Кіріспе

Оңтүстік Африкалық комедиан (1945 жылы туған)

Питер Дирк Уис (/eɪ//s/; 1945 жылдың 28 қыркүйегінде туған) – Оңтүстік Африкалық актер, жазушы, сатирик және қоғамдық белсенді. Оның ең танымал кейіпкерлерінің бірі – африканер әлеуметтік өмірінің белгілі тұлғасы Евита Безуйденхаут.

Түпбасқасы және ерте өмір

Уис 1945 жылғы 28 қыркүйекте Кейптаунда, кальвинистік африканер әкесі Ханнес Уис пен берлинде туған еврей анасы Хельга Басел отбасында дүниеге келді. Ханнес Уис – голланд және бельгиялық гугеноттардан тараған Оңтүстік Африканың төртінші буыны, ал Басел – неміс концерттік пианині. Нацистер 1935 жылы еврей суретшілерді жою науқаны аясында оны Reichsmusikkammer-ден қуды. Кейін ол Оңтүстік Африкаға қашып, өзімен бірге үлкен фортепианосын алып кетіп, осы фортепианода қызы Тесса Уиске (1948 ж.т.) сабақ берді. Тесса Уис қазір Лондонда концерттік пианист ретінде жұмыс істейді.

Мансап

Уис Кейптаун университетінен B.A. алды, онда Розали ван дер Гут, Мейвис Тейлор және Роберт Мор сияқтылардың жетекшілігімен актерлік мансабын бастады. Оның сол кездегі өнерлері «Маленький Малкольм и его борьба против евнухов», «Фантастиктер» және «Бір кезде матрас үстінде» спектакльдерін қамтыды. Кейін ол 1970-ші жылдардың басында Лондон кино мектебінде оқыды. Ол алғаш рет суретке түскен студенттік фильмі – сүт жарнамасында сүтші кейіпінде болды. Содан кейін ол драматург ретінде жұмыс істей бастады. Оның бірнеше пьесалары Кейптаундағы Космикалық театрда қойылды, ал 1979 жылғы «Жәннәт жабылуда» пьесасы Лондонда, Эдинбург фестивалінде (Уильям Бурдет Коутспен бірлесіп) көрсетілді, ал 1981 жылы Гранада телеарнасы үшін түсірілді. Ол апартеид дәуірінің шарықталу кезінде бір актерлік ревюлер қоюға көшті. Уис өзінің Эвита Безуйденхаут (сонымен қатар «Танни Эвита», африкаанс тілінде «Эвита тәте» деген мағынада) кейіпкерімен әйгілі. Бұл кейіпкер австралиялық комедияшы Барри Хамфристің Дам Эдна Эвередж кейіпкерінен шабыттандырылған. Эвита – Бапетикосветидің бұрынғы елшісі, Йоханнесбургтің бай, бұрынғы ақтар ғана тұратын аймақтарының шетінде орналасқан, құрастырылған Бантустан немесе қара халықтың мекені. Эвита Безуйденхаут Ева Перонның құрметіне аталған. Апартеид тұсында Уис юмор мен комедияны Оңтүстік Африка үкіметінің нәсілдік саясатының абсурдтығын сынау және әшкерелеу үшін пайдаланды. Оның көптеген жұмыстары цензурадан өткен жоқ, бұл оның көзқарастарына биліктегі партияның көптеген мүшелерінің келісімін білдірді, олар өз қателіктерін ашық мойындауға және саясатты сынауға батыл болған жоқ. Уис көп жылдар бойы Оңтүстік Африка режимін және оның басшыларын, сондай-ақ ақ либералдардың кейде екі жүзді көзқарастарын паш етті. Оның кейіпкерлерінің бірі, кугель (әлеуметтік жағдайы үшін күрескен еврей әйелі) бірде: «Оңтүстік Африканың екі кемшілігі бар: біреуі – апартеид, екіншісі – қара нәсілділер» деді. Кейіннен бұл сөз қателікпен Уиске жатқызылды. 1994 жылы Оңтүстік Африкадағы алғашқы нәсілдік емес сайлаудан кейін Уис «Фунигалор» телесериалында ойнады, онда Эвита Нельсон Мандела және сол кездегі басқа да көрнекті саясаткерлермен сұхбаттасты. Театрда «Уис/Эвита» қойылымдарының ішінде «You ANC Nothing Yet» спектаклі бар. Ол және оның кейіпкері АИТС/ҚЖЖЖ (жұқпалы иммундық тапшылық синдромы/қайнапқызулы иммундық тапшылық синдромы) туралы белсенділік және білім берудегі үздіксіз еңбегімен танымал. Қазіргі уақытта ол балаларға АИТС туралы хабардарлықты арттыру және презервативтерді қолдануды үйретумен айналысады, Оңтүстік Африканың барлық мектептеріне барып, қауіпсіз және жауапты жыныстық қатынас туралы хабарды таратуда. Сонымен қатар, Уис Десмонд Туту ВИЧ-пен күресу және оған қатысты зерттеулер жүргізу үшін құрылған коммерциялық емес ұйым – Десмонд Туту ВИЧ-пен күресу қоры директорлар кеңесінің мүшесі болып табылады. Уис Дарлингтегі ескі, пайдаланылмаған теміржол станциясын «Evita se Perron» (Perron – африкаанс тілінде «станция платформасы») деп аталатын кабаре орнына айналдырып, онда үнемі өнер көрсетеді. 2004 жылы Питер Дирк Уис «Олай болса, біз қайдан келдік?» атты генетикамен айналысатын және нәсіл мен ұлттың құпияларын ашатын «Carte Blanche» бағдарламасына қатысты. Уис анасының тарапынан Орталық Африкадан шыққан екенін анықтады. Уис Оңтүстік Африка мектептерінде АИТС туралы білім беруге қосқан үлесі және сахнадағы Эвита Безуйденхаут кейіпкері үшін 2011 жылы Берлин халықаралық кинофестивалінде (Берлинал) арнайы Тедди сыйлығын алды. Тәуелсіз қазылар алқасы ЛГБТ (гей, лесбиянка, бисексуал, трансгендер) тақырыптары бар фильмдер үшін өмір бойы жеткен жетістіктері үшін жеке тұлғаларға Тедди сыйлығын табыс етеді.