Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Австралиялық әскери қызметкер, барлаушы және саясаткер (1961 жылы туған)
Australian soldier, intelligence officer and politician (born 1961)
Эндрю Дэмиен Уилки (8 қараша 1961 жылы туған) – австралиялық саясаткер және Кларк округінен сайланған федералды депутат. Саясатқа қатысу алдында Уилки Австралия армиясындағы жаяу әскер офицері болған. Уилки 1980 жылдан 2004 жылға дейін Австралия армиясында қызмет етті. Бұрын 6-шы батальон ротасына, Корольдік Австралия полкіне командир болған Корольдік Австралия жаяу әскер корпусының офицері. Қоғамдық өмірге қадам басқан кезде Уилки Австралияның Ұлттық бағалау кеңсесіне барлаушы-талдаушы болып орналасты. 2003 жылы, Ирак соғысына дейін, ол Саддам Хусейннің жаппай қырып-жою қаруын қолдануы немесе террористерге көмектесуі сияқты басқыншылықтың гуманитарлық салдарынан сескеніп, ОНА-дағы лауазымынан кетті. Ол отставкаға шыққаннан кейін былай деді: «Ирактың жаппай қырып-жою қару-жарақтары бағдарламасы өте шашыраңқы және соңғы шығанақ соғысынан бері сақталып келе жатқан тәртіппен ұсталып тұр. Ирак үкіметін «Әл-Қаидамен» байланыстыратын нақты немесе алаңдатарлықтай мәліметтер жоқ». Ол 2003 жылы Говард үкіметі кезінде Австралияның Иракты басып алуына қарсы болды. Кейін Уилки Ирак соғысы «өтірікке» негізделгенін айтты. Уилки 2003 жылдан бері саясатта белсенді. Ол 2004 жылғы федералды сайлауда Беннелонг округінен, ал 2007 жылғы федералды сайлауда Тасмания штатынан Сенатқа «Жасылдар» партиясынан кандидат болды. 2010 жылы Тасмания штатының сайлауында Денисон округінен тәуелсіз кандидат ретінде үміткерлік етіп, соңғы бос орынға шамадан тыс жақын болды. Жыл соңында, тағы да тәуелсіз кандидат ретінде, ол 2010 жылғы федералды сайлауда Денисон округінен үміткерлік етіп, жеңіске жетті – алғашқы дауыс беруде үшінші орын алды, бірақ дауыстарды бөлуден кейін орынды иеленді. Уилки 2013 және 2016 жылғы федералды сайлауларда алғашқы дауыс беруде бірінші орынды алды, әр сайлауда өзінің көрсеткіштерін арттырды. 2019 жылы Денисон округі Кларк округімен алмастырылды, соның нәтижесінде Уилки Кларк округіне ауыстырылды. Ол 2022 жылғы Австралия федералды сайлауында 20,82% дауыспен орынды сақтап қалды.
Andrew Damien Wilkie (born 8 November 1961) is an Australian politician and independent federal member for Clark. Before entering politics Wilkie was an infantry officer in the Australian Army. Wilkie served with the Australian Army from 1980 to 2004. An officer with the Royal Australian Infantry Corps who had earlier commanded a company of the 6th Battalion, Royal Australian Regiment, at the time of his entry to public life Wilkie was posted to Australia's Office of National Assessments as an intelligence analyst. In 2003, in the lead up to the Iraq War, he resigned from his position at ONA because he feared the humanitarian consequences of invasion, such as Saddam Hussein using his weapons of mass destruction or assisting terrorists. Following his resignation he said: Iraq's "weapons of mass destruction program is very disjointed and contained by the regime that's been in place since the last Gulf War. And there is no hard intelligence linking the Iraqi regime to al Qaeda in any substantial or worrisome way." He opposed Australia's contribution to the 2003 invasion of Iraq under the Howard government. Wilkie later argued the Iraq War was based on a "lie". Wilkie has been active in politics since 2003. He was a Greens candidate for the federal Division of Bennelong in the 2004 federal election and for the Senate in Tasmania at the 2007 federal election. In 2010 he stood as an independent candidate for the state seat of Denison at the Tasmanian state election, narrowly missing out on the final vacancy. Later in the year, again as an independent candidate, he ran for the federal seat of Denison at the 2010 federal election and won, finishing third on the primary vote but winning the seat after the distribution of preferences. Wilkie finished first on the primary vote at both the 2013 federal election and 2016 federal election, increasing his margin each time. In 2019, the Division of Denison was replaced by the Division of Clark, to which Wilkie was transferred. He retained the seat at the 2022 Australian federal election by a margin of 20.82%.
Ерте өмір және білім
Уилки Кемпбелтаундағы Сент-Грегори колледжінде оқыды, кейіннен Дантрондағы Корольдік әскери колледжінде оқып, 1984 жылы бітірді. Оның әскери мансабы 1980–2001 жылдар аралығында болды және ол лейтенант-полковник шеніне дейін көтерілді. 1999 жылдан 2000 жылдың соңына дейін ол Австралияның барлау агенттігіне (ОНА) жұмысқа жіберілді. Соғысқа қарсы кеңінен тараған наразылыққа жауап ретінде Уилки телеарналарда кеңінен сұхбат берді және көптеген қоғамдық сөз сөйлеу ұсыныстарын қабылдады. Кейін ол Ирак соғысына қатысу үшін үкіметтің дәлелдерін зерттеген ресми британдық және австралиялық тергеулерге куәлік берді. 2004 жылы Уилки өзінің шешімінің себептерін және оның салдарларын баяндаған "Алдау осі" атты кітабын жариялады. Ол барлау агенттіктерінің және талдаушының жұмысының мәні, Ирак соғысының тарихы, саясаткерлердің жалғандығы және шындықты жасыру әрекеттері туралы өз пікірлерін жеткізді. Ұлыбританияның 2016 жылғы Чилкот есебі Блэр үкіметінің соғыс жүргізуін сынағаннан кейін, Уилки Говард, Буш және Блэрді халықаралық сотқа беру керектігін айтты және Австралияны соғысқа қатысты тағы бір тергеу жүргізуге шақырды.
Wilkie attended St Gregory's College, Campbelltown and later trained at the Royal Military College, Duntroon and graduated in 1984. His military career spanned 1980–2001 and he rose to the rank of lieutenant colonel. He was seconded to the ONA, an Australian intelligence agency, from 1999 until late 2000. In response to widespread opposition to the war, Wilkie gave extensive television interviews and accepted numerous offers of public speaking engagements. He subsequently gave evidence to official British and Australian inquiries into the government's case for involvement in the Iraq war. In 2004, Wilkie published Axis of Deceit, an account of the reasons for his decision and its results. He describes his views on the nature of intelligence agencies and the analyst's work, the history of the Iraq war, the untruths of politicians and the attempts to suppress the truth. Following Britain's 2016 Chilcot Report which criticised the Blair Government's prosecution of the war, Wilkie said that Howard, Bush and Blair should be brought before an international court, and called for Australia to hold another inquiry into the war.
ОНА-дан кетуі (2003)
2003 жылдың 11 наурызында Уилки ОНА-дан кетіп, Иракта жаппай қырып-жою қарулары болуы мүмкін екенін, бірақ оның бұл саладағы бағдарламасы бақылауда екенін, халықаралық санкциялар тиімді нәтиже беріп жатқанын, сондықтан басып кіру әрекеті мерзімінен бұрынғы және Саддам Хусейнді осы қаруларды қолдануға, тіпті терроризмді қолдауға итермелеуі мүмкін болғандықтан, қауіпті екенін мәлімдеді. Ол ABC телеарнасына: "Менің ойымша, қазір Иракқа шабуыл жасау қате болар еді. Біріншіден, Ирак қазіргі таңда басқа елдерге қауіп төндірмейді. Оның әскері өте әлсіз, Кувейт басып алынған кездегі әскерінің бір бөлігі ғана. Оның жаппай қырып-жою қарулары бағдарламасы өте шашыраңқы және соңғы Парсы шығанағы соғысынан бері сақталып келе жатқан тәртіппен шектеледі. Ирак режимін "Әл-Қаидамен" байланыстыратын нақты және маңызды мәліметтер жоқ." деді. Кейін Уилки баспасөзге, отставкаға кетер алдында барлау қызметкері ретіндегі міндеті мен "ақиқатқа құрмет" арасындағы этикалық конфликтке жиі тап болғанын айтты. 2016 жылы Чилкот сауалында болғаннан кейін Уилки Ирактың жаппай қырып-жою қаруларына ие болғаны және террористермен ынтымақтасқандығы туралы пікірдің "жалғандықтан құралған" екенін мәлімдеді. Джон Говард, Тони Блэр және Джордж Буш соғыс қылмыстарына кінәлі деп айыпталуының себебін түсіндірді. Ол 2005 жылғы Балидегі жарылыс пен 2014 жылғы Линдт кафесіне жасалған шабуылды Австралияның Иракты басып алуға қатысуымен байланыстырды.
On 11 March 2003, Wilkie resigned from the ONA, stating that while it was likely that Iraq did possess weapons of mass destruction, its program in this area was contained, that international sanctions were having an effect, and therefore an invasion was premature and also reckless in potentially provoking Saddam Hussein to use those weapons and possibly even begin supporting terrorism. He told the ABC: "I think that invading Iraq at this time would be wrong. For a start, Iraq does not pose a security threat to any other country at this point in time. Its military is very weak, it's a fraction of the size of the military at the time of the invasion of Kuwait. Its weapons of mass destruction program is very disjointed and contained by the regime that's been in place since the last Gulf War. And there is no hard intelligence linking the Iraqi regime to al Qaeda in any substantial or worrisome way." Wilkie later told the press that in the lead up to his resignation he had increasingly encountered ethical conflict between his duty as an intelligence officer and his "respect for the truth". In 2016, after appearing at the Chilcot enquiry, Wilkie said the notion that Iraq had weapons of mass destruction and co operated with terrorists had been "a lie No wonder John Howard and Tony Blair and George W Bush do stand accused of war crimes". He linked the 2005 Bali bombings and the 2014 Lindt Cafe siege to Australia's participation in the invasion of Iraq.
Австралиялық жасыл партияға кандидат (2004-2008)
Уилки 2004 жылы Австралия жасыл партиясының мүшесі болды және сол жылы өткен федералды сайлауда Беннелонг округінен үміткер болды. Ол премьер-министр Джон Говардқа қарсы күресті. Алғашқы дауыс берудің 16,37%-ын алған Уилки сол кездегі ел бойынша жасыл партия кандидаттары арасында ең жоғары бес дауысқа ие болды. Бұл көрсеткіш жасылдардың Бэннелонгтағы бұрынғы сайлау нәтижесінен (4,03%) айтарлықтай жоғары еді. Уилкинің дауысы орынды жеңіп алуға жеткіліксіз болғанымен, Говардқа қарсы жалпы алғанда 3,18%-дық дауыс өзгерісі болды, ол алғашқы дауыс беруде 49,89% ғана жинады, нәтижесінде орынды басымдық дауыспен анықтау қажет болды. Уилки 2007 жылғы федералды сайлауда Беннелонг округінен қайтадан үміткерлікке түспеді, оның орнына партияның федералды жетекшісі Боб Брауннан кейін Австралия Сенатына жасылдардың екінші Тасманиялық кандидат ретінде қатысты. Ол сайланбады. 2008 жылы партиядан кәсіби деңгейдің жетіспеушілігін сынға алып, шығып кетті.
Wilkie became a member of the Australian Greens by 2004, and stood as their candidate for the seat of Bennelong in that year's federal election, running against sitting Prime Minister John Howard. Polling 16.37% of the primary vote, Wilkie achieved the fifth highest vote percentage for a Greens candidate across the nation at the time. This result was a considerable increase from the Greens' previous election result in Bennelong of 4.03%. Although Wilkie's vote was nowhere near enough to win the seat, there was an overall swing of 3.18% against Howard, who achieved a primary vote of only 49.89%, which resulted in the seat being decided on preferences. Wilkie did not run again for Bennelong in the 2007 federal election, instead running as the Greens' second Tasmanian candidate for the Australian Senate, behind the party's federal leader, Bob Brown. He was not elected. He resigned from the party in 2008, criticising it for a lack of professionalism.
Саяси көзқарастар
2010 жылғы Тасмания штатының сайлауында Уилки покер автоматтарының алынып тасталуын өзінің басты сайлау науқаны мәселесі етті. Ол Тамар аңғарындағы Гуннс қағаз фабрикасына қарсы күресті. Уилки ерікті эвтаназияны, қауіпсіздік шаралары сақталған жағдайда, қолдайды. Ол сондай-ақ бір жынысты некелерге және абортқа қолжетімділікке де жақтас. Ол Ұлттық кеңжолақты желіні қолдады, сондай-ақ Говард үкіметінің WorkChoices еңбек қатынастары реформасына қарсы болды. 2010 жылдың 30 қыркүйегінде федералды парламенттегі алғашқы сөзінде Уилки Аустралия әскерлерін Ауғанстаннан шығаруға шақырды. Ол Австралияның АҚШ-қа жиірек «жоқ» деуге дайын болуы керек екенін және шетелдік әскерлер шығарылмайынша Ауғанстанда бейбітшілікке үміт болмайтынын айтты: «Австралия үкіметінің Ауғанстанға жасаған міндеттемелерін өзгертуге жасаған әрекеттері ешкімді жаңылыстырмауы керек» және «Шындыққа келсек, Австралия үкіметінің қазірге дейін келген ең жақсы жоспары – АҚШ үкіметі ұсынған нәрсені қолдауды жалғастыру ғана, және бұл жоспар емес – бұл сәтсіздікті күшейтудің өзі». Вилкидің бұл сөздері Ауғанстандағы Австралия әскерлеріне көбірек қолдау көрсетуді талап еткен оппозиция тарапынан жаңғырыс тудырды. Сөйлесімінің барысында Уилки құпия ақпаратты жариялаушыларды қорғауға арналған заңнаманы, тәуелділік тудыратын ойындармен күресу шараларын және пана іздеушілерге көбірек гуманистік көзқарас қажеттігін де көтерді. 2011 жылдың наурыз айында ол либералдық депутаттар Кори Бернарди мен Скотт Моррисонды «жоғары лауазымның ар-ұяттан безгендері» деп атады және партия жетекшісі Тони Эбботты оларды қызметтен босатуға шақырды. Өкілдер палатасына сөйлеген сөзінде ол «Либералдық партияны жеп жатқан нәсілшілдік» туралы айтты.
In the 2010 Tasmanian state election, Wilkie made the removal of poker machines his primary campaign issue. He strongly opposed the Gunns pulp mill in the Tamar Valley. Wilkie is a supporter of voluntary euthanasia, provided that there are safeguards in place. He is also in favour of same sex marriage and access to abortion. He supported a National Broadband Network, and also opposed the Howard government's WorkChoices industrial relations reforms. During Wilkie's maiden speech to federal parliament on 30 September 2010, he called for withdrawal of Australian troops from Afghanistan. He said Australia should be more willing to say "no" more often to the United States, and that there could be no hope for peace in Afghanistan until foreign troops are withdrawn: "No one should be fooled by the Australian Government's periodic efforts to tinker around the edges with Australia's commitment to Afghanistan" and that "The reality is that the best plan the Australian Government can come up with so far is simply to continue to support whatever the US Government comes up with and that alone is no plan—it's just reinforcing failure." Wilkie's comments came amid opposition calls for more support for Australia's troops in Afghanistan. During his speech Wilkie also canvassed his push for legislation to protect whistleblowers, measures to tackle problem gambling and a more humane approach to asylum seekers. In March 2011, he called Liberal MPs Cory Bernardi and Scott Morrison "a disgrace to high office", calling on party leader Tony Abbott to sack them both. In a speech to the House of Representatives, he spoke of the "racism that eats at the Liberal Party".
Кескіні және алдын ала міндеттемелер
Уилки 2010 жылғы федералды сайлауда покер автоматтарына (әдетте "покер автоматтары" деп аталады) қарсы белсенді науқан жүргізді және бірден тәуелсіз, покер автоматтарына қарсы сенатор Ник Ксенофонтпен байланыс орнатуды бастады. Уилки Австралиядағы тәуелді ойыншылардың жыл сайын 5 миллиард долларға жуық ақшаны покер автоматтарында жоғалтатынын мәлімдеді. Еңбек партиясы үкіметі Уилкидің қолдауы үшін покер автоматтарына қатысты екі міндеттеме берді. Біріншісі – міндетті "алдын ала міндеттеме" технологиясы, ол ойыншыдан ойынды бастамас бұрын қанша ставка жасауға дайын екенін білуді талап етеді. Екінші міндеттеме – алдын ала міндеттеме талап етілмейтін, спинге 1 долларға дейін шектеу қойылған автоматтарының енгізілуі. Уилки мұндай 1 долларлық шектеулі автоматтарының қауіпсіздігіне сендірді. Эбботт коалициясы бұл жоспарларға қарсы болды, Эбботт "бұл Либералдық партияның саясаты емес" және ол "құнды да, тиімді де болмайды" деді. Сауалнамалар көрсеткендей, Уилкинің ұсыныстарын сайлаушылардың басым көпшілігі қолдады. Уилки мен Ксенофонт "жыл сайын 12 миллиард доллар покер автоматтарында жоғалады. 100 000 австралиялық тәуелді ойыншы, ал тағы 200 000-ы толыққанды тәуелділікке ұшырау қаупі бар" деді, сондай-ақ бұл заң "кейбір ойыншылар сағатына 1200 долларға дейін жоғалтатын жағдайларды болдырмау үшін қажет" екенін айтты. Еңбек партиясы үкіметі, парламенттегі күшінің артуына байланысты, спикердің ауысуынан кейін Уилкинің жоспарына берген уәдесінен бас тартты. Бұл жоспарға қарсы клубтар, қонақүйлер және басқа да қаржылық мүддесі бар бизнес өкілдері шықты. Ксенофонт оларды жоспарларды дұрыс түсіндірмеуде және мәселені ширатуда айыптады. Квинсленд клубтарының веб-сайтына қате орналастырылған стратегиялық құжаттар клубтардың алдын ала міндеттеме реформаларының олардың қызметтеріне тигізер әсерін әдейі және мақсатты түрде асыра көрсеткенін көрсетті. Сол құжаттар клубтардың ұсынылып отырған реформадағы кемшіліктерді пайдалану жолдарын да көрсетеді. АФЛ бас директоры Эндрю Деметриу, АФЛ президенті Эдди МакГайрдың жоспарға қарсылығына қарамастан, АФЛ-дің Австралия клубтарымен бірлескен бұқаралық ақпараттағы науқанына қосылмайтынын мәлімдеді. Хоторн клубының басшысы Джефф Кеннетт және Булдогс клубының басшысы Дэвид Сморгон да "Австралия клубтарынан келген жігіт, тіпті оның атын білмеймін, бірақ, өтінемін, біздің атымыздан сөйлеуді тоқтатыңыз, жай ғана үндемеңіз, бұл үлкен көмек болар еді" деді. "GetUp!" белсенділер тобы NRL финалы кезінде саяси роликтер көрсету арқылы келісімге қарсы науқанға қарсы тұруға тырысты, бірақ үш ірі телеарнаның барлығы оларды эфирге шығарудан бас тартты. 28 қарашада Уилки видео ойындардағы loot box-тарды мақсат ететін заң жобасын ұсынды, ол "[балаларды] болашақ құмар ойындарға дайындап отыр" деді. Бұл заң жобасына сәйкес, ойын ішінде құмар ойын элементтері бар, балаларға арналған барлық ойындар міндетті түрде R18+ санатына жатқызылады, оларды сатып алу құқығы тек ересектерге ғана беріледі.
Wilkie campaigned heavily against poker machines (colloquially "pokies") at the 2010 federal election, and immediately began forging ties with independent anti pokies Senator Nick Xenophon. Wilkie claimed that problem gamblers in Australia lose $5 billion each year on pokies. The Labor government gave two commitments regarding pokies in exchange for Wilkie's support. The first was mandatory "pre commitment" technology, which required a better to commit how much they were willing to bet before starting. The second commitment was to introduce $1 maximum bet per spin machines that would not require pre commitment. Wilkie argued these $1 maximum machines would be safer. The Abbott Coalition opposed the plans, with Abbott saying "it is not Liberal Party policy" and it will be "expensive and ineffective". According to polling, Wilkie's proposals were supported by a clear majority of voters across the spectrum. Wilkie and Xenophon argued that "$12 billion a year is lost on the pokies. 100,000 Australians are problem gamblers and an additional 200,000 are significantly at risk of developing a full blown addiction", and that the legislation is necessary to "[help] those who sometimes lose up to $1200 an hour on the pokies." The Labor government withdrew their promised support for Wilkies's plan when their strength in parliament improved through a change of Speaker. The plan came under sustained attack from clubs, hotels and other businesses which financially benefit from pokies. Xenophon responded by accusing them of misrepresenting plans and creating hype around the issue. Strategy papers erroneously placed on the Clubs Queensland public website seemed to indicate that clubs were deliberately and purposefully exaggerating the impact that the pre commitment reforms will have on their services. The same papers outlined some strategies that the clubs could use to exploit loopholes in the proposed reform. Andrew Demetriou, chief executive officer of the AFL, rejected suggestions that the AFL was joining Clubs Australia in their media campaign despite opposition to the plan by Collingwood president Eddie McGuire. Other high profile club bosses including Jeff Kennett (Hawthorn) and David Smorgon (Bulldogs), and also stated "The fellow from Clubs Australia, I don't even know his name, but please, stop talking on our behalf, just shut up, that'd be a good help". Activist group GetUp! attempted to counter the anti pre commitment campaign by running political commercials during the NRL grand final but all three major commercial television stations refused to air more of them. On the 28th of November, Wilkie introduced a bill targeting loot boxes in video games, stating they "[groom children] for future gambling". The bill would make all games targeting at children that include any form of in game gambling be mandatorally rated R18+, restricting their purchase to exclusively adults.
Жеке өмір
Уилки 1991 жылдан 2003 жылға дейін әскери офицер Симон Уилкиге (туған аты Берт) үйленген. 2004 жылы Кейт (қазір Чарли) Бертонға үйленді, олардың екі қызы бар. Бірақ, 2012 жылы олар ажырасып, келесі жылы ресми түрде ажырасты. Вилки 2010–2013 жылдардағы парламенттік сайлау нәтижесіндегі жағдайдың тудырған стресті ажырасудың басты себебі деп көрсетті. 2018 жылдың соңында Уилки Клэр Баллинголлмен құдаланып, 2020 жылдың маусым айында үйленді.
Wilkie was married to a fellow army officer Simone Wilkie (née Burt) from 1991 to 2003. He married Kate (now Charlie) Burton in 2004, with whom he has two daughters. However, they separated in 2012 and divorced the following year, with Wilkie citing stress from the 2010–2013 hung parliament as the main cause of the breakdown. Wilkie became engaged to Clare Ballingall in late 2018, and the pair married in June 2020.