Мылтықтан атылатын гранаталар тарихы

Кіріспе

Мылтықтан атылатын граната

Мылтықтан атылатын граната – қолмен лақтырылғанда мүмкін болатын қашықтықтан гөрі ұзақ тиімді қашықтықты қамтамасыз ету үшін мылтыққа орнатылған құрылғы арқылы атылатын граната. Гранаталарды мылтықтан іске қосу практикасы алғаш рет Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстарда кеңінен қолданылды және қазірге дейін жалғасуда. «Мылтықтан атылатын граната» термині қазір жарылғыш, сынықталатын, танкіге қарсы, контузиялық, түтінді, отты және жарық сигналын беретін ракеталар сияқты әртүрлі типтегі жарылғыш заттарды қамтиды. Мылтықтан атылатын гранаталар жаяу әскеріне оттық қолдау көрсетуде гранатометтердің (әдетте мылтыққа бекітілген) және бір рет қолданылатын бронетанкқа қарсы ракеталардың жиынтығымен ірі жайылды.

Ерте пайдаланған

Гранаттарды мылтықтарда қолдануға бейімдеу 18 ғасырда басталды, осыған шара тәрізді құрылғылар кремнийлі мылтықтардың ұңғыларына орнатылды, ал гранаталар бос оқ күшімен итемеленді. 20 ғасырдың басында жапон полковнигі Амазава Ресей-Жапон соғысындағы Порт-Артур шайқасында мылтықтан атылатын гранаталармен тәжірибе жасады, ал испандықтар бұл идеяны одан әрі дамытты, бірақ бірінші дүниежүзілік соғыстағы ұрыс барысында оны кеңінен қолданған француздар болды.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

1908 жылы Фредерик Мартен Хейл штангалы гранатаны патенттеді. "Қарапайым таяқ арнайы гранатаға бекітіліп, стандартты әскери мылтықтың ұңғысына салынып, бос патронмен атылды". Бірақ, қазба соғысы басталғаннан кейін, мылтық гранаталарына күрт қажеттілік туды. Британ үкіметі No 2 гранатасының штангалы модификациясын уақытша шешім ретінде сатып алды. Хейл гранатасы Бірінші дүниежүзілік соғыс барысында сенімділігі мен өндірілуіне оңай болуы үшін жақсартылды. Дегенмен, гранатаны өндіру өте баяу болды. Гранаталарды фронтқа жылдам жеткізу үшін британдықтар Миллс бомбасының да штангалы нұсқаларын жасады. Бұл қарапайым тәсіл болғанымен, штангалы гранатаны атқылау "мылтық түтігіне және мылтықтың өзіне едәуір стресс түсірді, нәтижесінде граната атуға арналған мылтықтарды бөліп шығару қажет болды, себебі олар тез арада дәл атуға жарамсыз болды. Бұл Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңғы жылдарында стақан тәрізді граната ату құралдарының қайта пайда болуына әкелді". Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысқан АҚШ V B гранатасын қабылдауға тырысты, бірақ бұл сәтті болмады. Француз және американдық патрондардың диаметрінің айырмашылығы (vs.) гранатаны кішірек тесікпен қайта жасауды талап етті, бірақ оқ конструкциясының өзгешелігіне байланысты бұл да сенімді жұмыс істеуіне жеткіліксіз болды. Американдық оқтар гранатаның ішінде жиі бөлініп, 1918 жылдың мамыр айында V B гранатасының дизайнынан бас тартуға себеп болды.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін мылтық гранатасы мылтықтан атқанда тиімділігін арттыру үшін біртіндеп өзгертілді. 1928 жылы итальян армиясы Carcano 6,5 мм карабинының жағына орнатылатын ерекше тостаған типті мылтық граната лақтырғышын қабылдады, ол Moschetto di Fanteria Mod. 91/28 con Tromboncino деп аталды. Пайдалану кезінде мылтықтың бұрандасы алынып, лақтырғыш камерасына орнатылды. Мылтықты жерге, тұмсығымен тіреп, гранатаны лақтырғыш түтігінен жүктеді де, стандартты мылтық оқ-дәрісін граната лақтырғышының камерасына салды. Немесе құйрық қанатымен жабдықталған граната шүмекті типті мылтық граната лақтырғышынан атылды. Шүмекті типті лақтырғыштарды жапондық арнайы теңіз десанттық күштері танкіге қарсы (қуыс зарядты) қанатты гранаталарды атқылау үшін пайдаланды. Олар сондай-ақ құйрық қанаты бар 91-ші типті қол гранаталарын жылжыту үшін де қолданылды. Бұл гранаталардың құйрық қанатында ағаштан жасалған оқпанды патрондары салынған. Патрондарды мылтықтан атып, ағаш оқтарды құйрық қанаты ұстап, гранатаны іске қосып, қаруландыратын болды. Бұл лақтырғыштар нөмірленбеген, өндіріс көрсеткіштері жоқ және шүмекті граната лақтырғыштарының мысалдары сирек кездеседі. 1939 жылы жапондықтар 89-шы типті граната лақтырғышын енгізді, 91-ші типті фрагментациялық граната отын базасымен және уақыт сөндіргішімен жабдықталды. Ол ұшып келе жатқанда жарылмайтын, бірақ ұшу барысында тұтандырылатын етіп жасалған. Граната ату механизміндегі әлсіз серпімді серіппе ату кезінде ату тетігін кері тартып, 7-8 секундтық кешіктіріліспен уақыт сөндіргішін тұтандыратын болды. Осы жүйе арқылы 91-ші типті гранаталарды джунглиден немесе кішкентай тесіктер арқылы жіберуге болады, граната нысанаға бара жатқанда бір затқа тисе де ерте жарылу қаупі болмайды. 89-шы типті гранатаны бір адам да атуға болатын болса да, көбінесе 3 адамнан тұратын экипажпен жұмыс істеді, бұл минутына 25 оққа дейін ату жылдамдығына қол жеткізуге мүмкіндік берді. 1939 жылы жапондықтар 38-ші және 99-шы типті Arisaka мылтықтарына арналған 100-ші типті граната лақтырғышын енгізді. Ол стандартты 91-ші және 99-шы типті қол гранаталарын лақтырады. Лақтырғыш ерекшелігі – ол тостаған конструкциясын қолданбай, газ тұтқыш жүйесі болып табылады, яғни, гранатаны тостағаннан лақтыру үшін баррельдің артық газын пайдаланады. Бұл стандартты мылтық патрондарын және стандартты қол гранаталарын бірге қолдануға мүмкіндік берді, бұл логистиканы жеңілдетті, бірақ салмақ артты және тиімділік төмендеді. Тиімді ату қашықтығы шамамен...

After World War I, the rifle grenade was steadily modified to increase its effectiveness when launched from a rifle. In 1928, the Italian Army adopted an unusual cup type rifle grenade launcher bolted to the side of a normal Carcano 6.5 mm carbine, the Moschetto di Fanteria Mod. 91/28 con Tromboncino. In use, the rifle's bolt was removed and installed in the launcher chamber. The rifle was placed butt first against the ground, a grenade loaded down the launcher's muzzle and standard rifle round loaded into the grenade launcher's chamber. or fitted with tail fin assembly and fired from a spigot type rifle grenade launcher. The spigot type grenade launchers were used by Japanese Special Naval Landing Forces to launch an anti tank (hollow charge) finned grenade. They were also used to propel Type 91 hand grenades fitted with tail fin assemblies. These grenades had wood bulleted launching cartridges stored in their tail fin assemblies. The cartridges are fired from the rifle and the wooden bullets are trapped by the tail fin assemblies launching and arming the grenades. These launchers are not numbered, and production figures are not available and examples of spigot grenade launchers are rarely encountered. In 1939, the Japanese introduced the Type 89 grenade discharger, the Type 91 fragmentation grenade was fitted with a propellant base and time fuse. It did not explode upon contact, but was designed to ignite its fuse while in flight. A weak creep spring inside the grenade firing mechanism allowed the firing pin to be thrown back upon launching, igniting a time fuse with a 7 8 second delay. Using this system, the Type 91 grenades could be launched through jungle cover or through small openings without the danger of premature detonation in the event the grenade struck an object on its way to the target. Although the Type 89 could be fired by a single person, it was typically operated with a crew of 3, enabling it to reach a rate of fire of about 25 rounds per minute. In 1939, The Japanese also introduced the Type 100 grenade discharger for the Type 38 and Type 99 Arisaka rifles. It launches standard Type 91 and Type 99 hand grenades. The launcher is somewhat unusual in that rather than using the more common cup designs it is a gas trap system, meaning that it incorporates a barrel extension which taps off excess propellant gases to launch the grenade from a cup offset from the barrel. This has the advantage that standard rifle cartridges could be used along with the standard hand grenades which simplified logistics, at the expense of increased weight and decreased efficiency. The effective range is approximately
In 1940, Britain put the first anti tank grenade into the field during World War II the No. 68 AT grenade, which was one of the first "of any" type anti tank weapons with a shaped charge or high explosive anti tank (HEAT) type warhead. The design of the warhead was simple and could penetrate of armor in 1940. The simple fins gave it some stability in the air and detonation occurred on impact. In 1942, an attachable rifle grenade launcher called the Gewehrgranatengerät or Schiessbecher ('shooting cup') was introduced that was developed based on rifle grenade launcher models designed during World War I. The Schiessbecher cup type rifle grenade launcher could be mounted on any Karabiner 98k and was intended to replace all previous rifle grenade launcher models. The rifle grenade launcher could be used against infantry, fortifications and light armored vehicles up to a range of 280 m (306 yd). For these differing tasks, several specialized grenades with accompanying special propelling cartridges were developed for the 1,450,113 produced Schiessbecher rifle grenade launchers. The rifle grenade propelling cartridges fired a wooden projectile through the barrel to the rifle grenade that, upon impact, automatically primed the rifle grenade. The Schiessbecher could be mounted on the Karabiner 98a, G98/40, StG 44, and FG 42

The Japanese would also adopt a version of the German Schiessbecher grenade launcher. The Type 2 rifle grenade launcher was an attachment for the Type 38 and Type 99 rifles that allowed them to fire special hollow charge grenades. Two grenades were produced for the launcher: a grenade and a larger, grenade, both designated Type 2. The launcher sits over the end of the barrel, held in place with a clamping device. A special crimped blank cartridge or wooden bullet is used to fire the grenades. In the years just before World War II, the United States adopted the spigot type 22 mm rifle grenade launchers. These launchers are attached to a rifles muzzle, in the form of a detachable adapter. As with most rifle grenades, it is propelled by a blank cartridge inserted into the chamber of the rifle. A grenade can range from powerful anti tank rounds such as the M9 rifle grenade, to simple finned tubes with a fragmentation hand grenade attached to the end such as the M1 grenade adapter. The "" refers to the diameter of the base tube which fits over the spigot of the launcher, not the diameter of the warhead section, which is much wider.

1940 жылы Ұлыбритания екінші дүниежүзілік соғыс кезінде алғашқы танкіге қарсы гранатаны – 68 АТ гранатасын қолданды, ол пішікті зарядты немесе жоғары жарылғыштандырылған танкіге қарсы (HEAT) типті оқ-дәрісі бар алғашқы "әр түрлі" типтегі танкіге қарсы қарулардың бірі болды. 1940 жылы қарудың конструкциясы қарапайым болғандықтан, ол броняны тесіп өте алатын. Қарапайым қанаттары оған ауада тұрақтылық берді және соққыда жарылыс болды. 1942 жылы бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде жасалған мылтық граната лақтырғыштарының үлгілеріне негізделген Gewehrgranatengerät немесе Schiessbecher ("ату тостағаны") деп аталатын қосымша мылтық граната лақтырғышы енгізілді. Schiessbecher тостаған типті мылтық граната лақтырғышын кез келген Karabiner 98k-ге орнатуға болады және барлық бұрынғы мылтық граната лақтырғыштарын ауыстыруға арналған. Граната лақтырғышы 280 м (306 ярд) қашықтықта жаяу әскерге, бекіністерге және жеңіл бронетранспортқа қарсы қолданылуы мүмкін. Осы әртүрлі міндеттер үшін Schiessbecher мылтық граната лақтырғыштары үшін 1 450 113 данаға арналған арнайы қозғалтқыш патрондарымен бірнеше арнайы гранаталар жасалды. Граната лақтырғышының қозғалтқыш патрондары ағаштан жасалған оқты гранатаға дейін өткізіп, содан кейін гранатаны автоматты түрде қозғалтатын. Schiessbecher-ді Karabiner 98a, G98/40, StG 44 және FG 42-ге орнатуға болады.

Жапондықтар неміс Schiessbecher граната лақтырғышының нұсқасын да қабылдады. 2-ші типті мылтық граната лақтырғышы 38-ші және 99-шы типті мылтықтарға арналған қосымша құрылғы болып табылады, ол арнайы қуыс зарядты гранаталарды атуға мүмкіндік берді. Лақтырғыш үшін екі граната жасалды: бір граната және үлкен граната, екеуі де 2-ші типті деп аталды. Лақтырғыш оқтың ұшына орнатылып, бекіткішпен бекітіледі. Гранаталарды ату үшін арнайы сығылған бос патрон немесе ағаш оқ қолданылады. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі жылдары АҚШ 22 мм-лік мылтық граната лақтырғыштарын қабылдады. Бұл лақтырғыштар мылтықтың түтігіне бекітілетін алынып тасталатын адаптер түрінде орнатылады. Көптеген мылтық гранаталары сияқты, олар мылтықтың патрондарына салынатын бос патронмен қозғалады. Гранаталардың диапазоны зор, мысалы, M9 мылтық гранатасы сияқты күшті танкіге қарсы гранаталардан бастап, M1 граната адаптары сияқты фрагментациялық қол гранатасы бар қарапайым қанатты түтіктерге дейін. Диаметр гранатаның оқ-дәрілік бөлігінің диаметрі емес, лақтырғыштың шүмегіне киетін түтікшенің диаметрін көрсетеді, ол әлдеқайда кеңірек.

Қазіргі заманғы қолданысы

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін көптеген елдер пішінделген зарядты немесе жоғары жарылғыш танкіге қарсы (HEAT) оқ-дәрілері бар, спига типті граната атарғыштар мен танкіге қарсы мылтық гранаталарын қабылдады. Әсіресе, бельгиялық ENERGA танкіге қарсы мылтық гранатасының дизайны Батыс елдері тарапынан кеңінен қабылданып алынды. Соғыстан кейінгі бұл үлгілер «стандартты» типте шығарылады, олар мылтық патронының патрондауына салынған бос патронмен итеріледі. Сондай-ақ, «оқ тұзағы» және «өткізу» типтері, атауынан көрініп тұрғанындай, тірі оқ-дәрілерді пайдаланады. M31 HEAT мылтық гранатасы – 1950 жылдардың соңында бельгиялық ENERGA мылтық гранатасын алмастыру мақсатымен жасалған, желкенше тұрақтандырылған танкіге қарсы мылтық гранатасы. Корея соғысы кезінде АҚШ армиясы мен теңіз жаяу әскерлері бұл гранатаны шұғыл шешім ретінде қабылдады. ENERGA-мен салыстырғанда M31 салмағы аздап жеңіл және кішкенірек диаметрлі жарылғыш бөлігіне ие. Мәселен, M31 үшін болаттық броняны тесіп өту қабілеті шамамен алғанда , ал бетон үшін екі есе жоғары бағаланады. «Оқ тұзағы» типті мылтық гранаталары соғыстан кейінгі жылдары, әсіресе француздық AC58 бронетехникаға қарсы және APAV40 көп мақсатты гранаталарымен кеңінен танымал болды. Мылтық граната атарғыштары одан әрі жеңілдетіліп, мылтықтың ажырамас бөлігіне айналды. Қазіргі барлық НАТО мылтықтары адаптерді пайдаланбастан, STANAG мылтық гранаталарын жасыру құрылғыларынан атуға қабілетті. 1960 жылдардың соңы мен 1970 жылдардың басында мылтық гранаталары мен олардың атарғыштары M72 LAW (жеңіл танкіге қарсы қару) және 40 мм гранататар сияқты бір реттік ракеталық гранататармен бірте-бірте ауыстырылды. АҚШ қарулы күштерінде алғаш пайда болған бұл 40 мм гранататар көбінесе M79 гранататары сияқты жеке қару түрінде болды. Немесе шабуылды мылтықтың түтігіне бекітілген қосымша құрылғы ретінде, мысалы M16 мылтығына бекітілген M203 граната атарғышы. Бүгінде SIMON бұзылу гранатасы, IMI Refaim, FN Herstal Telgren және жапондық Type 06 алдын ала гранаталары сияқты мылтық гранатасының концепциясына қайта оралу байқалады. Бұл гранаталар арнайы даярланған гранатометшілерге емес, қарапайым жауынгерлерге арналған. Мысалы, MECAR мылтық гранаталары қарапайым баллистикалық нысаналармен жабдықталған және тиімді қашықтығы бар. Қазіргі заманғы біріктірілген қару-жарақтар доктринасы бойынша әрбір жаяу әскер бөлімшесінде белгілі бір пайыздық үлес арнаулы гранатометшілер немесе граната атарғышпен немесе комбинациялық мылтық/граната атарғышпен жабдықталған жауынгерлер болуы керек. Бұл доктринаға сын айтушылардың пікірінше, егер топтағы гранатометшілер мүгедек болып қалса немесе топтан бөлініп кетсе, онда топ ауыр атыс қолдауын толығымен жояды. Мылтық гранаталарын қосу арқылы әрбір жауынгер аз санда мылтық гранаталарымен жабдықталады, сондықтан әрбір жеке жауынгер ауыр атыс күшін пайдалана алады. Алайда, бұл мылтық гранаталарының барлығы жауынгерлердің соғыс жүгіне қосымша салмақ қосады, сондықтан олар алып жүретін мылтық оқ-дәрілерінің санын азайтуға мәжбүр болады. Мысалы, қазіргі француздық AC58 «оқ тұзағы» мылтық гранатасының салмағы , M16 STANAG патронының салмағына тең. АК-47 стандартты советтік RGD 5 қол гранаталарын пайдаланатын Калашников типті граната атарғышын орнатуға болады. Суп банкасына ұқсас атарғыш АК-47 қақпағына бұралады. Тиімді максималды қашықтығы шамамен . M16 көзден жас шығаратын газ гранаталарын атқылауға арналған ұқсас құрылғыға ие. 2021 жылдың 10 сәуірінде Мьянмадағы наразылық акциялары кезінде қауіпсіздік күштері Баго қаласында кем дегенде 82 наразылықты мылтық гранаталарымен өлтірді.

After World War II, many countries adopted spigot type launchers and anti tank rifle grenades with shaped charge or high explosive anti tank (HEAT) warheads. The Belgian ENERGA anti tank rifle grenade design in particular was widely adopted by Western nations. These post war designs come in "standard" type which are propelled by a blank cartridge inserted into the chamber of the rifle. And, the newer "bullet trap" and "shoot through" types, as their names imply use live ammunition. The M31 HEAT rifle grenade is a fin stabilized anti tank rifle grenade designed in the late 1950s to replace the Belgian ENERGA rifle grenade which was adopted by the US Army and US Marines as an emergency stop gap measure during the Korean War. Compared to the ENERGA, the M31 is slightly lighter in weight and has a smaller diameter warhead—i. e. vs Penetration for the M31 is estimated to be for steel armor plating and twice that estimate for concrete. The bullet trap rifle grenade became increasing popular in the post war years, most notably the French AC58 anti armor and APAV40 multi purpose grenades. The rifle grenade launchers were further simplified, becoming an integral part of the rifle itself. All current NATO rifles are capable of launching STANAG rifle grenades from their flash hiders without the use of an adapter. By the late 1960s and early 1970s, rifle grenades and their launchers were slowly replaced by disposable single shot rocket launchers such as the M72 LAW (light anti tank weapon), and dedicated 40 mm grenade launchers. First seen in the United States armed forces, these 40 mm grenade launchers generally took the form of separate weapons, such as the M79 grenade launcher. Or, as an under barrel attachment to an assault rifle, such as the M203 grenade launcher attached to an M16 rifle. Today, there is a return to the concept of the rifle grenade, such as the SIMON breach grenade, the IMI Refaim, FN Herstal Telgren and the Japanese Type 06 advance grenades. These grenades were designed to be used by ordinary riflemen as opposed to specially trained grenadiers. For example, the MECAR rifle grenades are equipped with simple ballistic sights and have an effective range of
Modern combined arms doctrine dictates that every infantry unit should have a certain percentage of dedicated grenadiers, or soldiers equipped with a grenade launcher or combination rifle/grenade launcher. The criticism of this doctrine is that if the grenadiers in a group are disabled or separated from the group, then the group has completely lost the grenade launcher as a heavy fire support. With the addition rifle grenades, each soldier would be equipped with a small number of rifle grenades, so every individual soldier could use some form of heavy firepower. However, all of these rifle grenades add additional weight to the soldiers war load and as a consequence they must reduce the amount of rifle ammunition that they carry. For example, a modern French AC58 "bullet trap" rifle grenade weighs , the equivalent of a loaded M16 STANAG magazine. The AK 47 can mount the Kalashnikov cup type grenade launcher that uses standard Soviet RGD 5 hand grenades. The soup can shaped launcher is screwed onto an AK 47's muzzle. The maximum effective range is approximately The M16 has a similar device used to launch tear gas hand grenades. On 10 April 2021, during 2021 Myanmar protests, security forces killed at least 82 protesters in Bago town with rifle grenades.

Жүруді салыстыру

+ Қазіргі және тарихи мылтық гранаталарының сипаттамасы Атауы Ұзындығы Салмағы Жарылғыш заттың құрамы Қаптаманы тесіп өту қашықтығы (шамамен) Максималды қашықтық Тиімді қашықтық No 68 АТ-гранатасы 1940 жылғы Лидит, пентолит немесе RDX/Бал шабы ? м 1941 жылғы М17 мылтық гранатасы TNT Белгісіз ? м 1944 жылғы М9A1 HEAT танкіге қарсы мылтық гранатасы 158 г TNT ENERGA танкіге қарсы мылтық гранатасы 1950 жылғы RDX & TNT Super Energa PETN 1950 жылдарғы М31 HEAT мылтық гранатасы Composition B APAV40 1956 жылғы Гексоген толит Gewehrgranaten 58 1958 жылғы STRIM 40 STRIM 65 1961 жылғы Гексолит BT/AT 52 AC58 ? г Гексоген толит ? м ? м 1970 жылдарғы Denel R1M1 ? г RDX & Бал 1977 жылғы Rifleman's Assault Weapon Жарылғыш, икемделгіш бас 2006 жылғы 06 типті мылтық гранатасы Жарылғыш, танкіге қарсы

Басқа пайдаланулар және ұқсас құрылғылар

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде нацистік Германия пропагандалық мылтық гранатасын (Propaganda Gewehrgranate) жасап шығарды. Ол майдан шебіндегі әскерлерге арналған, ұрыс-керіс қағаздарын мылтық гранатасы арқылы таратуға мүмкіндік беретін құрал болатын, граната кішкентай жарғыш заряд арқылы материалды таратуға арналған. Көтерілістерді бақылауға арналған, зиян келтірмейтін гранаталардың пайда болуы, осы гранаталардың қарудан ату арқылы қолданылатын нұсқаларын жасауға әкелді, бірақ олар көбінесе мылтық емес, көтеріліс кезінде қолданылатын мылтықтармен атылады. Бұл жүйелерде қарудың ұшына бекітілетін тостаған тәрізді құрылғы қолданылады, ол түрлі зиян келтірмейтін гранаталарды атқылайды. Гольф доптарын атуға арналған құрылғы – бұл спорттық немесе ойын-сауық мақсатында қолданылатын тостаған тәрізді құрылғы. Бұл құрылғылар стандартты гольф доптарын ілмексіз немесе минимал кері соққымен атып жібереді. Олар AR15 типті мылтықтың жарық шығырғысын (flash hider) алмастыру үшін жасалған. Сонымен қатар, сусын немесе сыра банкасын атуға арналған құрылғы да бар. Гольф доптарын атуға арналған құрылғы, AR 15 мылтығының жарық шығырғышына бұралатын болса, банка ату құрылғысының түтігі тікелей AR 15 жоғарғы қабылдағышына орнатылады және ол бүкіл ұңғы құралы болып табылады. Гольф доптары мен банкаларды ату үшін бос оқ-дәрілерді пайдалану қажет.