Кіріспе

Уақыт саяхатының парадокстары мүмкін емес деген тұжырым, себебі парадокс тудыратын оқиғалар орын алмайды.

Новиковтың өзіндік үйлесімділік принципі, сондай-ақ Новиковтың өзіндік үйлесімділік болжамы және Ларри Нивеннің тарих сақталу заңы ретінде де белгілі, бұл принцип 1980-жылдардың ортасында ресейлік физик Игорь Дмитриевич Новиковпен жасалған. Новиков оны уақыт саяхатындағы парадокс мәселесін шешу үшін ұсынды, мұндай саяхат жалпы салыстырмалылық теориясының кейбір шешімдерінде, жабық уақыт тәрізді қисықтар деп аталатын жағдайларда теориялық тұрғыдан мүмкін. Принцип бойынша, егер парадоксқа немесе өткенге кез келген "өзгеріс" әкелетін оқиға болса, онда оның болу ықтималдығы нөлге тең. Осылайша, уақыт парадокстарын жасау мүмкін емес.

Тарих

Физиктер жалпы салыстырмалылық теориясының кейбір шешімдері жабық уақытқа ұқсас қисықтарды қамтитынын ұзақтан білген, мысалы, Гёдель метрикасы. Новиков 1975 және 1983 жылдары жазған кітаптарында жабық уақыт тәрізді қисықтардың (ЖУҚ) мүмкіндігін талқылады, сонымен қатар тек өзіне сәйкес келетін уақытқа саяхаттар ғана рұқсат етіледі деген пікірді ұсынды. 1990 жылы Новиков және басқалардың "Жабық уақытқа ұқсас қисықтары бар кеңістіктердегі Коши мәселесі" атты мақаласында авторлар былай деп мәлімдейді:

Осы 1990 жылғы мақаланың авторларының арасында Кип Торн, Майк Моррис және Ульви Юртсевер болды. Олар 1988 жылы "Құрт тесіктері, уақыт машиналары және әлсіз энергия жағдайы" атты мақаласымен жалпы салыстырмалылық теориясындағы уақытқа саяхаттау тақырыбына жаңа қызығушылық тудырды. Бұл мақала жаңа жалпы салыстырмалылық шешімін, яғни өтіп өтуге болатын құрт тесігін көрсетті, ол жабық уақытқа ұқсас қисықтарға алып келуі мүмкін. Бұрынғы ЖУҚ-ты қамтитын шешімдерден айырмашылығы, ол үшін ғарыш үшін нақты емес жағдайлар қажет болмады. 1990 жылғы мақаланың жетекші авторы Джон Фридманмен болған әңгімелерден кейін олар уақытқа саяхаттау құрт тесігі арқылы жіберілген объектінің түріне қарамастан, шешілмейтін парадокстарға әкелмейтініне көз жеткізді. Физик Джозеф Полчински оларға жауап ретінде хат жазып, ерік бостандығы мәселесін құрт тесігі арқылы өткенге жіберілген бильярд добын қатыстыратын, ықтимал парадоксалды ой эксперименті арқылы шешуге болатынын айтты. Полчинскинің сценарийінде бильярд добы құрт тесігіне солай атылады, егер ол жолын жалғастырса, ол өткенде дәл дұрыс бұрышта шығып, бұрынғы өзімен соқтығысып, оны жолдан шығарып, құрт тесігіне кіруіне кедергі келтіреді. Торн 1994 жылы осы сценарийді "Полчинскидің парадоксы" деп атады. Сценарийді қарастырғаннан кейін, Фернандо Эчеверрия мен Гуннар Клинкхаммер, Калтехтегі екі студент (Торн оқытқан жерде), себептік циклдардан туындайтын сәйкессіздіктерден аулақ болу үшін мәселенің шешімін тапты. Бұл шешім Фейнман мен Уилердің "жарық соққысы" деп атаған шешімімен бірдей элементтерді ұсынады. Жаңа сценарийде болашақтан келген шар парадокс тудырған бұрыштан өзгеше бұрышта пайда болады және жас өзіне құрт тесігінен толығымен алыстатудың орнына, оған жарық соққысын береді. Бұл соққы оның траекториясын дәл сол дәрежеде өзгертеді, яғни ол уақытты кері бағытта жүреді және жас өзіне қажетті соққыны беру үшін қажетті бұрышта келеді. Эчеверрия мен Клинкхаммер бірнеше өзіне сәйкес келетін шешімдердің бар екенін анықтады, әр жағдайда көзге түсетін соққыға сәл әртүрлі бұрыштармен. Торн мен Роберт Форвардтың кейінгі талдаулары бильярд добының белгілі бір бастапқы траекториялары үшін өзіне сәйкес келетін шешімдердің шексіз саны болуы мүмкін екенін көрсетті. Сонымен қатар, олар бильярд добы үшін өзіне сәйкес келетін кеңейтулердің жоқ бастапқы шарттарды табуға тырысқанын, бірақ оны таба алмағанын хабарлады. Осылайша, әрбір мүмкін бастапқы траектория үшін өзіне сәйкес келетін кеңейтулердің болуы мүмкін, бірақ бұл әлі дәлелденбеген. Бұл тек хронологияны бұзатын кеңістік-уақыт аймағының сыртындағы бастапқы шарттарға ғана қатысты. Бұл Новиковтың өзіне сәйкестік принципі шын мәнінде уақыт аралығындағы аймақтан тыс жүйелерге ешқандай шектеулер қоймайды дегенді білдіреді, тек оның ішінде ғана. Тіпті егер Коши горизонтынан тыс кездейсоқ бастапқы шарттар үшін өзіне сәйкес келетін кеңейтулер табылса да, бір бастапқы жағдай үшін бірнеше өзіне сәйкес келетін кеңейтулер болуы мүмкін деген қорытындыға келді – шындығында, Эчеверрия және басқалар әр бастапқы траектория үшін олар талдаған сәйкес кеңейтулердің шексіз саны табылды.

Уақыт-айналмалы логика

Уақыт циклдығы логикасы, роботолог және футурист Ханс Моравекпен ұсынылған, – бұл Тьюринг машиналарын қолдана отырып, есептеу күрделілігінің стандартты моделімен салыстырғанда жауаптарды әлдеқайда жылдам есептеуге мүмкіндік беретін, Новиковтың өзіндік сәйкестік принцибін пайдаланатын есептеудің гипотетикалық жүйесі. Бұл жүйеде компьютер есептеу нәтижесін уақыт арқылы кері жібереді және жіберілген нәтиженің дұрыс болуын қамтамасыз ету үшін өзіндік сәйкестік принципіне сенеді, егер машина болашақтан ақпаратты сенімді түрде қабылдаса және алгоритм мен негізгі механизм формалды түрде дұрыс болса. Уақыт саяхаты механизмі немесе алгоритмінің қате болмауына кепілдік берілмесе, қате нәтиже немесе нәтиже жоқ болуы мүмкін. Итеративтік әдіс алгоритмі – қарапайым мысал. Моравек былай айтады:

Ллойдтың рецептісі

Кейін Сет Ллойд пост-таңдау және жол интегралдары негізінде балама ұсыныс жасады. Атап айтқанда, жол интегралы бірмәнді өрістер бойынша есептеледі, нәтижесінде өзіне сәйкес келетін тарихтар пайда болады.

Танымал мәдениетте

Ақырғы есеп (1980): Ғылыми фантастикалық уақыт саяхаты туралы фильм, онда USS Nimitz әскери кемесі Перл-Харборға жапон шабуылының алдындағы күнге құрт тесігі арқылы өтеді. Аномалия қайта оралып, оны қазіргі уақытқа қайтарады, нәтижеге әсер етуге мүмкіндік бермейді. Тед Чиангтың "Саудагер мен алхимиктің есігі" (2007) атты әңгімесі ерік-жігер мен өзіне сәйкес уақыт саяхаты арасындағы байланысты зерттейді. Steins;Gate (2009): Макисе Курису уақыт саяхаты туралы баяндамасында сілтеме жасайды. Гарри Поттер және рационалдық әдістер: Элизер Юдковскийдің Гарри Поттер фанфикшны ретінде жазылған рационалдық туралы әңгімесінде Гарри өзінің Уақыт бұрауышын (Time Turner) өткенге әсер ету үшін пайдалануға тырысады және Новиковтың өзіне сәйкестік принципінің қолданылатынына келеді. Ортогональ: Грег Иганның ғылыми фантастикалық роман сериясы, бұл принципті қолданады. Netflix-тің Dark сериалы негізінен уақыт саяхатының мүмкіндігі кейіпкерлерді өткенді өзгертуге талпындырады, бірақ бұл оларды тек алдын алуға тырысқан оқиғаларды тудыруға әкеледі. Quantum Break (2016): Remedy Entertainment компаниясының ойын видеосы, өткенді өзгертуге бола ма, жоқ па деген мәселеге баса назар аударады. Сюжеттегі кейбір кейіпкерлер оны өзгертуге тырысады, ал басқалары, бұл әрекеттері сәтсіз аяқталғаннан кейін, Новиковтың өзіне сәйкестік принципінің қолданылатынына көз жеткізеді. Outer Wilds (2019): Бұл принципке сәйкес келмейтін уақыт саяхатын қамтитын видео ойын, егер ойыншы оны сынап көруге тырысса, ойын аяқталады. Hallmark Channel-дың "Үйге жол" сериалындағы барлық уақыт саяхаты Новиковтың өзіне сәйкестік принципіне сәйкес келеді. Басты екі кейіпкер көлге секіріп, уақытты кері қайтара алады, бірақ олар өткендегі ештеңені өзгерте алмайды. Олардың барлық әрекеттері тарихтың бір бөлігіне айналады және олар алдын алуға тырысқан трагедиялық оқиғаларды тудырады.