Кіріспе

Техас штатындағы атмосфералық жарық құбылысы

Марфа шамдары, сондай-ақ Марфа әуе шамы деп те аталады, АҚШ-тың Техас штатындағы Марфа қаласының шығысында, Митчелл Флэтте, 67-ші АҚШ тас жолының жанында байқалған. Көрермендер оларды әуедегі әруақтар, НЛО немесе самал сияқты паранормальды құбылыстармен байланыстырғандықтан, олар белгілі бір даңққа ие болды. Ғылыми зерттеулер көрсеткендей, олардың көпшілігі, мүмкін, барлығы атмосфералық шағылыстар, автомобиль фаралары немесе лагерь оттарынан туындаған.

Шолу

Джудит Брюске айтуынша, "Тексастың батысындағы "Марфа шамдары" жылдар бойы түрлі аттармен аталып келді, мысалы, көшпенді шамдар, ерекше шамдар, таңғажайып шамдар, көлік шамдары, құпия шамдар немесе Чинати шамдары. Шамдарды көруге ең қолайлы орын – Марфадан шығысқа қарай 9 шақырым жердегі 90 тас жолының кеңейтілген жағалауы. Шамдар көбінесе алыс жарқыраған нүктелер ретінде сипатталады, олар 67 тас жолындағы (Марфа мен Президио арасында, оңтүстікке қарай) шаруалардың шамдарынан және автомобиль фараларынан, негізінен өзгеше қозғалыстарымен ерекшеленеді". Роберт және Джуди Уэгерс "Классикалық Марфа шамдарын" Марфа шамдарын көру орталығының (MLVC) оңтүстік-батысында көрінетін шамдар деп анықтайды. Олар көру аймағының сол жақ шегін MLVC-ден қаралғандағы Big Bend Телефон компаниясының мұнарасымен, ал оң жақ шегін MLVC-ден қаралғандағы Чинати шыңымен белгілейді. Марфаның шығысында орналасқан (координаттары: 30°16'30"N 103°52'59"W) Марфа шамдарын көру саябағы туралы Джеймс Баннелл былай дейді: "Сіздер шөл өсімдіктерінің үстінен кенеттен пайда болатын құпия жарық шарларын көруіңіз мүмкін. Бұл жарық шары бір орында тұрып, қарқындылығы әртүрлі – көмескіден жарыққа дейін, пульсациялап, жан-жақтан жарқырауы мүмкін. Сонымен қатар, бұл көшпенді шамдар шөлде жылдам қозғалып, бөлініп, бірігуі мүмкін. Шамдардың түсі көбінесе сары-қызыл, бірақ жасыл, көк және қызыл сияқты басқа да түстер де кездеседі. Марфа құпия шамдары (ML) әдетте шөл өсімдіктерінің үстінен, бірақ фондық үстірттердің астынан ұшады".

Тарих

Марфа шамдарының алғашқы тарихи жазбасы 1883 жылы тіркелді, сол кезде жас малшы Роберт Рид Эллисон Паизано асуынан мал айдап өткенде жыпылықтайтын жарық көрді және бұл апачтардың оты ма деп ойлады. Басқа қоныс аударушылар оған олар жиі жарықтарды көретінін, бірақ олар зерттегенде күл немесе кемпингтің басқа да белгілерін таба алмағанын айтты. Джо мен Энн Хамфрис 1885 жылы жарықтарды көргендерін хабарлады. Екі оқиға да Сесилия Томпсонның 1985 жылы жарық көрген «Марфа және Пресидио округі тарихы, Техас 1535–1946» кітабында келтірілген. 1976 жылы Элтон Майлздың «Биг Бенд әңгімелері» кітабында 19 ғасырдан бастап жазылған әңгімелер және жергілікті шаруаның Марфа шамдарының суреті бар. Марфа теңіз деңгейінен 1429 метр биіктікте орналасқан, ал ең жоғары және ең төмен температура арасындағы айырмашылық 22–28 °C (40–50 °F) құрайды, мұндай жағдай жиі кездеседі.

Көлік шамдары

2004 жылдың мамыр айында Техас университетінің Далластағы физика студенттер клубынан бір топ төрт күн бойы көлік қозғалысын бақылау құралдарын, бейнекамераларды, бинокльдерді және жедел машиналарды пайдалана отырып, саябақтың оңтүстік-батысында байқалған жарықтарды зерттеп, жазбаға түсірді. Олардың есебінде мынадай қорытындылар келтірілді: АҚШ-тың 67-ші тас жолы Марфа жарықтарын бақылау орнынан көрінеді. Саябақтың оңтүстік-батысындағы жарықтардың жиілігі АҚШ-тың 67-ші тас жолындағы көлік қозғалысы жиілігімен сәйкес келеді. Байқалған жарықтардың қозғалысы түзу сызықта болды, бұл АҚШ-тың 67-ші тас жолына сай келеді. Топ 67-ші тас жолында көлікті тоқтатқанда және фараларын жандырғанда, бұл саябақтан көрінді және Марфа жарығы сияқты көрінді. Көліктің өткендегі фаралары саябақтан қарағанда, екі Марфа жарығы бір-бірін басып өтіп бара жатқандай көрінді. Олар төрт күн бойы саябақтың оңтүстік-батысында байқалған барлық жарықтардың Марфа мен Президио, Техас арасындағы АҚШ-тың 67-ші тас жолымен жүретін автомобильдердің фараларынан пайда болғанына сенімді қорытынды жасады.

Спектроскопиялық талдау

2008 жылдың мамыр айында 20 түн бойы Техас мемлекеттік университетінің ғалымдары спектроскопиялық жабдықтарды пайдаланып, Марфа жарықтарын бақылау станциясынан келетін жарықтарды бақылады. Олар "белгісіз көздерден келген жарықтар" деп жаңылысуға мүмкін болатын бірнеше жарықтарды тіркеді, бірақ әрбір жағдайда жарықтардың қозғалысы және олардың жабдықтарынан алынған деректерді автомобиль фаралары немесе кішкентай өрттер деп оңай түсіндіруге болды.

Халықтық ақпарат құралдарында

Жарықтар әртүрлі бұқаралық ақпарат құралдарында көрсетілді және айтылды, соның ішінде "Шешілмеген сырлар" телешоуында, "Қоңыр таудың патшасы" ("Тышқандар мен кішкентай жасыл адамдар") эпизодында, сондай-ақ Disney Channel арнасының "Со Weird" сериалының бір бөлімінде. Дэвид Морреллдің 2009 жылғы "Шимер" кітабы осы жарықтардан шабыттанды. The Rolling Stones тобы 1978 жылғы "Some Girls" альбомының 2011 жылғы қайта жариялануындағы "No Spare Parts" әнінде "Марфа жарықтары" туралы айтады. Кантри музыкасының әртісі Пол Коутен 2016 жылғы "My Gospel" альбомына енген, жарықтан шабыттанған "Marfa Lights" атты махаббат әнін жазды. 2019 жылғы "Симпсон" сериалының "Ойыншыққа деген құштарлық" эпизодында отбасы Марфаға сапар шегеді. Лиза жарықтарды түсіндіруге тырысады, бірақ Мардж оның алдын кеседі.