Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Литомышль () – Чехияның Пардубице облысындағы Свитавы ауданының қаласы. Халық саны шамамен 10 000 адамды құрайды. Бұл бұрынғы епископтық орын және латын католиктерінің титулярлық тақ орны. Литомышль ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұра тізіміне енген Литомышль қамалының шато стиліндегі кешенімен әйгілі. Тарихи қала орталығы және қамал кешені жақсы сақталған және заңмен қорғалатын қалалық ескерткіштер резерваты ретінде қорғалады.
Litomyšl (; Leitomischl) is a town in Svitavy District in the Pardubice Region of the Czech Republic. It has about 10,000 inhabitants. It is a former bishopric and Latin Catholic titular see. Litomyšl is known for the château type castle complex of the Litomyšl Castle, which is a UNESCO World Heritage Site. The historic town centre with the castle complex is well preserved and is protected by law as an urban monument reservation.
Әкімшілік бөлімдер
Литомышль қаласы Лань, Литомышль қаласы, Недошин, Захажи және Загради қалалық бөліктерінен, сондай-ақ Корнице, Литомышльге жақын Новая Вес, Пазуча, Походли және Суча ауылдарынан құралған. Литомышльге жақын Новая Вес және Походли муниципалитет аумағының анклавын құрайды.
Litomyšl is made up of the town parts of Lány, Litomyšl město, Nedošín, Zahájí and Záhradí, and the villages of Kornice, Nová Ves u Litomyšle, Pazucha, Pohodlí and Suchá. Nová Ves u Litomyšle and Pohodlí form an exclave of the municipal territory.
География
Литомышль Свитавыдан солтүстік-батысқа қарай және Пардубицеден оңтүстік-шығысқа қарай орналасқан. Қала Свитавы үстіртінде жатыр. Ең биік нүктесі теңіз деңгейінен жоғары. Қала Лучна өзені бойында орналасқан. Қалалық аумақта бірнеше балық шаруашылықтары бар; ең ірісі – батыс бөлігіндегі Velký Košíř.
Litomyšl is located about northwest of Svitavy and southeast of Pardubice. It lies in the Svitavy Uplands. The highest point is at above sea level. The town is situated on the Loučná river. There are several fish ponds in the municipal territory; the largest is Velký Košíř in the western part.
Тарих
Литомышль туралы алғашқы жазбаша мәлімет 981 жылға жатады. Бұл «Богемия жылнамасы» (Chronica Boemorum) еңбегіндегі Герцог Славник қазасы туралы жазба. Литомышль бастапқыда Богемиядан Моравияға дейінгі маңызды сауда жолындағы Славник әулетінің қорғаныш бекінісі болған. 1259 жылы Богемия королі Оттокар II Литомышльді қала мәртебесіне көтерді. Келесі ғасырларда қала әртүрлі ақсүйек отбасыларына тиесілі болды: Костка Поступице, Пернштейн, Трауттмансдорф, Вальдштейн-Вартемберг және соңғы Турн-унд-Таксис. Литомышль қамалы 1568–1581 жылдары Пернштейн отбасымен салынған. 19 ғасырда Литомышль аймақтың негізгі экономикалық орталығы болуын тоқтатты, бірақ мәдени және білім беру орталығы ретінде сақталды. Яһуди қауымының бар екеніне қатысты құжаттар 16 ғасырдың соңынан бастап сақталған. Холокост кезінде 1942 жылы соңғы отбасылар депортацияланды. Литомышльдегі неміс тілді қауым 1945 жылы Бенеш жарлықтарының нәтижесінде қуылғанға дейін болды.
The first written mention of Litomyšl is from 981. It is a record in Chronica Boemorum mentioning death of Duke Slavník. Litomyšl was originally a protective fortified settlement of the Slavník dynasty principality on a significant trade route from Bohemia to Moravia. In 1259, Litomyšl was promoted to a town by King Ottokar II of Bohemia. During the following centuries the town was owned by various noble families: Kostka of Postupice, Pernštejn, Trauttmansdorff, Waldstein Wartemberg and last Thurn und Taxis. The Litomyšl Castle was built in 1568–1581 by the Pernštejns. In the 19th century, Litomyšl ceased to be the main economical centre of the region, but remained the cultural and educational centre. Existence of the Jewish community is documented at least from the late 16th century. During the Holocaust, in 1942, the last families were deported. Litomyšl had a German speaking community until it was expelled in 1945 as a result of the Beneš decrees.
Көлік
Литомышль – Хоченьге қарай бағытталған, жергілікті маңызы бар темір жол желісінің бастапқы нүктесі. Қала үш пойыз станциясы мен аялдама арқылы қызмет көрсетеді.
Litomyšl is the starting point of the railway line of local importance heading to Choceň. The town is served by three train stations and stops.
Мәдениет
1946 жылдан бері қалада жыл сайын классикалық музыканың ірі фестивалі – Сметанова Литомышль өткізіліп келеді. Ол, жергілікті туған композитор Бедрих Сметананың есімін алып, оның ең танымал өкілі болып табылады. Литомышль қамалының күмбез галереясында Олбрам Зубектің мүсіндері мен өнерінен тұрақты, кең көлемді көрме ұйымдастырылған.
Since 1946, the town hosts Smetanova Litomyšl, a large annual festival of classical music. It bears the name of the composer Bedřich Smetana, who is the most famous local native. There is an extensive permanent exhibition of Olbram Zoubek's sculptures and art in Litomyšl Castle Vault Gallery.
Тіл
XIX ғасырдың соңына дейін Литомышль аймағында чех тілінің ерекше бір түрі болған. Бұл түрін тіл білімі маманы Хеннинг Андерсен "Тетак" деп атады ("бес" сөзі стандартты чех тіліндегі /pjet/ /pět/-ке қарама-қарсы /tet/ деп айтылғандықтан), және ол ерекше дыбыстық өзгеріске ұшырады: екі ерінмен жасалатын дыбыстар (/p/, /b/, /m/) алдыңғы дауыстылардың алдында тіл ұшымен жасалатын дыбыстарға (/t/, /d/, /n/) айналды. Мысалы, /tekɲe/ ("әдемі"; стандартты чех тілінде pěkně), /diːlej/ ("ақ"; стандартты чех тілінде bílý), немесе /nesto/ ("қала"; стандартты чех тілінде město).
Until the late 19th century, the Litomyšl area had its own unique variety of the Czech language. This variety, named Teták by linguist Henning Andersen (after its word for "five", /tet/, as opposed to Standard Czech pět /pjet/), underwent an unusual sound change: bilabial consonants (/p/, /b/, /m/) became alveolars (/t/, /d/, /n/) before front vowels. Examples are /tekɲe/ ("nicely"; Standard Czech pěkně), /diːlej/ ("white"; Standard Czech bílý), or /nesto/ ("town"; Standard Czech město).