Кіріспе

1940 жылдары әуедегі құбылыстар туралы хабарланған НЛО терминін "foo fighters" екінші дүниежүзілік соғыс кезінде одақтас әскери ұшқыштары Еуропа және Тынық мұхиты театрларының аспанында байқалған түрлі белгісіз ұшатын объектілерді немесе таңғажайып әуе құбылыстарын сипаттау үшін қолданды. "Foo fighters" бастапқыда АҚШ-тың 415-ші түнгі истребитель эскадрильясы хабарлаған және атаған НЛО түрін білдіргенімен, бұл термин сол кезеңдегі кез келген НЛО көрінісін атау үшін де жиі қолданылды. 1944 жылдың қарашасынан бастап ресми түрде хабарланған "foo fighters" куәгерлердің пікірінше, жаудың құпия қаруы болды деп есептелді. Робертсон комиссиясы осы құбылыстың мүмкін болатын түсіндірмелерін зерттеді, мысалы, бұл Сент-Эльмо отына ұқсас электростатикалық құбылыстар, электромагниттік құбылыстар немесе мұз кристалдарынан шағылысқан жарық болуы мүмкін.

Этимология

"Фу" деген мағынасыз сөз 1930 жылдардың басында халық мәдениетінде пайда болды, оны алғаш рет карикатурашы Билл Холман қолданды. Ол өзінің Smokey Stover өрт сөндірушілер туралы карикатуралық сериясын "фу" деген жазулармен және ойын-қалжыңдармен толтырды. "Фу" терминін 415-ші түнгі истребитель эскадрильясының радиолокациялық операторы Дональд Дж. Мейерс "Смоки Стоверден" алған. 415-ші эскадрилья мүшелерінің көпшілігінің айтуынша, ол "фу истребительлеріне" осы атты берген. Мейерс Чикаго қаласынан шыққан және Чикаго Трибьюн газетінде күнделікті жарық көретін Холманның комикстерін жақсы көретін. Смоки Стовердің айтулы сөзі: "Фу бар жерде от бар". 1944 жылдың 27 қарашасы кешкі брифингінде, бөлімнің S 2 барлау офицері Фредерик "Фриц" Рингвальд, Мейерс пен лейтенант Эд Шлеутердің қызыл от шарларын көргенін мәлімдеді, ол шарлар оларды жоғары жылдамдықтағы маневрлер арқылы қуғандай болған. Рингвальдтың сөзінше, Мейерс қатты алаңдап, артқы қалтасынан комикстің бір данасын шығарған. Ол оны Рингвальдтың үстеліне лақтырып, "[Бұл] тағы бір сондай "қанаушы фу истребительдері!" деді де, брифинг бөлмесінен ашуланып шығып кетті. Рингвальдтың айтуынша, жақсырақ атау табылмайтындықтан, осы ат қалып қойды. Алғашында 415-ші эскадрильяның адамдары осы оқиғаларды "қанаушы фу истребительдері" деп атады. 1944 жылдың желтоқсан айында Париждегі Associated Press ақпарат агенттігінің тілшісі Боб Уилсон осы оқиғаны зерттеу үшін 415-ші эскадрильяның Дижон қаласынан тыс жердегі базасына жіберілді. Осы кезде термин жай ғана "фу истребительдері" деп өзгертілді. Эскадрилья командирі, капитан Гарольд Аугспергер де эскадрильяның тарихи мәліметтерінде осы терминді "фу истребительдері" деп тазалауға шешім қабылдады.

Тарих

Корольдік әуе күштерінің қызметкерлері 1942 жылдың наурыз айынан бастап ұшақтарынан кейін жарықтарды ұшып келе жатқанын хабарлаған, ал 1944 жылдың сәуірінен бастап Балқан аймағында RAF бомбалаушы экипаждары да осындай көріністерді көрген. Американдықтарды алғаш рет 1944 жылдың қазан айының бірінші аптасында, оккупацияланған Бельгияда орналасқан 422-ші түнгі истребитель эскадрильясының экипаждары тіркеген. Ол кезде бұл түнде жұмыс істемейтін Messerschmitt Me 163 зымырандық истребительдер деп жаңылысқан. Дегенмен, көріністердің көп бөлігі 1944 жылдың қараша айының соңында басталды, ол кезде түнде Батыс Еуропаның үстінен ұшып бара жатқан ұшқыштар ұшақтарынан кейін жылдам қозғалатын, дөңгелек пішіндес жарқыраған нысандарды көргенін хабарлады. Нысандар отты, қызыл, ақ немесе қызғылт сары түсті болып сипатталды. Кейбір ұшқыштар оларды Рождество шыршасының шамдарына ұқсатып, ұшақпен ойнайтын сияқты екенін, кейде кенеттен жоғалып кететінін айтты. Ұшқыштар мен экипаждар нысандардың ұшақтарымен бірге ұшып, интеллектуалды басқаруда болғандай қимылдағанын, бірақ ешқашан жаулық көрсетпегенін хабарлады. Алайда, оларды озуға немесе атып түсіруге болмады. Бұл құбылыс соншалықты кең таралғандықтан, жарықтарға есім берілді – Еуропа операциялық аймағында оларды көбінесе «Kraut fireballs» деп атады, бірақ көбінесе «foo fighters» деп атады. Әскерилер бұл оқиғаны қабылдады, бұл құпия көріністер неміс қаруы болуы мүмкін деп күдіктенді, бірақ одан әрі тергеулер неміс және жапон ұшқыштардың ұқсас көріністер туралы хабарлағанын көрсетті. 1944 жылдың 13 желтоқсанында Париждегі Достасқан әскери экспедициялық күштердің Бас штабы баспасөз хабарламасын жариялады, ол келесі күні «Нью-Йорк Таймс» газетінде жарияланып, құбылысты «жаңа неміс қаруы» деп ресми түрде сипаттады. «Foo Fighters» терминімен жазылған келесі мақалалар «Нью-Йорк Herald Tribune» және британдық «Daily Telegraph» газеттерінде жарияланды. 1945 жылдың 15 қаңтарында «Time» журналы «Foo Fighter» деген тақырыпта мақала жариялады, онда «от шары» бір айдан астам уақыттан бері USAAF түнгі истребительдерін ұшып келе жатқаны және ұшқыштар оны «foo fighter» деп атағаны туралы хабарланды. «Time» журналының хабарлауынша, құбылыстың сипаттамалары әртүрлі болды, бірақ ұшқыштар құпия жарықтар ұшақтарынан жақын және жоғары жылдамдықпен ұшып келе жатқанына келісті. Тынық мұхиты операциялық аймағынан хабарланған «от шары» құбылысы Еуропадан хабарланған «foo fighters» құбылысынан біршама ерекшеленді; «от шары» «көкте ілініп тұратын» үлкен, жанып тұрған сфераға ұқсады, бірақ кейде ұшақтардың соңынан еріп келеді деп хабарланды. Бұл құбылыстардың жапондықтардың отты шарлармен шабуылымен байланысты болуы мүмкін деген болжамдар бар еді. Еуропадағыдай, ешқандай ұшақтың «от шары» шабуылға ұшырағаны туралы хабарланбады. Соғыстан кейінгі Робертсон комиссиясы «foo fighter» есептерін келтіріп, олардың мінез-құлқы қауіпті емес екенін атап өтті және ықтимал түсіндірмелерді атады, мысалы, олар Санкт-Эльмо оттарына ұқсас электростатикалық құбылыстар, электромагниттік құбылыстар немесе жай ғана мұз кристалдарынан жарықтың шағылысуы болуы мүмкін. Комиссияның баяндамасында: «Егер 1943–1945 жылдары «ұшақпен ұшып бара жатқан тарелкалар» термині танымал болғанда, бұл нысандар осылай аталатын болар еді» делінген. Олар британдық офицерге хабарласып, ол бір сағаттан астам уақыт бойы олармен бірге нысанның қозғалысын бақылады. No.3 эскадрильяның түнгі рейсімен ұшқан жаңа зеландиялық пилот офицер Брайан Ламсден 1942 жылдың желтоқсан айында Солтүстік Франциядағы кіріп-шығу миссиясында оны соңынан ерген екі қызыл немесе қызғылт сары түсті жарыққа тап болды. Бір жарық екіншісінен жоғары болды, бұл ұшақтың қанатының ұшындағы навигациялық жарықтарды жоққа шығаратын сияқты. Жарықтар оны Англия арнасына жеткенше қуып жүрді. Бірлігімен бірге басқа бір ұшқыш келесі күні кешке жасыл жарықпен ұқсас құбылысты бастан кешірді. Оқиға ақыры 1955 жылдың 4 қарашасында «Christchurch Star Sun» газетінде жарияланды. 1944 жылдың 13 қазаны: Италияда орналасқан No.178 эскадрильясының RAF экипажы түнгі рейд кезінде Венгрияның үстінде ұшақтарынан кейін жарықтарды ұшып келе жатқанын хабарлады. Тейлор ұшқышымен ұшқан B 24 Liberator KH103 ұшағы бірнеше минут бойы ара-тұра қызыл жарықпен ұшып жүрді. Эскадрилья 1944 жылдың сәуір айында осындай көптеген оқиғалар туралы хабарлай бастады және 1944 жылдың қалған бөлігіне дейін және 1945 жылға дейін солай жалғастыра берді. АҚШ-тың 8-ші әуе күшінің қызметкері Чарльз Р. Бастиен Бельгия/Нидерланды аймағында «foo fighters» кездесетінінің алғашқыларының бірін хабарлады; ол оларды «жоғары жылдамдықпен ұшып, бағытын жылдам өзгерте алатын екі тұман шамдары» деп сипаттады. Дебрифинг кезінде оның барлау офицері оған екі RAF түнгі истребителі соған ұқсас нәрсені хабарлағанын айтты және бұл ақпарат кейін британдық газеттерде жарияланды. Кәсіби АҚШ әуе күшінің ұшқышы Дуан Адамс өзінің ұшағынан шамамен жарты сағат бойы бірдей жылдамдықпен ұшып, содан кейін жылдамдықпен аспанға көтерілген жарқын жарыққа куә болғанын жиі айтты. Екі оқиға да түнде, Тынық мұхитының үстінде болды және экипаждың барлық мүшелері куә болды. Бірінші кездесу Әлемдік соғыс аяқталғаннан кейін Адамс B 25 бомбалаушы ұшағымен ұшып келе жатқанда болды. Екінші кездесу 1960 жылдардың басында Адамс KC 135 жанармай құюшы ұшағымен ұшып келе жатқанда болды. Сенатор Тед Стивенс Әлемдік соғыс кезінде АҚШ әуе күшінің истребитель ұшқышы болған кездегі кездесу туралы, сенатор Гарри Рейд айтқандай: «Мен ұшып келе жаттым, менің жанымда бір нысан болды. Мен оны жоюға тырыстым, жылдамдығымды аяқтадым, ол онда болды. Мен жылдамдықты арттырдым, ол онда болды. Мен сүңгіп түстім, ол онда болды. Мен шақырдым. Радарда ештеңе жоқ еді» деді.

Түсіндірмелері мен теориялары

415-ші түнгі ұшқыштар эскадрильясының барлау офицері капитан Рингвальд 1944 жылдың желтоқсаны мен 1945 жылдың қаңтарындағы 14 жеке оқиғаны тізімдеген есепті XII тактикалық әуе командалығының барлау бөліміне жіберді, ал 64-ші ұшқыштар қанатының бірлік басшылары ешқандай жауап бере алмады. Өздерінің жауаптары болмағандықтан, XII TAC Париждегі Достасқан экспедициялық күштердің (SHAEF) Жоғарғы штабынан көмек сұрады. SHAEF бұл құбылыстан хабарсыз болды және Лондондағы Британдық Әуе Министрлігінде қандай да бір ақпарат бар ма деп сұрады. 1945 жылдың 13 наурызында Әуе министрлігі Фу-файтер құбылысына түсіндірме берді: 1945 жылдың күзінде АҚШ Әуе күштері Еуропаның барлау бөліміндегі қызметкерлері ғалымдар, инженерлер және бұрынғы жоғары дәрежелі Люфтваффе офицерлерінен «От шары» туралы есептер бойынша сұрақтар қойды. Сұхбатқа қатысқан он үш адамның ешқайсысы неміс құпия қару-жарағы туралы білетінін айтпады, бұл оқиғаның себебін түсіндіре алмады. Автор Ренато Веско өзінің «Intercept UFO» еңбегінде фу-файтерлердің нацистердің құпия қаруы болған соғыс кезеңіндегі теорияны қайта жаңғыртты, ол 1994 жылы «Адам жасаған НЛО: 50 жылғы жасырындық» деген қайта қарастырылған ағылшын тіліндегі басылымда жарық көрді. Весконың сөзіне сенсек, фу-файтерлер жерден ұшырылатын, автоматты түрде басқарылатын, реактивті қозғалтқышты Фейерболл (От шары) деп аталатын құралдың бір түрі болған. Бұл құрылғыны арнайы СС бөлімшелері пайдаланған деп есептеледі, ол пішін пойызының қабығына ұқсас болды және газ соплолары арқылы, катоктей айналатын қозғалыспен ұшқан. Құрылғының ішіндегі шағын клайстронды түтіктер газ соплоларымен бірігіп, фу-файтерлерге тән жарқыраған шар тәрізді көрініс жасаған. Ал құрылғыдағы қарапайым соқтығысудан сақтау радиолокаторы оның басқа ұшақтармен соқтығыспауын қамтамасыз еткен, ал бортындағы сенсорлық механизм оққа түсірілген жағдайда жылдам қашып кетуге бұйрық берген. Весконың пікірінше, Фейерболлдың мақсаты екі еселі болған. Бұл ерекше құрылғының бомбалаушылар тобының ішінде пайда болуы (және шындығында пайда болды) бомбалаушы ұшқыштарға алаңдату және бұзушылық әсерін тигізер еді. Сонымен қатар, Веско бұл құрылғылардың «шабуылдық» мүмкіндікке де ие болуы тиіс деп мәлімдеді. Клайстронды түтіктерден шығатын электростатикалық разряд бомбалаушылардың тұтану жүйелеріне кедергі келтіріп, қозғалтқыштардың тоқтауына және ұшақтардың құлауына әкелуі мүмкін. Фейерболл дронының шынайылығын растайтын нақты дәлелдер болмаса да, бұл теория басқа авиация/уфология авторлары тарапынан қабылданып, тіпті кейбіреулері оны нацистік құпия қару туралы соңғы теледидар «құжаттамалық» фильмдегі құбылыстың ең ықтимал түсіндірмесі ретінде келтірді. Алайда, басқалары бұл мәлімдемелердің бір көзден алынғанын, оларды растайтын дәлелдердің толық болмауы және болжамды құрылғының мүмкін емес қабілеттерін атап, бұл түсіндірмені бекершілік деп санайды. Ұшақ қанаттарынан электр разрядының кез келген түрі (Сент-Эльмо отын қараңыз) түсіндірме ретінде ұсынылды, өйткені ол ұшақ қанаттарының ұштарында пайда болуы белгілі. 1945 жылдың сәуір айында АҚШ Әскери-теңіз күштері түнгі ұшқыштардың тәжірибелеріндегі визуалды иллюзияларды зерттеуді бастады. Бұл жұмыс АҚШ Әскери-теңіз күштері Медицина бюросының (BUMED) X 148 AV 4 3 жобасын бастады. Бұл жоба авиаторлардың бас айналуын зерттеуде алғашқы қадам болды және түнгі авиаторлар хабарлаған аномальды оқиғалардың кең ауқымынан туындады. Бұл жобаның бас ұшқыш психологы Эдгар Винаке авиаторлардың бас айналуының эпидемиологиясының біріктірілген және жүйелі тұжырымдамасының қажеттілігін қорытындылады: