Кіріспе

Өтпелі сәулелену (TR) – зарядталған бөлшектер әртүрлі орталардың шекарасы сияқты біртекті емес ортадан өтетін кезде пайда болатын электромагниттік сәулелену түрі. Бұл, Черенков сәулеленуінен өзгеше, зарядталған бөлшектер біртекті диэлектрлік ортадан электромагниттік толқындардың сол ортадағы фазалық жылдамдығынан артық жылдамдықпен өтетін кезде пайда болады.

Тарих

1945 жылы Гинзбург пен Франк транзициялық сәулеленуді теориялық тұрғыда көрсетті. Олар зарядталған бөлшектің екі әртүрлі біртекті ортаның арасындағы шекарадан перпендикуляр өтетінін көрсетті. Бөлшекке қатысты кері бағытта шығарылатын сәулеленудің жиілігі көрінетін жарық диапазонында болды. Сәулеленудің қарқындылығы бөлшектің Лоренц коэффициентіне логарифмдік пропорционалды. Оптикалық аймақта транзициялық сәулелену алғаш рет байқалғаннан кейін, көптеген алғашқы зерттеулер көрсеткендей, оптикалық транзициялық сәулеленуді жеке бөлшектерді анықтау және идентификациялау үшін қолдану сәулеленудің өте төмен қарқындылығына байланысты шектеулі болды. Гарибиан сәулеленудің рентгендік аймақтағы ультрарелятивистік бөлшектер үшін де пайда болатынын көрсеткенде транзициялық сәулеленуге қызығушылық қайта оянды. Оның теориясы рентгендік аймақтағы транзициялық сәулеленудің ерекше қасиеттерін болжады. 1959 жылы Гарибиан теориялық тұрғыда көрсеткендей, орта мен вакуум арасындағы шекарадан өтетін ультрарелятивистік бөлшектің ТР шығару кезіндегі энергия жоғалтуы бөлшектің Лоренц коэффициентіне тікелей пропорционалды. Лоренц коэффициентіне тікелей пропорционал рентгендік транзициялық сәулеленуінің теориялық ашылуы ТР-ді жоғары энергиялық физикада одан әрі пайдалануға мүмкіндік берді. Осылайша, 1959 жылдан бастап ТР, әсіресе рентгендік ТР-ді теориялық және тәжірибелік зерттеулер күшейді.