Кіріспе

Бұрыштық импульсы бар қара тесік – бұрыштық импульсы бар қара тесік. Айналатын қара тесік өзінің симметрия осьтерінің біріне айналады. Барлық аспан денелері – планеталар, жұлдыздар (күн), галактикалар, қара тесіктер – айналады.

Құрылу

Айналып жатқан қара тесіктер зор айналатын жұлдыздың гравитациялық құлдырауы немесе нөлдік емес бұрыштық импульсі бар тығыз денелер, жұлдыздар немесе газдың жиынтығының құлдырауы не соқтығысуы нәтижесінде пайда болады. Барлық белгілі жұлдыздар айналады және нақты соқтығысуларда нөлдік емес бұрыштық импульс болатындықтан, табиғаттағы барлық қара тесіктер айналып жатқан қара тесіктер деп есептеледі, теориялық жоғарғы шекке жақындап.

Гамма сәулелерінің жарылыстарымен байланысы

Колапсардың нәтижесінде айналатын қара тесік пайда болуы гамма-сәулелік жарқындықтың шығуы ретінде көрінеді деп саналады.

Шварцшильд қара тесігіне айналу

Айналмалы қара тесік өзінің айналу энергиясының есебінен үлкен мөлшерде энергия тудыра алады. Бұл, қара тесіктің ергосферасындағы Пенроуз процесі арқылы, оның оқиғалар көкжиегінен тыс кеңістікте жүзеге асуы мүмкін. Энергияны алудың кейбір жағдайларында айналмалы қара тесік, одан әрі энергия алу мүмкін емес ең төменгі конфигурация болып табылатын Шварцшильд қара тесігіне дейін біртіндеп азаюы мүмкін, алайда Керр қара тесігінің айналу жылдамдығы ешқашан толығымен нөлге жете алмайды.

Керр метрикасы, Керр-Ньюман метрикасы

Айналмалы қара тесік – Эйнштейннің өріс теңдеуінің шешімі. Сыртқы аймақтағы барлық айналмалы қара тесіктердің шешімдерін бейнелейтін екі белгілі нақты шешім бар: Керр метрикасы және Керр-Ньюман метрикасы. Қара тесіктің жанындағы кеңістік соншалықты қисаяды ki, жарық сәулелері бұрылады, ал өте жақын жердегі жарық соншалықты бұрылуы мүмкін ki, қара тесіктің айналасын бірнеше рет айналып өтеді. Сондықтан, алыстағы фондық галактиканы (немесе басқа аспан денесін) бақылағанда, галактиканың бір бейнесін бірнеше рет көруге мүмкіндік туындайды, бірақ ол әр кезде бұрмаланған болады. Керр қара тесігінің экваторлық жазықтығындағы жарықтың қисаюын сипаттайтын толық математикалық еңбек 2021 жылы жарияланды. 2022 жылы Рой Керрдің 1963 жылы тапқан тепе-теңдігінің тұрақты екені математикалық тұрғыдан дәлелденді, осылайша 1915 жылғы Эйнштейн теңдеуінің шешімі болған қара тесіктердің өзі тұрақты екені көрсетілді.

Мемлекеттік ауысу

Айналып жатқан қара тесіктердің екі температуралық жағдайы болады: жылу беру (энергияны жоғалту) және суыну.

Танымал мәдениетте

Керр қара тесіктері 2009 жылғы «Steins;Gate» визуалды романында (сондай-ақ телесериал мен мангасында) уақыт саяхаты мүмкіндіктерімен байланысты кеңінен суреттелген. Дегенмен, олар сюжет үшін айтарлықтай үлкейтілген. Керр қара тесіктері Джо Дэвистің «Кебелек әні» жобасының да маңызды бөлігі болып табылады. Сонымен қатар, олар 2014 жылғы «Жұлдыздар арасында» фильмінің негізгі элементтерінің бірі.