Кіріспе

Америкалық саясаткер (1772–1839)
Канадалық педагог және саясаткер

Дункан МакАртур (1772 жылғы 29 сәуір – 1839) – Огайо штатының әскери шенеунігі және федералист, ұлттық республикашыл саясаткер. Ол Огайоның 11-ші губернаторы болды. Алғаш рет штаттық лауазымға сайланғанда, 1812 жылғы соғыс кезінде штаттық милицияда қызмет етті. Кейіннен ол АҚШ армиясында бригадир-генерал болып тағайындалды. Содан кейін ол Солтүстік-Батыс армиясына басшылық етіп, 1817 жылға дейін қызмет етті және 1817 жылғы Форт-Мейгс шартын жасастырып, бейбітшілік пен жерді үндістерге беруді ресімдеді.

Өмірбаян

Дереккөздер МакАртурдың туған күнін нақты анықтау бойынша әртүрлі айтады. Ол 1772 жылдың 14 қаңтары немесе 14 маусымы деп көрсетілген. Шотланд иммигранттарының отбасында Нью-Йорк провинциясының Датчесс округінде дүниеге келген МакАртур Пенсильванияның батысында өсті, кейін Кентуккиге көшіп, онда үнді рейнджері болып жұмыс істеді. 1790 жылы МакАртур мен оның досы Александр МакГуффи Форт Питта Солтүстік-Батыс Үнді соғысы кезінде американдықтарға қарсы экспедицияларға ерікті болып қатысты, генералдар Джози Хармар мен Энтони Уэйннің басшылығымен барлаушы ретінде қызмет етті. 1793 жылы МакАртур Натаниел Массимен жұмыс істеді және Солтүстік-Батыс территориясында Массимен бірге геодезиялық экспедицияға қатысты. 1796 жылы ол Массимен бірге Огайо штатының Чиликоте қаласын жоспарлап салуға көмектесті. Халл британдықтарды Детройттен алысқа, Форт-Малденге көшіруге шешім қабылдады, осылайша Виндзордағы қорғанысты басып алуға мүмкіндік алады. Жоспарын іске асыру үшін Халл алдауға жүгінді, ол әскерінің барлық қайықтар мен каноэлерді жинауынан басталды. 1812 жылдың 11 шілдесінде Халл британдықтардың көз алдында бірнеше қайықты өзен бойымен Спрингвеллге жіберді. Сол уақытта Дункан МакАртур басқарған американдық полк Детройттан Спрингвеллге аттанды, оны да британдықтар байқады. Британдықтар енді американдықтардың Детройттен оңтүстікке өтуін күткендіктен, екінші американдық күш түнде Қанды Жүгіруге (Bloody Run) жеткенше солтүстікке қарай жылжыды. Спрингвеллде ешқандай қозғалыс байқалмағандықтан, британдықтар американдықтар өзеннен өтіп, Форт Малденге қарай бет алғанын ойлады. Форт Малденді осал деп есептеген британдық әскерлер Сэндвичтен оңтүстікке қарай жылжыды, ал таңертең американдықтар Қанды Жүгіруден Сэндвичке қарсылықсыз өтті. Сэндвичке қонғаннан кейін американдықтар Сэндвичтен Виндзорға қарай жүріп, британдық қорғаныс бекіністерін басып алды.

Дункан МакАртурдың Темзаға шабуыл жасауы

Бұл 1812 жылдың 13 шілдесі еді. Америкалық милиция және регулярлы әскерлер Канадаға басып кіру кезінде жарымәскери операциялар жүргізіп жатты. Америкалық барлау қызметі жаудың үнді шайқасушыларының тобын тапқандарын мәлімдеді. Америкалық милиция командирі Дункан МакАртур жүз американдық милиционерімен бірге оларды қуалауға шықты. Америкалық милиция жаудың шайқасушыларын қуып, олардың арт жағынан шабуыл жасады. Жаудың үнді шайқасушылары орманға тарап, қашып кетті. Дункан МакАртур кері қайтуға дайындалып тұрғанда, Детройт драгун полкінің капитаны Смит оны Темзадағы елді мекендерге, жау территориясына тереңірек енуге бұйрықпен қуып жетеді. МакАртур бұйрыққа бағынып, аузынан алпыс шақырым қашықтықтағы Моравия қалаларына дейін жетті. Темзадағы шабуылы кезінде МакАртур бір үйге кездесті. Үй иесі қашып кеткен, бірақ үйді британдық солдаттар күзетіп тұрды. Британдық солдаттар тобы тұтқынға алынып, қарусыздандырылып, сөз беріліп босатылды. МакАртур және оның милициясы өзен бойындағы қайықтарды басып алып, жаудан тартып алған заттармен толтырды. 1812 жылдың 17 шілдесінде МакАртур және оның милициясы 200 баррель ұн, 400 көрпе және көптеген әскери жабдықтармен американдық базалық лагерьге оралды. Бұл негізінен Мальдендегі британдық әскерлер үшін жиналған мемлекеттік мүлік еді, бірақ американдық командир Халл барлығына – мемлекеттік және жеке мүлікке де қолхат берді.

Форт Малденнің маңындағы көпірде ұрыс

1812 жылдың 19 шілдесінде. Американ полковнигі Дункан МакАртур барлау тобымен және полковник Льюис Касс басқаратын 150 Огайо штатының жәй ауқыратын әскерлері Форт Малденге алып баратын көпірге жақын жерде болды. Екі британдық артиллериялық зеңбірегі американдықтарға оқ атқызып, американдық зеңбіректі жойды. Касс және оның американдық әріптестері көпірден өткен соң екі британдық сарбазды тұтқынға алды. Барлық американдықтар тұтқындарын қауіпсіздікпен алып кетті.

Детройттің берілуі

Ол және полковник Льюис Касс Детройт қаласында Халл капитуляциялаған кезде болмады және Халлдың екеуін де капитуляцияға қосқанын естігенде қатты ашуланды. Британдық офицер оған капитуляция жайлы хабарлағанда, МакАртур ашудан эполеттерін жыртып, қылышын сындырған деген әңгіме бар, бірақ тарихшылар басқа офицерлер туралы да осындай оқиғалар айтылғанын көрсетеді. Британдықтар оны босатып жіберіп, МакАртур Огайоға қайтып келді.

АҚШ әскеріне шақыру

Ол АҚШ армиясында бригадир-генерал қызметіне тағайындалды. Одан немесекей соң Харрисон отставкаға кеткеннен кейін Солтүстік-Батыс армиясына жетекшілік етуге бекітілді.

Дункан МакАртурдың шабуылы

Дункан МакАртур Темза аңғарына кавалерия шабуылын жүргізді. Дунканның мақсаты – елді мекеннің азық-түлік қорын, негізінен ұнды, жою еді. Дункан мен 700 атты атқыштар қазан айында шабуыл жасады. Дункан мен оның атты атқыштары инфрақұрылымға зор зиян келтірді, көптеген ұн диірмендерін өртеп жіберді, жеке шайқастарда канадалық милицияны күтпеген жерден шабуылдады және жабдықтарды тартып алды. МакАртурдың атты мылтықшылары бірнеше елді мекенге шабуыл жасады. МакАртурдың шабуылшылары 18 канадалық милиционерін өлтіріп, 9 милиционерін жарақаттап, 126 канадалық милиция салдатын тұтқынға алды. МакАртур британ армиясының негізгі күштерімен қақтығысудан жалтарды. Шабуыл аяқталған соң, МакАртур мен оның атты атқыштары америкалық шепке қауіпсіз түрде қайтып келді. Американдық шабуылшылардың арасында 1 қаза тапқан және 6 жараланған болды.

1812 жылғы соғыс аяқталды

Макартур бұдан былай көп шайқасқа қатыспады, бірақ ол үндістермен шарттар жасасуға белсенділік танытты. 1817 жылы ол Форт-Мейгс шартын келіссөздер арқылы жүзеге асырған екі комиссардың бірі болды (Льюис Касспен бірге), бұл шарт сол жылдың 29 қыркүйегінде бірнеше жергілікті американдық тайпалармен қол қойылды.

Өкілдер палатасында қызмет ету

Кейін МакАртур Огайо штатының Өкілдер палатасында және Огайо штатының Сенатында үзіліс-үзіліс қызмет етті. Ол 1823 жылдан 1825 жылға дейін АҚШ Өкілдер палатасына бір мерзімге сайланды және қызмет етті, ал 1830 жылы губернаторлыққа сайлауда жеңіске жетті. МакАртур бір мерзім қызмет етті және қайта сайлануға түспеді.

Өлім

МакАртур АҚШ-тың Огайо штатындағы Росс округі, Чиликоте қаласындағы Грандвью зиратына жерленген. Оның өсиетімен құрылған траст кейіннен АҚШ Жоғарғы Сотында "МакАртур против Скотт" ісінде қарастырылды.

Мұра

Огайо штатының Макартур кішкентай ауылы, Винтон округінің орталығы, оның құрметіне аталған. 1799 жылы МакАртур Огайо штатының Гринфилд қаласын негіздеді. Гринфилд N39 21.11958 W83 22.96284 (GPS координаттары) бойынша орналасқан, Чиликоттен тура батысқа қарай шамамен 21 миль қашықтықта. Гринфилд пен Чиликоте арасында өтетін 28-ші мемлекеттік тас жол 1973 жылы 113-ші Огайо Бас Ассамблеясының шешімімен Генерал Дункан МакАртур тас жолы деп аталды.