Кіріспе

Американдық экономист (1921–2016)

Томас Кромби Шеллинг (14 сәуір 1921 – 13 желтоқсан 2016) – американдық экономист және Мэриленд университетінің Колледж-Парк қаласындағы Мемлекеттік саясат мектебінің сыртқы саясат, ұлттық қауіпсіздік, ядролық стратегия және қаруды бақылау салаларындағы профессоры. Ол сонымен қатар Жаңа Англия күрделі жүйелер институтында профессор болып жұмыс істеді. Шеллинг 2005 жылғы Экономика ғылымдары саласындағы Нобельдік естелік сыйлығына ие болды (Роберт Ауманмен бөлісіп), «ойын теориясының талдауы арқылы қақтығыс пен ынтымақтастықты түсінуді жетілдіргені үшін». Ол Сан-Диего орта мектебін бітірген. 1944 жылы Калифорния университетінен (Беркли) экономика саласында бакалавр, ал 1951 жылы Гарвард университетінен экономика саласында докторлық диссертациясын қорғады.

Мансап

Шеллинг 1948-1953 жылдары Еуропадағы Маршалл жоспарында, Ақ үйде және Президенттің басқару кеңсесінде қызмет етті. Ол Еуропада болған кезінде түнгі уақытта жұмыс істеп, ұлттық табыс мінез-құлқы туралы диссертациясының көп бөлігін жазды. Ол Йель университетінің экономика факультетіне оқуға қабылдану үшін үкіметтік қызметтен кетті. 1956 жылы ол "РАНД корпорациясына қосымша штат қызметкері ретінде қабылданды, Йельден кеткеннен кейін бір жылға толық уақытты зерттеуші болып жұмыс істеді, ал 2002 жылға дейін қосымша штат қызметкері мәртебесіне оралды". 1958 жылы Шеллинг Гарвард университетінің экономика профессоры болып тағайындалды. Сол жылы ол "кейін Уэзерхед халықаралық қатынастар орталығы деп аталған Халықаралық қатынастар орталығын құрды". 1969 жылы Шеллинг Гарвардтың Джон Ф. Кеннеди атындағы мемлекеттік басқару мектебіне қосылды, онда ол саяси экономика бойынша Люциус Н. Литтауэр профессоры болды. 1991 жылы ол Америка экономикалық қауымдастығының президенті болды, сонымен қатар ол осы ұйымның еңбегі сіңген мүшесі де болды. 1995 жылы ол Шығыс экономикалық қауымдастығының президенті болды. Шеллинг Копенгаген консенсусына белсенді қатысты.

Құрмет пен марапаттар

1977 жылы Шеллинг саяси экономика саласындағы Франк Э. Сейдманның ерекше сыйлығымен марапатталды. 1993 жылы ол Ұлттық ғылым академиясының ядролық соғыстың алдын алуға қатысты мінез-құлық зерттеулері үшін берілетін сыйлығын алды. 2003 жылы Роттердамның Эразм университетінен, 2009 жылы Йель университетінен және RAND Graduate School of Public Analysis мектебінен, сондай-ақ 2010 жылы Манчестер университетінен құрметті доктор дәрежесін алды. Шеллинг 2016 жылғы 13 желтоқсанда Мэриленд штатының Бетезда қаласында 95 жасында жамбас сүйегінің сынуынан туындаған асқынулар салдарынан қайтыс болды.

Конфликт стратегиясы (1960)

Шеллингтің 1960 жылы жариялаған "Қайшылық стратегиясы" еңбегі сауда-саттық және стратегиялық мінез-құлықты, оның атауынша "қайшылық мінез-құлығын" зерттеуде алғашқы қадам болды. 1995 жылы "Таймс" әдеби қосымшасы осы кітапты 1945 жылдан бері 50 жыл ішіндегі ең ықпалды 100 кітаптың қатарына қосты. Осы кітапта Шеллинг "ошақтық нүкте" және "сенімді міндеттеме" сияқты ұғымдарды енгізді. 1961 жылы халықаралық қатынастар саласындағы ғалым Мортон Каплан осы кітапты "ерекше жаңалық" және "әдебиеттегі маңызды туынды" деп сипаттады. Шеллингтің кітабы 1957–1960 жылдар аралығында жарияланған ғылыми мақалалардың жиынтығынан тұрады. "Вашингтон Пост" газетінің редакторы және Шеллингтің бұрынғы студенті Майкл Кинсли ойын теориясын қайта бағыттауды мысал келтіре отырып былай түйіндейді: "Екеуіңіз бір-біріңізге білезікпен байланған күйде жартастың шетінде тұрсыздар. Біреуіңіз бас тартса, босатылып, үлкен сыйлық аласыз. Екіншісін қалай көндіресіз, егер оны жартастан итеру арқылы қорқытсаңыз, онда екеуіңіз де қаза табасыз? Жауап: Шетке қарай билеуге бастайсыз. Осылайша, сіз оны және өзіңізді жардан құлатып тастаудың ақылға сыймас әрекетін жасауға сендірудің қажеті жоқ. Сіз оны тек қана қақпаннан құлап кету қаупіне қарағанда, сіздің тәуекелге дайын екеніңізге көндіруіңіз керек. Егер мұны істей алсаңыз, жеңіске жетесіз".