Оливер Уильямсон: Экономикалық басқару және фирма шекараларының зерттеушісі

Кіріспе

Американдық экономист (1932–2020)

Оливер Итон Уильямсон (27 қыркүйек 1932 – 21 мамыр 2020) – американдық экономист, Берклидегі Калифорния университетінің профессоры және 2009 жылғы Экономика ғылымдары саласындағы Нобельдік естелік сыйлығының иегері, оны Элинор Остроммен бөлісті. Ол заң және экономика саласындағы зерттемелермен айналысты. Уильямсон өзінің еңбегін "нақты әлеуметтік ғылым мен абстрактілі экономикалық теорияның үйлесімі" деп сипаттады.

Теория

Жоғары теориялық деңгейде нарықтық және нарықтық емес шешімдер қабылдау, басқару және қызмет көрсету арасындағы теңдіктер мен айырмашылықтарға назар аудара отырып, Уильямсон 1980-ші және 1990-шы жылдардағы мемлекеттік және жеке секторлар арасындағы шекаралар туралы пікірталастарда маңызды рөл атқарды. Оның транзакциялық шығындарға назар аударғаны Уильямсонды бір жағынан жағдай бойынша қайта-қайта келіссөздер жүргізуге, екінші жағынан – қарым-қатынасқа байланысты шарттарға бөліп қарауға итермеледі. Мысалы, электр станциясының күнделікті немесе апталық қажеттіліктерін өтеу үшін спот нарықтан көмірді қайта-қайта сатып алу – жағдай бойынша келіссөздердің мысалы болар еді. Бірақ уақыт өте келе, электр станциясы белгілі бір жеткізушімен тұрақты қарым-қатынас орнатуы мүмкін, ал осы қарым-қатынасқа байланысты мәмілелердің экономикасы маңызды түрде өзгеше болады, – деп тұжырымдады ол. Басқа экономистер Уильямсонның транзакциялық шығындар теориясын эмпирикалық зерттеулер арқылы тексерді. Бір маңызды мысал – Пол Л. Джоскоудың «Шарт мерзімі және қарым-қатынасқа байланысты инвестициялар: көмір нарықтарынан алынған эмпирикалық деректер» атты мақаласы, ол 1987 жылғы наурызда «Американдық экономикалық шолу» журналында жарияланды. Фирма және корпоративтік қаржы теориясындағы толық емес шарттар тәсілі ішінара Уильямсон мен Коуздың еңбектеріне негізделген. Уильямсон «ақпараттық тәуелділік» терминін енгізген, ол ақпаратқа тең емес қол жеткізілімділік жағдайында қолданылады. Ол «Нарықтар мен иерархиялар» кітабында түсіндіргендей, бұл «негізінен белгісіздік пен мүмкіндікті пайдаланудан туындайды, бірақ шектеулі рационалдық та қатысады. Бұл мәмілеге немесе мәмілелер жиынтығына қатысты нақты жағдайлар бір немесе бірнеше тарапқа белгілі болса, бірақ басқалар оларды тегін анықтай алмайды немесе көрсетпейді» кезде пайда болады. Осылайша, Уильямсон фирманың келісім-шарттардың жиынтығынан тұратын нарықтың бір түрі деген пікірге қарсы шыққандардың қатарында. Оның сөздерімен айтқанда: «Бірақ корпорацияны тек келісім-шарттардың түйіні ретінде қарастыру осы басқару түріне тән ерекшеліктердің көп бөлігін жоғалтуға әкеледі».

By drawing attention at a high theoretical level to equivalences and differences between market and non market decision making, management and service provision, Williamson was influential in the 1980s and 1990s debates on the boundaries between the public and private sectors. His focus on the costs of transactions led Williamson to distinguish between repeated case by case bargaining on the one hand and relationship specific contracts on the other. For example, the repeated purchasing of coal from a spot market to meet the daily or weekly needs of an electric utility would represent case by case bargaining. But over time, the utility is likely to form ongoing relationships with a specific supplier, and the economics of the relationship specific dealings will be importantly different, he argued. Other economists have tested Williamson's transaction cost theories in empirical contexts. One important example is a paper by Paul L. Joskow, "Contract Duration and Relationship Specific Investments: Empirical Evidence from Coal Markets", in American Economic Review, March 1987. The incomplete contracts approach to the theory of the firm and corporate finance is partly based on the work of Williamson and Coase. Williamson was credited with the development of the term "information impactedness", which applies in situations of unequal access to information. As he explained in Markets and Hierarchies, it exists "mainly because of uncertainty and opportunism, though bounded rationality is involved as well. It exists when true underlying circumstances relevant to the transaction, or related set of transactions, are known to one or more parties but cannot be costlessly discerned by or displayed for others". Thus, Williamson is to be counted among those who have taken issue with the view that the firm is another type of market, characterized by a nexus of contracts. In his own words: "But to regard the corporation only as a nexus of contracts misses much of what is truly distinctive about this mode of governance".

Экономикалық ғылымдар саласындағы Нобель атындағы мемориалдық сыйлық

2009 жылы Швеция Корольдік Ғылым академиясы Уильямсон мен Элинор Остромды "экономикалық басқаруды, әсіресе фирма шекараларын талдағаны үшін" 10 миллион швед кронасы (910 000 фунт стерлинг; 1,44 миллион доллар) көлеміндегі сыйлықты бөлісуге таңдады. BBC академияның түсіндірмесін келтіре келе, Уильямсон "бизнес фирмалары қақтығыстарды реттеу құрылымы ретінде жұмыс істейтін теорияны дамытты" деді.