеграфтың алғашқы көпшілікке көрсетілісі 1894 жылғы 14 тамызда мұражайдағы лекциялық зал ішінде профессор Оливер Лодж жасады. Радиосигнал көршілес Кларендон зертханасынан жіберілді және лекциялық залдағы құралдармен қабылданып алынды.

Чарльз Доджсон мен додо

Мұражайда фламанд суретшісі Ян Саверидің 1651 жылғы додоның суреті қойылған. Чарльз Доджсон, Льюис Кэрролл атты қаламды есімімен әйгілі, мұражайға жиі келіп тұратын, ал Саверидің суреті Кэрроллдың "Алисаның Әлемдегі қызықты саяхаты" кітабындағы Додо кейіпкеріне ықпал еткен болуы мүмкін.

Жинақтар

Мұражай коллекциялары үш бөлімге бөлінеді: палеонтологиялық коллекцияларды және минералдар мен тау жыныстары коллекцияларын қамтитын Жер коллекциялары, зоологиялық және энтомологиялық коллекцияларды қамтитын Өмір коллекциялары және Архивтік коллекциялар. Мұражайда бес миллионнан астам мысалдан тұратын Хоуп энтомологиялық коллекциясы сақталады. Хоуп бөлімін Фредерик Уильям Хоуп құрды, ал коллекциялардың алғашқы тағайындалған кураторы Джон Обадия Уэствуд болды. Октавиус Пикард Кембридж, Джордж Генри Верралл, Пьер Франсуа Мари Огюст Дежан, Пьер Андре Латрейль, Альфред Рассел Уоллес, Чарльз Дарвин, Жак Мари Франгиль Биго және Пьер Джастин Мари Маккарт сияқты әртүрлі коллекционерлер мен коллекциялардан алынған көптеген маңызды жәндіктер мен кенелердің үлгілері музейдің қорына кіреді.

Қазіргі музей

Музейді директор басқарады (2023 жылы профессор Пол Смит, бұрын Бирмингем университетінің география, жер және қоршаған орта ғылымдары мектебінің меңгерушісі), ол 2011 жылы профессор Джим Кеннедиден қызметті қабылдады. Музейде қонақтарды қарсы алу, білім беру, насияттау, ақпараттық технологиялар, кітапхана, консервация және техникалық қызметкерлер жұмыс істейді. 1997 жылдан бері музей мемлекеттік және жеке көздерден түсетін сыртқы қаржыландыруға ие болып, экспозицияларын жаңартты. Орталық экспонаттардың ішінде додо және динозаврлар бар, сонымен қатар эволюция, приматтар, өмір тарихы, омыртқалы жануарлар, омыртқасыз жануарлар және тастар мен минералдар тақырыбындағы әр түрлі көрмелер қалпына келтірілген Виктория дәуірінің шкафтарында заманауи дизайнмен ұсынылған. Сондай-ақ, екі аю, түлкі және басқа да жануарлардың салынған мүсіндері сияқты қолмен ұстауға болатын бірнеше танымал заттар бар. Бұған қоса, метеорит, ірі қазбалар мен минералдар да көрсетілген. Зияршылар динозаврлардың үлкен реконструкцияларын және сүтқоректілердің қаңқаларының шеруін де көре алады. 1997 жылы Оксфордтан солтүстік-шығысқа қарай 20 шақырым жердегі Ардли әктас карьерінде атақты икниттер (тасқа басылған іздер) тобы табылды. Олардың Мегалозавр және, мүмкін, Цетиозавр жасаған деп саналады. Мұражайдың алдындағы алаңда осы іздердің көшірмелері орналасқан. Музей мұнарасы көшіп-қонушы шағалардың ұя салуға танымал жері. Негізгі кіреберіс жанындағы дисплейге тікелей эфир трансляциясын жүзеге асыратын камералар орнатылған. 2020 жылдың 17 наурызында музей COVID-19 пандемиясының салдарынан мерзімі белгісіз жабылды. 2020 жылдың 22 қыркүйегінде ол кейбір шектеулермен қайта ашылды. Музей алдындағы Sequoiadendron giganteum ағашының биіктігі 2006 жылы 35,7 метрді құрады.

Танымал мәдениетте

Музей бірнеше фильмдерде, телешоуларда және деректі фильмдерде көрсетілді. 2004 жылғы Animal Planet Docufiction фильмі «Соңғы Айдаһар» (АҚШ-та «Аждаһалар: Шындыққа айналған қиял» деп аталады) үшін бірнеше сахна Оксфорд мұражайында түсірілді. 2017 жылғы блокбастер ғылыми-фантастикалық әрекет фильмінің жалғасы «Трансформерлер: Соңғы салт» үшін Оксфорд маңында әртүрлі сахналар түсірілді, олардың бірінде Вивиан Уэмбли студенттер тобына экскурсия өткізіп жатқанда Лора Хэддок пен Энтони Хопкинс түсті. BBC One және HBO фантастикалық драмасы «Қараңғы заттар» үшін мұражайда сахналар түсірілді. Marvel супербатырлар фильмі «Eternals»-тың Кит Харингтон мен Лия МакХью қатысқан, кейіннен өшірілген сахнасы мұражайда түсірілді.