Кіріспе

Норман Хантер (29 қазан 1943 – 17 сәуір 2020) – ағылшын футболшысы. «Лидс Юнайтед», «Бристоль Сити», «Барнсли» және Англия құрамасы сапында ойнаған. Сонымен қатар, «Барнсли» мен «Ротерхэм Юнайтед» клубтарының бас жаттықтырушысы болды. Қатты тәртіпті, күшті қарсыласатын орталық қорғаушы және қорғаныс жартылай қорғаушы ретінде танылған ол «Лидс Юнайтед» сапында екі лига чемпионатының медалін және бір ФА кубогының жеңімпазы атанды. Барлығы 726 ойын өткізіп, 21 гол соқты. Хантер Англия құрамасы үшін 28 толыққанды халықаралық матчте ойнап, екі голдың авторы атанды. Ол 1966 жылғы ФИФА Әлем чемпионатында Англия құрамасының жеңіске жеткен құрамында болды, бірақ Бобби Мурдың резервтік ойыншысы болғандықтан турнирде алаңға шықпады. Хантер 1974 жылы PFA (Профессионал футболшылар қауымдастығы) ойыншыларының «Жылдың үздік ойыншысы» сыйлығының тұңғыш иегері атанды және 1998 жылы жарық көрген Футбол лигасының 100 аңызы тізіміне енді. 2020 жылы пандемия басталғаннан кейін COVID-19 жұқтырған алғашқы науқастардың бірі болған Хантер 10 сәуірде тестілеу нәтижесі оң болғаннан кейін ауруханаға түсті. Жұққан аурудан бір апта өткен соң 76 жасында қайтыс болды. 23 сәуірде «Лидс Юнайтед» клубы Элланд-Роуд стадионындағы Оңтүстік трибунасын құрметіне Норман Хантер атымен атау туралы шешім қабылдады.

Ерте өмір

Норман Хантер 1943 жылғы 29 қазанда Гейтсхед қаласының Эйттон Бэнкс ауданында, сол кездегі Дарем графтығында дүниеге келді. Оның әкесі, аға Норман, ол туғанға дейін қайтыс болды. Хантер мен оның інісі Робертті анасы Бетти, оның қарындасы және екі футбол ойнайтын ағалары тәрбиеледі. Ол 11 жасқа дейін Эйттон Бэнкс бастауыш мектебінде оқыды, содан кейін 15 жасқа дейін Биртли орта мектебінде білім алды. Ол мектепте оқыған жылдары жастар футболымен айналысты және автобиографиясында бір мұғалімнің оны оң жамбаспен ойнауға мәжбүрлеуге тырысқанын еске алады. Әйгіліге орай, тағы бір мұғалім Хантердің сол жамбаспен ойнауға шынайы потенциалы бар екенін түсінді және оны табиғи қабілетін дамытуға ынталандырды. Ол «Биртли Джуниорс» футбол клубына қосылды және Лидс Юнайтед клубы үшін талант іздеуші оны байқағанға дейін бірнеше ойында өнер көрсетті. Лидс Юнайтед жастар құрамасының Брэдфорд Парк Авеню жастар құрамасына қарсы өткізген сынақ матчынан кейін Хантер «Элланд Роуд» стадионының негізгі құрамына шақырылды. Ол мектепті бітірген соң ғана Лэмбтон клубы 1958 жылғы қарашада Сандерлендтен Дон Ревиді, ал көп ұзамай шотландық мектеп оқушысы Билли Бремнерді сатып алды. Лидс 1955-1956 жылдары Екінші дивизионға көтерілді, сол маусымда Джек Чарльтон негізгі құрамның тұрақты ойыншысы болды, бірақ Джон Чарльз 1957 жылы кеткеннен кейін қиындыққа тап болды және 1959-1960 жылдардан кейін дивизион төменге түсті. 1961 жылғы наурыз айында команда Екінші дивизион турнир кестесінде төменгі жартыда болғанда Тейлор отставкаға кетті, ал Реви 1962 жылғы наурыз айына дейін ойыншы-бапкерлік қызметін атқарды, содан кейін ол ойыншылық жолын аяқтап, толық уақытты бапкер болды. Бұл Хантер мен Бремнер сияқты жас ойыншылар үшін маңызды болды, өйткені Реви клубтың болашақ табысының негізін құраған жастарды дамыту саясатын бастады. Басқа да тәрбиеленген ойыншылардың арасында Пол Рини, Питер Лоример, Терри Купер, Эдди Грей және Пол Мадли болды. Хантердің негізгі құрамға өтуі 1962-1963 жылғы маусымда болды, осы кезде Реви оны бірінші командаға қосты. Ол және Пол Рини 1962 жылғы 8 қыркүйекте «Ветч-филд» стадионында «Суонси Таун» командасына қарсы Екінші дивизион матчында тұңғыш рет алаңға шықты, бұл кезде Лидс 2:0 есебімен жеңіске жетті. Хантер 42 матчтың 36-сында ойнады, ал 1963-1964 жылдары Екінші дивизионның чемпионы атанды, Хантер барлық 42 ойында қатысты.

1964 65 жыл

Хантер 1964–65 жылдары Бірінші дивизионда бірден көзге түсті және маусым басталғалы екі ай өткен соң, 1964 жылдың 28 қазанында (21 жасқа толуына бір күн қалғанда) ол Белфастағы Ирландия лигасының құрамасына қарсы Футбол лигасының құрамасына шақырылды. Футбол лигасының құрамасы 4:0 есебімен жеңіске жетті. Бір аптадан кейін ол Уэльстің 23 жасқа дейінгі құрамасына қарсы Рексемдегі Racecourse Ground стадионында Англияның 23 жасқа дейінгі құрамасы сапында дебют жасады. Оның «Лидс Юнайтед» командаласы, қақпашы Гэри Спрейк, Уэльстің 23 жасқа дейінгі құрамасынан ойнады. Англия 3:2 есебімен жеңіске жетті. «Лидс Юнайтед» жаңадан жоғары дивизионға көтерілгеніне қарамастан, 1964–65 жылғы маусымды өте табысты өткізді және лигада «Манчестер Юнайтедтен» гол айырмасымен екінші орын алды, ал 1965 жылғы Англия кубогының финалында қосымша уақытта «Ливерпульге» 2:1 есебімен есе жіберді. Хантер барлық турнирлерде «Лидс Юнайтед» сапында 51 ойынға қатысты, тек бір лигалық матчты қана өткізіп алды.

1965 66 жыл

Лидс 1965-66 маусымын 1965 жылдың 21 тамызында Сандерлендке қарсы үйде өткен матчпен бастады. Олар жақсы ойнамады және Джордж Мулхолл екінші таймда алаңнан шығарылғаннан кейін де Сандерлендтің қорғанысын бұзуға күш жіберді. Матч аяқталуға төрт минут қалғанда, доп Сандерлендтің ендірілген аймағында еркін қалды және алға қарай жүгіріп келген Хантер пенальти нүктесіне жақын жерде допты қабылдап, бір соққымен дарвазаға енгізіп, Лидске 1:0 есебімен жеңіс сыйлады. Хантер Лидстің қорғанысында маңызды рөл атқара берді және оның көрсеткен ойыны Англия құрамасының бас жаттықтырысы Альф Рамзиге ұнады. Рамзи оны 8 желтоқсанда Мадридтегі Сантьяго Бернабеу стадионында Испанияға қарсы өтетін матчқа шақырды. Хантер резервте болды және 35-ші минутта Джо Бейкерді алмастырды, осылайша Англия құрамасы сапында ойынға түскен алғашқы ойыншы болды. Лидс лигада да жақсы өнер көрсетті және Ливерпульден алты ұпайға қалып қойса да, екінші орынды иеленді. Олар 42 матчта 55 ұпай жинады, бұл көрсеткіш Бёрнлимен бірдей болды, бірақ Лидс голдардың орташа көрсеткіші бойынша басымдық танытты. Хантер 42 лигалық матчтың 41-інде ойнап, бес гол соқты, бұл бір маусымдағы оның ең жоғары көрсеткіші. Сонымен қатар, олар "Англия кубогының" төртінші турында "Челсиге" "Стэмфорд Бридж" стадионында 1:0 есебімен жеңілді. Лидс 1965-66 жылғы Inter Cities Fairs Cup турниріне қатысып, Хантер барлық 11 матчта ойнаған жартылай финалға дейін жетті. Олар Ториноны (жиналысы бойынша 2:1), SC Лейпцигті (2:1), Валенсияны (2:1) және Уйпешти Дожсаны (5:2) жеңді. Жартылай финалда олар "Реал Сарагосамен" 2:2 есебімен тең түсті, бірақ қайта матчта 3:1 есебімен жеңілді. Хантер 1966 жылғы әлем чемпионатына Англия құрамасына қосылды, бірақ Бобби Мурдың дублері болғандықтан Англияның алты матчының ешқайсысында ойнамады.

1966 жылдан 1969 жылға дейін

Хантер 1968 жылы Футбол лигасының кубогы мен Интер-Ситис жәрмеңке кубогын жеңіп алған «Лидс» командасының маңызды ойыншысы болды; сондай-ақ 1969 жылы Лига чемпионатында жеңіске жетті. Ол 1962–63 жылдардан бастап 1974–75 жылдарға дейін әр маусымда қырықтан астам ойын өткізіп, тұрақты түрде өнер көрсетті; және бес маусым бойы үздіксіз ойнады. Хантердің гол соққан сәттегі атақты суреті көп рет жарияланды. Ойын аяқталған соң Хантер Корольдік ложаға екі рет көтерілді; біріншісі – өзінің медалін алу үшін, екіншісі – Мик Джонсқа жоғары және төмен қарай көмектесу үшін, себебі Джонс командаластары жүлделерін алғанда, шынтағы шығып, емделуде болды. 1973 жылдың мамыр айында Хантер екі финалда жеңіліске ұшырады. Уэмблидегі Англия кубогының финалында «Лидс» күтпеген жерден екінші дивизионда ойнаған «Сандерлендке» 1:0 есебімен ұтылды. Бірнеше күннен кейін «Лидс» Салоникидегі Кафтанцоглио стадионында өткен Еуропа кубок иелері кубогының финалында «AC Миланға» 1:0 есебімен есе жіберді. Хантер қарсы әрекет жасағаны үшін алаңнан қуылды.

1973 жылдан 1976 жылға дейін

1973–74 жылғы маусымда Лидс алғашқы 29 ойында жеңіліс көрмеді, бұл тамаша көрсеткіш оларға күшті «Ливерпульдің» қарсылығына тойтарыс беріп, Лига чемпионатында жеңіске жетіруге мүмкіндік берді, соның арқасында Хантер екінші Лига жеңімпазы медалін алды. Осы маусымның соңында Хантер PFA ойыншыларының «Жылдың үздік ойыншысы» сыйлығының тұңғыш иегері атанды. «Лидс» сапындағы карьерасының соңында Хантер 1975 жылдың 1 қарашасында «Дерби Каунти» клубына қарсы лигалық матчта ойнады. «Дерби» матчты 3:2 есебімен жеңді, бірақ бұл кездесу Хантер мен «Дербидің» Фрэнсис Ли арасындағы төбелес үшін есте қалды. Ли бірінші таймда пенальти добын жеңіп алғанда, Хантер оны судьяны алдап, өзіне қарсы фол жасады деген ойға түрткеніне ашуланды. Чарли Джордж пенальтиді соғып, «Дербиге» 2:1 есебімен көшбасшылық берді. Екінші таймда Хантер Лиді кешіккен тәсілмен әдейі соқты. Ли жауап ретінде Хантерді аузына нұқсады, нәтижесінде тігіс салу қажет болған жарақат алды. Судья екі ойыншыны да алаңнан қуды, бірақ Ли Хантерге тағы да шабуыл жасады. Хантер жерге құлап, төбелесті тоқтату үшін бірнеше ойыншылар мен төрешілердің күші керек болды, бұл оқиға сол түні «Күннің матчы» бағдарламасында көрсетілді. 2003 жылы «The Observer» газеті бұл инцидентті «спорттағы ең әсерлі шеттету» деп таныды.

Бристоль қаласы

Футбол лигасының 540 ойынынан және жалпы Лидс үшін 726 ойынынан кейін Хантер 1976 жылғы 28 қазанда 40 000 фунт стерлингке «Бристоль Сити» клубына қосылды және үш жыл бойы сол клубта ойнап, лигада 108 ойынға (барлығы 122 ойынға) қатысып, төрт гол соқты.

Барнсли

Хантер 1979 жылдан 1982 жылға дейінгі үш маусымда Барнслиде ойыншылық карьерасын аяқтады, сондай-ақ 1980 жылдан 1984 жылға дейін сол команданың бас жаттықтырушысы болды.

Халықаралық мансап

Хантер Англияның 23 жасқа дейінгі құрамасында үш ойын өткізді. 1965 жылы бас жаттықтырушы Альф Рамзи оған Англия құрамасында дебют жасау мүмкіндігін берді. 1965 жылдың 8 желтоқсанында Англия Мадридте Испаниямен ойнады. Джек Чарлтон мен Бобби Мурдың қалыптасқан серіктестігі Хантердің халықаралық мансабының көп бөлігін Мурдың қосалқы ойыншысы ретінде өткізуіне себеп болды; ол барлығы 28 матч өткізді. Ол 1966 жылғы әлем чемпионатында жеңіске жеткен құраманың құрамында болды, бірақ ешқандай ойында қатыспады. 1970 жылғы маусымның шағын бөлігін жарақатпен өткізді, бірақ Альф Рамзидің Мексикада өткен жазғы әлем чемпионатындағы құрамында болды, алайда турнирдегі жалғыз ойыны Батыс Германияға 3:2 есебімен ұтылып, соңғы минутта алаңға түсуі болды. 1973 жылы Хантер 1974 жылғы әлем чемпионатына іріктеу турнирінде Батыс Германияда Англия құрамасында болды. Уэмблидегі қарсыластары Польша болды, олар Англияның есебінен іріктеуге өту үшін тең нәтижеге қанағаттандыратын еді. Есеп 0:0 болғанда Хантер допты тартып алуға тырысты, бірақ орнына допқа басып, оны жоғалтты. Польша жылдам қарсы шабуылға шығып, Грегорц Латоға қарсылас қақпасына қарай жүгіруге мүмкіндік берді, ол Ян Домарскиге гол соғуға көмектесті. Аллан Кларк пенальтиден теңестірді, бірақ Англия енді гол соға алмады, ал 1:1 есебімен тең түсу олардың әлем чемпионатына қатысу мүмкіндігінен айырды. Халықаралық матчтардан басқа, Хантер Футбол лигасының XI құрамасында алты рет ойнады. Бұл матчтарда 1964 жылдың қазанынан 1969 жылдың қыркүйегіне дейін Ирландия (3), Шотландия (2) және Бельгия құрамаларымен ойнады. Футбол лигасы ирланд құрамасына қарсы барлық үш матчта жеңіске жетті; бельгиялық құрамамен 2:2 тең түсті; және шотланд құрамасына қарсы бір матчта тең түсіп, бір матчта жеңілді.

Ойын стилі мен тұлғасы

Өзінің замандастары – Ливерпульдің Томми "Энфилд Айрон" Смит, Манчестер Юнайтедтің Нобби Стайлз және Челсидің Рон "Чоппер" Харрис сияқты Хантер әрқашан алаңдағы қатал ойыншы ретінде танымал болды. Дегенмен, ол өзінің өмірбаянында осы төртеудің ішінде тек Смит ғана "табиғи түрде қатал" болғанын айтады, ал ол, Харрис және Стайлздің үшеуі де "алаңнан тыс шарапатты" болған (Хантер мен Смит жақын дос еді). Хантердің міндеті – допты жеңіп алып, оны алға жылжыту еді. Ол біріншісіне ойынды жақсы оқып, әрқашан дұрыс позицияда тұрып, қажет болған жағдайда шешімді және кескілеген тәсілмен допты тартып алу арқылы қол жеткізді; екіншісіне жақсы допты бақылау және дәл пас беру арқылы қол жеткізді. Хантерді көбінесе тек физикалық күшпен ойнайтын ойыншы деп қабылдады, бірақ ол шындығында өте шебер ойыншы еді. Хантер қайтыс болғаннан кейін, оның ұзақ жылдар бойы Лидстегі әріптесі Эдди Грей оның есіміне былай деді: Брэдфорд Ситиден кеткен соң Хантер кешкі ас мәжілістерінде әңгімелерін айтатын, ал 1993 жылдан 2020 жылға дейін жергілікті BBC Radio Leeds және Yorkshire Radio станцияларында матчтарды сараптап беруші ретінде жұмыс істеді. Хантер Лидс Юнайтед және оның жанкүйерлерімен тығыз байланыста болды. Ол Лидстің матчтарына үнемі қатысып, клуб ұйымдастырған конференциялар мен шараларға қатысты; "Норман Хантер Сюитасы" Элланд Роудтағы Батыс трибунасында орналасқан. 2004 жылы "Шұғылалы сөз" атты өмірбаянын жариялады. 2007 жылдың қарашасында ФИФА бастаған науқаннан кейін Англияның 1966 жылғы әлем чемпионатының финалында ойнамаған құрама мүшелері, Хантер де олардың арасында болды, ФИФА-дан жеңімпаздық медальдарын алды. Хантерге медалін Гордон Браун 2009 жылдың 10 маусымында Даунинг-стритте өткен салтанатты шарада тапсырды.

"Қаралғандар біріктірілді"

2009 жылдың наурыз айында Том Хупердің "The Damned United" фильмі жарық көрді. Дэвид Пейстің 2006 жылғы "The Damned Utd" кітабының негізінде түсірілген, ол 1974 жылы Брайан Клаудың "Лидс Юнайтед" командасының бас жаттықтырушысы қызметін атқарудың сәтсіз 44 күнін көрсетеді. Хантер рөлін эпизодтық актер Марк Кэмерон сомдады. Фильм де, кітап та тарихи дұрыс еместіктер мен кейіпкерлерді теріс бейнелеуі үшін сынға ұшырады. Екеуі де сотқа тартылды: Джонни Джайлс кітаптың баспагерлерін қорлауға шағымданып сотқа берді. "World Soccer" журналы Джайлстің сот процесіне қатысты былай деп жазады: "Норман Хантер кітапта ештеңе айтпайды, бірақ ол әлі тірі болғандықтан Пейстің шабуылынан құтылып қалды". Хантер бір сахнада жаттығу барысында Клауға шабуыл жасайтын қараңғы және мұңды мінезді тұлға ретінде бейнеленген. Джо Джордан мұндай оқиғаның болмағанын нақты айтып, осы оқиғаға байланысты: "Көптеген қателіктер болды, адамдар айтпаған нәрсені айтты, істемеген нәрсені істеді" дейді. Фильмдегі Хантердің жағымсыз бейнесі оның өмірдегі мінезімен үлкен қайшылықта, оның өліміне дейін және кейін "мейірімді, танымал және жақсы көрілетін адам" ретінде оған көрсетілген құрметтер осыны дәлелдейді.

Өлім

2020 жылдың 10 сәуірінде Хантердің COVID-19 тестісінің нәтижесі оң болғаннан кейін ауруханада емделіп жатқаны хабарланды. 16 сәуірде жарияланған хабарламада оның жағдайы "өте ауыр" екені айтылды. Келесі күні Лидс Юнайтед Хантердің 76 жасында осы вирустан қайтыс болғанын мәлімдеді, сондай-ақ "[оның қазасы] Лидс Юнайтед отбасында зор қайғы тудырды [және] оның есімі мәңгі есте қалады" деді.